..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
"Kirazlar ve dutlarn tadn ocuklar ve serelerden sor." -Goethe
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Tasavvuf > Salih Zeki avdarolu




19 Nisan 2012
Edebiyatmz ve Mskmizde Hz. Peygamber (S. A. V.) Akn Dillendiren Metinler  
N A A T

Salih Zeki avdarolu


Peygamberimizi ven naat gfte ve bestelerine dair...


:BBEE:

Muhabbetten MUHAMMED old hsl;
MUHAMMED’ siz muhabbetten ne hsl ?
     

Hz. Muhammed (s.a.v.) in risletinde Arap Yarmadas iinde tohumlar ekilen slmiyet , Hulef-i Raidn ( drt halife ) dnemindeki fetih hareketleri sonucunda geni bir corafyaya ular.
Bu byk corafya iindeki btn Mslman milletlerin birbirleriyle temaslarnda kltr ve sanat alverilerinde bulunmalar da kanlmaz olur.
slm mmeti arasnda yaplan kltr al-verileri ilerleyen asrlarda sanat, edebiyat, hat v.d. dallarla birlikte mterek bir slm Msk ‘ sini de ortaya karacaktr.
zellikle hicretin ikinci asr ile gelien tasavvuf dncesi ve bunun rn tarikat meknlarndaki zikir meclislerinde msk de nemli bir yer edinir.
Ezan, salt, tekbir, tilavet gibi formlarlq balayan din musk, geliimini tamamlarken cami ve tekke ismiyle iki ana grupta toplanr.
Gerek cami ve gerekse tekke muskisi kendi ilerinde kmet, tebih, tehlil ya da ilhi, kaside,mevlid, miraciye v.b. bir ok msk “form“ unu da ortaya karr.
Bizim Trk milleti olarak slmiyet’ i kabulmzle birlikte, bu dinin sosyal, siys ve asker alanlarnda olduu gibi, kltr ve sanatna da farkl bir hava ve anlam getirdiimizin tarihteki rnekleri saylamayacak kadar oktur.
slm ncesi birikiminin , slm sonras kltr alverileri ile ve zellikle Seluklular dneminde Acem ve Arap mzik kltrleri ile yaplan karlkl alveri ile neredeyse bir slm mzii ortakl meydana kar. Trk Msksi teorik sistemi ve icra renklilii ile bu kltrn baat mzii haline gelir.
Hatta bu baatlk nitelii ylesine barizdir ki, Trk Musksi sadece slm toplumlarn etkilemekle kalmaz; Gayrimslim toplumlarn da kendisine kaytsz kalmamasn salar.
“ slm leminde Trk Msksi hakimiyet ve te’ sirleri, dominant mahiyette, kesin ve byktr. Balkanlar ve Dou Avrupa da Trk Msksi’ nin byk te’ sir sahalarndan biridir…
Klsik Trk Msksi’ nin bir ekol, bilhassa XVI-XVII. asrlarda Hindistan’ da, hassaten Delhi, Agra ve Lhr saraylarnda teekkl etmitir…
Aznlklar Trkler’ i pek az eyde bu derecede baaryla taklide muvaffak olabilmilerdir. Trk Msksi onlar o derecede cezbetmitir ki, an’aneli Bizans modeli yok olup gitmitir. Rum Ortodoks, Ermeni Gregoryen kiliseleri ve Msev havrlarnda Trk makam ve usulleri ile bestelenmi ilhiler okunmutur…” 1
te, yabanc kltr, hatta farkl din mensuplarnn mzik sistemini bile deitiren, onlarn mbetlerinde icra edilen din yinlerdeki mzie bizim makam seyirlerimizi ikame eden bir ihtiam gryoruz.
Bylesine muhteem bir mzii meydana getiren ve reten insanlar, mensubu olduklar toplumun deerlerinin en tepe noktasnda bulunan muhterem Peygamberleri (s.a.v.) nin anlatmnda kaytsz kalmas elbette ki dnlemezdi.
Bestelenen kaside, ilh, durak, salt- tekbr, salt- mmiye v.d. formlarn gftelerinde Peygamber Efendimiz ( s.a.v.) in isim ve sfatlar youn olarak terennm edilmitir.
Trk msksi ile Trk iiri, zellikle tadklar tasavvuf temalarnda balangcndan bu yana kolkoladr. ylesine beraberlerdir ki; gerek musk ve gerek iirdeki form isimleri bile harfi harfine ayndr. rnek olarak, lh, kaside, temcid, mnacaat v.d. formlar gibi Naat’ da da edebiyat ve muskideki bu birliktelii gryoruz.
Rahmetli std Cinuen Tanrkorur’ un deyimiyle sylersek ; “mmeyyiz vasf esas itibariyle bir ses msikis oluunda ortaya kan Trk msiksi, sze verdii arlk dolaysyla nce bir iir msiksidir” 2.
Divan Edebiyatmzda Hz. Muhammed’ in (s.a.v.) ahsn, sfatlarn ve hayatn ele alan, Mevld, Miraciyye, Salt- mmiye, hilye v.d. birok form yannda, “ O “ nun dorudan doruya yceliini anlatan iir trdr Naat.
Edebiyat szlklerinde Naat, Arapa bir terim olarak :
“ Medhederek anlatma. Hz. Muhammed zerine yazlm kaside. Divn edebiyatnda, Peygamber’ in zelliklerini anlatmak, efaat dilemek, din ve tarikat ulularn vmek iin yazlan kaside.” 3 eklinde tanmlanr.
Naat’ in karakteristik vasf, yeryzndeki btn milletlerin edebiyatlarnda Hz. Muhammed ( s.a.v.) dnda, baka hibir insann vgsne hasredilen edeb bir trn mevcut olmamas, bu konuda istisnai bir durum arz etmesidir.
Bilge-air Sezai Karako a gre Naat :
" nsann ufku, m'mindir. Mminin ufku Peygamberdir. Peygamberin ufku da, mutlak gereklerin habercisi, her peygamberin ahsiyetini, kanatlarnda birer yaprak gibi bulunduran Son Peygamber... Peygamber nasl insann ufkuysa, Na't da iirin ufkudur."
Arap edebiyatnda Peygamber Efendimiz (s.a.v.) iin kaleme alnan ilk naat’ n Asr- Saadet’ te Meymn b.KAYS (. 629 ?) tarafndan yazld, ancak o dnemdeki btn naat’ lar arasnda en ok iz brakan, hatta Hz. Muhammed tarafndan da takdir edileni, buna kar kendilerinin de “hrka” sn vererek dllendirdii air Ka’b b. Zbeyr (.645) in yazd “ Kaside-i brde” dir.
Hatta ok ilgintir:
“…Kayna Arap edebiyat olan ve bu edebiyatta "medhiyye" bal altnda yer alan na'tlarn asr- saadette yazlmaya baland dnlrse de, na't muhteval ilk iirin Hz. Peygamber'in dnyaya geliinden yedi asr nceye ait olmas da benzeri grlmeyen enteresan bir hadisedir. limlerden semav kitaplarda mjdelenen son peygamber Hz. Muhammed (s.a.s)'in geleceini renen Es'ad Eb Kerb el-Himyer, kaleme ald birka beyitlik iirde, beklenilen peygamberin Allah'n resul olduuna dair inancn ve O'nun zamanna yetimesi hlinde ona byk bir sadakatle balanacan belirtmi; Eb Kerb'in asrlar nce syledii bu kk manzume muhafaza edilmi, air de Hz. Peygamber tarafndan ehl-i tevhid olarak nitelenme ansna sahip olmutur…” 4

Klasik Fars iirinde naat formunda iirler yazan airler olarak Sad- i rz, Hakm Seny, Genceli Nizm, Ferdddin Attr, Molla Cm ve Emir Husrev-i Dihlev ‘yi sayabiliriz.
Trk edebiyat’ nda lk naat Karahanl Devleti dneminde yazlm olup, Yusuf Has Hcib’ in Kutadgu Bilig kitabnda yer alr. Ayn dnemde Ahmet Yknek ve Ahmed Yesev’ nin divanlar iinde de Peygamberimiz’ e ( s.a.v.) yazlan naatlara rastlyoruz.
Seluklular dnemlerinde ise, bata Hz. Mevlna, Yunus Emre olmak zere devrin hemen hemen btn airlerinin asgar birer adet naat yazdna ahit oluyoruz.Bu gelenek daha sonraki yzyllarda:
“… ok zengin bir muhteva ile gnmze kadar devam etmi; Erefolu Rm, Keml mm, Dede mer Ren, emseddin-i Sivas, Muhy, Azz Mahmd Hdy, Abdlehad Nr, Niyz-i Msr, Sezy-i Glen, Bursal sml Hakk, Mtak Baba, Kudds, Erzurumlu Ketencizde Mehmed Rd, Ahmed Remzi Akyrek, Osman Keml, Erzurumlu (Efe) Hac Muhammed Lutf ve Yaman Dede (Abdlkadir Keeolu)'nin oluturduu bu zincirdeki airlerin na'tlar hret kazanan ve bir ksm defalarca bestelenen baarl rnekler olmutur…” 5
Tabii ki btn bu yazlanlar iinde Divan iirimizin en byk son airi eyh Glib’ in naat kendi dneminde dilere pelesenk olmu bir heserdir. Bu naatn tamam ve aklamas ondaki lfz ve man deerindeki ihtiamn btn kudretiyle gzler nne sermektedir.
Sultan- Rusul, ah- mmeccedsin Efendim
Birelere devlet-i sermedsin Efendim
Divn- lhi’de Ser-amedsin Efendim
“Le amrk” tac ile meyyedsin Efendim

Sen Ahmed-i Mahmud-u Muhammed’sin Efendim
Hak’tan bize Sultn- meyyedsin Efendim

Hutben okunur minber-i iklim-i bekda
Hkmn tutulur mahkeme-i ruz-i cezda
Glbang-i kudmn ekilir ar- Hd’da
Esma-i erifin anlr arz-u semda

Sen Ahmed-i Mahmud-u Muhammed’sin Efendim
Hak’tan bize Sultn- meyyedsin Efendim

Ol dem ki nebilerle veliler kala hayran
Nefsi iin dehetle kopa cmleden efgan
Yeis ile kullarn ola halleri perian
Destur-i efaatla senindir yine meydan

Sen Ahmed-i Mahmud-u Muhammed’sin Efendim
Hak’tan bize Sultn- meyyedsin Efendim

Biredir mmetlerin, isyanna bakma
Red eli vurup hasret ile dzaha yakma
Rahmet et aman, ate-i hicrnna yakma
En bata kulun Galib’i pr-crm brakma

Sen Ahmed-i Mahmud-u Muhammed’sin Efendim
Hak’tan bize Sultan- meyyedsin Efendim.

NAAT’IN GNMZ TRKES LE AIKLAMASI :

Resuller Sultan, ereflendirilmi ah’sn Efendim
aresizlere herdaim devletsin Efendim
lahi Divn’da ndersin Efendim
“mrn hakk iin” (15:72) tac ile dorulanmsn Efendim

Sen Ahmed-i Mahmud-u Muhammed’sin Efendim
Hak’tan bize dorulanm Sultn’sn Efendim..

Hutben okunur beka ikliminin minberinde
Hkmn tutulur Din Gn mahkemesinde
Adn yceltilir Hd’ nn arnda
erefli simlerin anlr yerde ve gkte

Sen Ahmed-i Mahmud-u Muhammed’sin Efendim
Hak’tan bize dorulanm Sultn’ sn Efendim..

te o an peygamberlerle veliler hayran kalr
Herkesten kendi nefsi iin dehet iinde bir feryat kopar
Duyduklar kederle kullarn hali perian olur
Ve efaat etme izninle meydan yine senindir

Sen Ahmed-i Mahmud-u Muhammed’sin Efendim
Hak’tan bize dorulanm Sultn’sn Efendim..

aresizdir mmetlerin, onlarn isyanna aldrma
Onlar geri evirip sana hasretin cehenneminde yakma
Ne olur rahmet et, ayrlnn ateine yakma
Ve en bata, batan sona gnahlarla dolu olan kulun Galib’i brakma

Sen Ahmed-i Mahmud-u Muhammed’sin Efendim
Hak’tan bize dorulanm Sultn’sn Efendim..
Genel olarak Naat yazm konusunda std skender Pala diyor ki:
“…Bir air ne zaman naat yazsa, orada bambaka bir air oluyor, dili ve slubu deiiyor, kendisini aan bir airanelik iinde ykseliyor, ykseliyor... airlerin edebi kiiliklerini tahlil ederken naatlardan yola kmyorum ben bu yzden. nk bir air naat sylemeye balad vakit artk kendisi olmaktan kyor, tene bir mmet kimliine brnyor, anlatlan konu, anlatcnn ok nne geiyor; o arada bir eyler oluyor ve air kendisini de artacak bir slupta yksek szler sylyor. Eer iirin bir ilham perisi var ise, ben artk onun, tam da naat yazarken aire merhaba dediine inanyorum. Yoksa sradan bir airin naat sylemeye baladnda bunca eriilmez olmasn nasl izah edebilirim?!.. Burada airin gcnden ziyade konunun gizemidir artk devreye giren. Galiba kainatn efendisi, mahlukatn en ereflisi, o airin azndan kendisi iin sylenen szlere bizzat eref veriyor, szn deeri artyor...” 6
Divan iiri sonrasndaki gnmzdeki yakn zamanlarda ise, Mehmet Akif Ersoy, Yaman Dede, Arif Nihat Asya, Necip Fazl Ksakrek, Sezai Karako, Erdem Bayazt, Ali Ulvi Kurucu, Nurullah Gen, Celal Fedai nemli naat yazar airlerdi.
“…Divan ve Halk Edebiyatmzdaki Peygamber algsyla, modern dnemdeki airlerin Peygamber’in hayatn yorumlay arasnda farklar var. Genel hatlaryla sylersek, Klasik Edebiyat airi Peygamber’i ver, O’ndan efaat diler, stn vasflarn sayar ve O’nu yceltirdi iirlerinde. Bunun da yansd en nemli edeb tr, naatlerdi. Fakat modern Trk iirine geldiimizde Peygamber’e yaklam tarz deiir. Diyebiliriz ki XIX. yzyldan itibaren iine dlen o nursuz zaman diliminde bocalayan, bir k, bir huzur hali arayan modern dnemin dindar airi iin cankurtaran simidi, bir seknet liman olarak grlen bir Peygamber imaj karmza kar. “Yaayan”, “mesaj hayata dnk bir Peygamber imaj” olumutur modern dnemde ve bence bu Kur’n’n mesajna da uygundur. Zira Hucurat Suresi 7. ayette “Biliniz ki Allah’n elisi aranzdadr” buyruluyor. Bu balamda “O ne getirdiyse aln, neyi nehyettiyse terk edin” mesajn hayatla rttren bir Mslman air kimlii gzlenir modern iirimizde…
… Arif Nihat Asya’nn modern Trk iirindeki naat izgisinin zirvelerinden kabul edeceimiz “Na’t” iirinde de bunu grrz. Orada yalnzca Peygamber’i vmek, Peygamber’in zelliklerini saymak yoktur. Onlar zaten kabul edilmi, bilinmi, sahiplenilmi kristalize zelliklerdir. Arif Nihat Asya’nn “Na’t”inde Hz. Peygamber’in ahsiyetini, yaad dnemin artlarn ve insanla mesajn gnn artlar ve olumsuzluklar ile mukayese edip, bir kurtarc olarak Peygamber’i bugne arma vardr.” 7
Modern dnem iinde birisi var ki, gerek kiilii ve gerekse Sevgili Peygamberimizi (s.a.v.) anlatan iiri ile bir fenomendir. Yaman Dede’ den bahsediyorum.Gnmzde tasavvuf msksi icra edilen her mekanda byk bir coku ile okunan:

Gnl hn oldu evkinden boyandm ya Raslallah
Nasl bilmem bu nrana dayandm ya Raslallah
Ezel bezminde bir dinmez figandm ya Rasulallah
Cemalinle ferahnak et ki yandm ya Rasulallah
Yanan kalbe devasn sen, bulunmaz bir ifasn sen
Muazzam bir sehasn sen, dilersen runumasn sen
Habibi Kibriyasn sen Muhammed Mustafasn sen
Cemalinle ferahnak et ki yandm ya Rasulallah
dizelerin sahibi, Kayseri’nin Talas ilesindeki Rum esnaflarndan iplik tccar Yuvan Efendi ile Afurani Hanmn olu Diyamandi Efendi (1887-3 Mays 1962 )dir. 15 ubat 1942 gn ismini Mehmet Abdlkadir KEEOLU olarak, dini slam olarak deitirir .
Bestekrlarmz da haliyle Peygamber Efendimiz ( s.a.v.) adna yazlan bu gzel naatlere kaytsz kalmayarak, onlar notaya dkeceklerdi . Naat gfteleri, tasavvuf evrelerince Nutk- erf, yani erefli sz olarak adlandrlrd.
Bestelenen bu eserler ,her ne kadar gnmzde ndiren uygulansa da, hem cuma ve bayram namazlarnn klnmasndan nce camilerde tilvet edilen Kur'an- Kerim'in ardndan, hem de tekkelerdeki zikir esnasnda kelime-i tevhid ile ism-i cell arasnda okunurdu.
Naatlar, herhangi bir usl kalbna bal olmakszn, serbest bir tarzda, vakr, hrmet ve sanatl bir slupla icra edilirdi.
Naat icr eden kii “naathan” olarak isimlendirilir. “…En mehur na't bestelerinden birisi, edebiyatmzda en ok na't yazan air Nazm'in “ftb- subh-i m evh Habb-i Kibriy/ Mhtb- m- ev edn Habb-i Kibriy” beytiyle balayan gfteye Niznm Yusuf elebinin yapm olduu bestedir. Bu gftede Yusuf elebi'den baka birok bestekr tarafndan bestelenmitir…” 8
Trkiye’mizde 1989 ylndan bu yana kutlanmaya balayan, bu yl 23.csn yaadmz ve her yl daha byk coku ile kutlanmaya devam eden “ Kutlu Doum Haftalar “ erevesinde, klsik naatlara ilveten, yeni yeni zgn naatlerin yazlp,bestelendiine ahid oluyoruz.
Tahmin ve temennimiz de odur ki, Peygamber saygs ve akn terennm eden naaatlarn ilerleyen zamanda, Osmanl’ nn hametli dnemlerindeki konumuna yeniden ulamasdr.

D P N O T L A R :
1 ZTUNA Ylmaz, “ Trk Msksi Ansiklopedisi ”, MEB, stanbul, 1976, C.II, s. 338,339
2 TANRIKORUR Cinuen , “Mzik Kimliimiz zerine Dnceler”, tken Neriyat, 1998, stanbul, s. 105.
3 KARAALOLU Seyit Kemal, “ Trke ve Edebiyat Szl”, Okat Yaynevi, stanbul, 1962, s.107
4 YENTERZ Emine, “ Trk Edebiyatnda Na’ tlar “, Yamur Dergisi, say: 15, Nisan-Mays-Haziran 2002
5 YENTERZ Emine, ( a.g.e)
6 PALA skender, “ Y Habballah…Y Resulallah “, Zaman Gazetesi, 21 Nisan 2009
7 ANDI M.Fatih, “ Modern Trk iiri ve Peygamber “.sonpeygamber.info, 23 Eyll 2011

8 TURAB Ahmet Hakk, “ Hz. Peygamber Dneminde Msk ve Trk Din Msksi’ nde Hz. Peygamber “ Diyanet Aylk Dergi Eki, Mays 2009

http://ferahnak.wordpress.com/2012/04/19/edebiyatimiz-ve-musikimizde-hz-peygamber-s-a-v-askini-dillendiren-metinler-n-a-a-t/



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn tasavvuf kmesinde bulunan dier yazlar...
Yazlnn 600. Ylnda Sleyman elebi" Nin "" Mevld"
Trk Tasavvuf Musksinin Oluum Sreci ve cra Meknlar Olan Tekkeler
50 Yllk Kltr ve Sanat Birikimiyle Tasavvuf Muskmizin Duayeni
Muskimizin Din ve Kltrmz indeki Yeri

Yazarn nceleme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Mukaddes Kitabmzdaki yetler ile Tarih Veriler Inda: Trkiyede Yahudicilik Hareketleri
Cumhuriyet' n Radikal 'nkilplar '' Srecinde Tarihi Musikimiz de Payn Almt
Necip Fzl" da "Peygamber" Ak….
2. Adam smet nn' Nn Mzik ile likisi
Bir u Beyi : Mnir Nureddin Bey
Endls slam Devleti Medeniyeti inde Elbette Muski de Vard
Osmanl Dmanl Cumhuriyet Hkmetine Osmanl Ariv Belgelerini Dahi Hurda Kat Deerinden Sattrmt
1930 Lu Yllarda Muskimize Ynelik Tasfiye ve Ayar Sonras Aralanan Kap le Tanp Dost Olduumuz Arap Muskisi ve Arap Filmleri Maceramz
Ezan Bundan Tam 70 Sene nce Tekrar rab a Okunmaya Balanmt.
2. Adam smet nn Nn Cumhurbakanl Dneminde Kltr, Sanat ve Muski

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Vefatnn 67. Ylnda Ziya Osman Saba Y Rahmetle Anyoruz... [iir]
ki Bedene Tek Ruh [iir]
Ad Konulmam Duygular [iir]
Ak Bir Terennm se [iir]
Hayal Bazan Gerei Aar [iir]
Sensizlik Beyitleri [iir]
Yamuru Beklerken [iir]
Her ey Gemite Kald [iir]
Vesvese [iir]
"" Mzi Kalbimde Yaradr "" [iir]


Salih Zeki avdarolu kimdir?

Otuz yldan fazla bir sredir Geleneksel Trk Muskisi eitimi aldm. skdar Muski Cemiyeti' nde 20 yl korist - solist olarak grev yaptm. Bu gz Trk Muskisi zerine makaleler yazyorum. (bkz. www. musikidergisi. com)

Etkilendii Yazarlar:
N.Fazl , C.Meri, B.Ayvazolu,


yazardan son gelenler

yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Salih Zeki avdarolu, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.