..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Zaman dostluu glendirir, ak zayflatr. -La Bruyere
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Eletiri > Tarihsel Olaylar > Salih Zeki avdarolu




24 Temmuz 2020
Trkiye Nin 'Batllatrlma 'Projesi Kapsamnda Radyo Nun Misyonu Neydi?  
Salih Zeki avdarolu
Batllatrlma maceramz...


:IFC:
Yl 1926 dr; Trkiye Cumhuriyeti devleti henz yanda ve det henz ayaa kalkamam, emekleme anda bir ocuk gibidir. Ancak devleti ynetenlerin ajandas, yapacaklar, bata siys, sosyal, sanat, kltr vd. konularda yapacaklar inklplar n listesi ile leblep doludur.
Bunlar halka anlatabilecekleri, ellerindeki tek kitle iletiim arac ise, o dnemde matbut olarak adlandrlan gazetelerdir. Hele, kafalarndaki ltin harfli alfabe inklb sonrasnda, lke nfusunun neredeyse tamamnn, bir anlamda okur yazarl bile kalmayacak ve uzun yllar, basn yoluyla halka yeterince mesaj veremeyecekleri bir gerek idi.
te tam da bu sralarda, yzyln banda bulunan radyo ad verilen cihaz yeterince gelitirilmi ve Avrupa da artk kitlelere yayn yapmaya balam idi.
O gnlerden bir gn; leri gazetesi sahibi Sedat Nuri bey, yakn arkada Hayrettin Bey in teknik yardmlar ile, birlikte gelitirdikleri bir radyo alcsyla beraber M. K. Atatrk n huzuruna karlar. Atatrk, bu konuyla yakndan ilgilenir. Bir an nce yayncln balatlmas iin ilgili kii ve kurumlar harekete geirir. Sonuta Bankas, Anadolu Ajans ve baz gerek ahslarn katlmyla ,Trk Telsiz Telefon A.. nvanl irket kurulur. irketin radyo yaynnda tekel olmasna ilikin on yllk sreyi kapsayan anlama, 8 Eyll 1926 tarihinde imzalanmtr.
Bu irketce, Sirkeci de tarihi postane binas iinde kurulan stanbul Radyosu, 6 Mays 1927de yayn hayatna başlayacak, radyo daha sonra Harbiye de ina edilecek olan ve halen de burada yaynlarn srdrmekte olduu yeni binasna, 1949 da tanacaktr.
1928 ylnda ise Ankara Radyosu ilk yaynn yapar. Radyolarn iletmesi , 8 Eyll 1936' da PTT ye devredilir.
te tam da radyolarn yayna balamalar ile birlikte hkmet, det gkte aradn yerde bulacak ve pepee alaca radikal kararlar, bir sreliine halkn kalbur st kesimine dahi olsa, zamanla kitlelelere nnda ulatrma imknna kavuacakt.
Radyonun Trkiyeye girmesi aa yukar inklplar n en radikal bir ekilde uyguland zamana rastlar. Byle bir imkndan T.C. devletinin yetkilileri, ideolojilerinin yaygnlatrlmas iin azami derecede yararlanrlar. yle ki :
Radyo ya gelince, eski cnandan nine olan her motif, musiki bata olmak zere gndemden kovulmutu. Radyo proramlarnda Trk halkndan en kk bir esinti yoktu. Radyo, limonlukta yetitirilmeye allan Trk burjuvazisinin alafranga temayllerine bir rehber,yeni inancn ateli vaizlerine modern bir sz krss olmutu.Atatrk n sofrasnda kaydolunan bir turfanda fikir, ankaya dn radyoya uranmak suretiyle, annda yurttalara aktarlyordu 1
u bir gerektir ki radyo, yeni kurulan devletin halk ile iletiimine byk katklar salayacakt. Ama ondan da nemlisi; msk inklb olarak isimlendirdikleri, kadim mskmizi bir kalemde silip atp mill msk diye polifonik bat zentili uyduruk mzik sistemini yerletirmede en byk aralar olarak uzun yllar, hatta, brokratik iktidarlarnca, inatla 1970 lerin ortalarna kadar kullanlacakt.
Yirminci yzyln nemli buluu ve yazl basn dnda kulaa hitabeden ilk kitle iletiim arac olan bu cihazn, devlet politikalarnn aracs olarak seilen radyo iin, akll Anadolu insan, her ortamda artc mizah eletirsini yine yapacakt. Mesel :Radyo yayn balad; millet modernizmin namelerini dinlemeliydi.Bir nevi mzik devrimiMzik devrimi byle yaplm yaplmasna da,kanlmaz sonu ortaya km.Yani halk Arap istasyonlarna dadanm.Ankara da Vehbi Ko un yeni alan maazasna gelen kyller,Bana bana bir radyo ver,ama iinde Necip Akn olmasndemeye balamlar.(Necip Akn o dnemde Ankara Radyosunda bat mzii alan bir sanat) 2
Bu hicivin bir baka versiyonun da, o yllarda Riyaset-i Cumhur Senfoni Orkestrasnn efi olan Praetoriusun konserleri, radyoda o kadar kabak tad vermi olmal ki; mterilerin, satc firmalardan radyo alrken Aman!...inde Praetorius olmasn..uyarsnda bulunduklarndan szedilir.
lk al yllarndan yasak kararnn alnd tarih olan 1934e kadar, yaynlarda Trk Musksi ne arlkl bir ekilde yer verilir.1927 de faaliyete geen radyo yaynlarnda ilk halk mzii rneklerinin stanbul dan verildii grlr.Tanburac Osman Pehlivan 1930 larda Rumeli Trkleri icra etmektedir. Baz mahalli sanatlar da yerel havalar alp okumaya balamlardr. (Sivas tan Ak Veysel, Erzurum dan Faruk Kaleli, Adana dan Aziz enses, Karadeniz den Kemeneci Sadk ve Hasan Szeri, Malatyal Necati gibi) 3
1938 e gelindiinde; radyo yayncl devletin tekeline alnr.Bu statnn uygulanmasna, nce Ankara Radyosu ile balanr. Bu yllardan sonra, Trk Muskisi-Bat muskisi olarak iki blmde deerlendirilen radyo yaynlar, artk Klsik Trk Muskisi, Trk Halk muskisi, Hafif Bat Mzii, Trk Hafif Mzii adyla kurulan blmlerce hazrlanyordu.
Ankara Radyosu nun 1938 den balayarak halka verdii musiki sadece dinleyiciler ile muskiseverler katnda deil, muski evrelerinde de geni yanklar uyandrd. Osmanl-Trk Muskisi nin en sekin eserlerini icra etmek zere kurulan, Mesut Cemil ynetimindeki Klsik Trk Muskisi Korosu: erif li,yahut Fahri Kopuz ynetimindeki fasl heyetleri; radyo ortamnn salad sanat disipliniyle programlara kan hanendelerin solo konserleri, zellikle Mesut Cemil, Ruen Kam, Vecihe Daryal ve Cevdet Kozanolu nun yer aldklar saz muskisi konserleri muskinin geleneksel icrasn derinden etkiledi;gen kuaklar iin yeni ufuklar at 4

1934 den 1950 ye kadar, radyolarda, zaman zaman bir buuk seneyi bulan Trk mskisi yasaklar ile birlikte, hibir zaman z mskimize hayat hakk tannmayacakd.
1930lardan bu yana baya horlanan Klsik Trk Musksi, zellikle bata Mesud Cemil, Ruen Ferid Kam, Cevdet Kozanolu gibi isimlerin gayretiyle,1941 den itibaren radyoda balatlan Tarih Trk Musksi programyla yava yava kaybettii saygnln yeniden kazanmaya balar.

1950 den sonra, hep milliyeti, muhafazakr siyasetiler iktidar oldularsa da, devlet brokrasisinin desteindeki Batc-milli mskcilerin gerek radyolar, gerekse devlet salonlarndaki hkimiyetlerini bir trl kramadlar. Hatta 1960 lar ile birlikte balayan zincirleme darbeler, onlar iin de yeni bir g kayna oluyordu. Onlar mutlu aznln mutlu mzikileri olarak, yine pervaszca hkmran oldular.
T ki 1970 li yllarn ortasnda kurulmaya balayanTrk Mzii Devlet Konservatuvarlar, Trk Msksi Devlet Korolar ile gnden gne bu imtiyazl mzik snfnn saltanat sonlanmaya balayacak ve 1990 l yllarn ortalarnda Byk ehir Belediyeleri nin el deitirmesiyle birlikte, oralarda ina edilen kltr ve sanat merkezlerinde hemen hemen her gece profesyonel ve amatr solist ve koro konserleriyle Trk msksi, devlet salonlarndaki Bat musksi sultasn da krmaya balayacaktr.
Trkiye de gemiten gnmze kaliteli mzik yaynclnn adresi her ne kadar TRT ise de; u bir gerek ki Bat mzii yaynlarnn adresi olan TRT Radyo 3 teki yayn kalitesi ve disiplinini, maalesef Trk Msksi yayn istasyonu olan TRT Name de asgari hadlerde dahi gremiyoruz.
TRT Nameyi dinlerken; solistleri ve ark seimleri ile sanki her gn bir dier gnn tekrar gibi. Belirlenmi, belli bir solist kitlesi var, her gn, her ark, nerdeyse hep onlarn sesinden dinletiliyor. Ayrca haftada birer saatlik canl zel programlar da senelerdir hep ayn isimlerin tekelinde sanki. Kendilerini isbatlam ve radyo sanats olmu gen nesillere emisyonlar deta yasak savar bir ekilde veriliyor.
TRT Name de okunan arklarn ou zaten dier zel alaturka radyolarda da sabahtan akama kadar, merakllarna ulatrlyor. Ayrca, TRT MZK Tv kanalnda da popler mziin kral yaynlanyor. Yani popler arklar iin elini sallasalar elli tane yayn kurumu var.
Demem odur ki; tpk TRT 3de alnan besteler gibi, TRT Name de de sadece yksek sanat deeri tayan eserler alnmal.
ocuk arks gibi dizayn edilmi melodiler, gfteleri de nane ekeri mnilerini andran sradan arklar dinletilmemeli, msksinin kymetini bilen dinleyiciye


Salih Zeki avdarolu
15 Temmuz 2020

DP NOTLAR :
1 etin BAYDAR,Radyo-Televizyon, Trkiye Kltr ve Sanat Yll-1990, Trkiye Yazarlar Birlii Yay.,Ankara, 1990, s.387
2 Melih PEKDEMR,Kemalistler lkesinde Cumhuriyet ve Diktatrlk, Doruk Yaynclk, Ankara, 1997, s.218
3 Gnl PAACI, Cumhuriyet Dneminde Halk Mzii, Cumhuriyetin Sesleri, Tarih Vakf Yaynlar, stanbul, 1999, s.124
4 Blent AKSOY, Cumhuriyet Dneminde Devlet Radyosunun Trk Muskisi zerindeki Etkileri, Trkler, Semih Ofset, Ankara, 2002, c.18, s.333

https://ferahnak.wordpress.com/2020/07/16/turkiye-nin-batililastirilma-projesi-kapsaminda-radyo-nun-misyonu-ne-idi/



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn tarihsel olaylar kmesinde bulunan dier yazlar...
Mukaddes Kitabmzdaki yetler ile Tarih Veriler Inda: Trkiyede Yahudicilik Hareketleri
Tarih Boyunca Trkemiz E sadeletirme Adna Yaplan hanetler ve Bunun Sonular
1923 Te Okullarda Trk Msksi retimi Yasaklanmt!..
Ziya Gkalp
Trkiye" de "Mzik Inklb" Nn Gereklememesini, "" Bunu Kar Devrimciler Engelledi "" Tezi Bir aresizliin tirafdr
Ayasofya' Nn Mze Olarak Kullanlmas Bir Mlkiyet Hakk hlalidir
Osmanlca Nn Tketilii Dilimizi Tarzanca Ya evirdi
Trkiye de Yarg 27 Mays Darbesi le Birlikte Bir Anda Guguk A Dnt ve Meydana Gelen Hasar Bir Daha Asla Tam Anlamyla Giderilemedi
Ziya Gkalp' In Muski nklb Gnlerinde Kendinden Menkul Mzikologluu
Sultan' uara Necip Fazla Dair Hatrlayabildiklerimiz

Yazarn eletiri ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Yazdklar le Yaadklar Aykr Bir Sanat ve Edebiyat Adam
Cumhuriyetimizin Kurulu Felsefesi
Trkiye Nin nne Konmu batllama Hedefinin Ne Kadar Yanl Bir Hedef Olduunu Artk Anlamamz Gerektii Gnlerdeyiz
Chp Ne Kadar Solcu Ya da Sosyal Demokrat; Daha Dorusu Bu ddialar Ne Kadar Doru?
Emperyalist Dnyann Himayesindeki Piyanist Yine Sara Nbetlerinde
Cinuen Tanrkorur
Trkiyenin Siyaset Kronii Piyanocusu Gene Hariten Lied Okuyor!
27 Mays 1960 Darbesini ncesi ve Sonrasnda Sca Scana Yaamtk
Mnasebetsiz Muhtar Efendi
lke Olarak Yllardr Sosyal izofrenlerimizle Urayoruz

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Vefatnn 67. Ylnda Ziya Osman Saba Y Rahmetle Anyoruz... [iir]
ki Bedene Tek Ruh [iir]
Ad Konulmam Duygular [iir]
Ak Bir Terennm se [iir]
Hayal Bazan Gerei Aar [iir]
Sensizlik Beyitleri [iir]
Yamuru Beklerken [iir]
Her ey Gemite Kald [iir]
Vesvese [iir]
"" Mzi Kalbimde Yaradr "" [iir]


Salih Zeki avdarolu kimdir?

Otuz yldan fazla bir sredir Geleneksel Trk Muskisi eitimi aldm. skdar Muski Cemiyeti' nde 20 yl korist - solist olarak grev yaptm. Bu gz Trk Muskisi zerine makaleler yazyorum. (bkz. www. musikidergisi. com)

Etkilendii Yazarlar:
N.Fazl , C.Meri, B.Ayvazolu,


yazardan son gelenler

yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Salih Zeki avdarolu, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.