..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Herkes ayn notay sylediinde uyum elde edilmi olunmuyor. -Doug Floyd
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Tasavvuf > Salih Zeki avdarolu




2 Mays 2009
Yazlnn 600. Ylnda Sleyman elebi" Nin "" Mevld"   
Salih Zeki avdarolu
Mevlid' in yazlnn 600.yldnm mnasebetiyle, bu gne kadar yazlan mevlidler, toplumun ilgisi, mevlidhanlar, edebi, mzikal ve tarihsel ynden incelenmesi...


:EECH:

Diyanet leri Bakanl ve Uluda niversitesi lahiyat Fakltesi, Kutlu Doum Haftas etkinlikleri erevesinde 16-17 Nisan tarihleri arasnda Bursa'da "Yazlnn 600. ylnda Bir Kutlu Doum aheseri Mevlid ve Sleyman elebi Sempozyumu" dzenledi. Bu sempozyuma dnyann eitli lkelerinden gelen 80'e yakn bilim adam katld. Sempozyum kapsamnda dzenlenen konserde ise, Trke'nin yansra Arnavuta, Bonaka ve Grc dillerinde mevlitler okundu.
Trk divan iiri ve Tasavvuf Musksi’ nin “ Cami muskisi” (*) dalnn en byk lekli formlarndan biri “Mevld” dir. Etimolojik kken olarak, Arapa “v l d “ (dourmak) kknden tretilmitir. Arapa’ da :
1)     Masdar olarak ( domak- dourmak) anlamlarn tar.
2)     Zaman ismi olarak aynen Hz. sa’ nn doumunu belirten “mild” kelimesinde olduu gibi , “ mevld” terimi de “ mevld” de Hz. Muhammed (s.a.v)in doduu zaman belirtir.
3)     Yer ismi olarak ise “ Mevlid-i nebev” kelimesiyle, peygamberimizin Mekke’ de doum yeri olan ev kasdedilir.
Hz. Muhammed(s.a.v) in doumunda Trkemize girmesinden itibaren de ekil deitirmi ve “ Mevld” eklinde sylenmeye balamtr. Buna ramen Arapa’ da tad mnalarda neredeyse hi kullanlmam, daha ziyde doum, lm , evlilik, snnet , adak, haclarn hac dnleri, asker uurlamalar gibi zel gnlerde veya kutsal gecelerde Kur’an tilveti ile beraber Peygamberimizin doumunu anlatan gftelerin yerlemi ezgilerle okunmas olarak anlalmtr.
Yazlndan 179 sene sonra , 1588'de, III. Murad’ n padiahl dneminde , Osmanl mparatorluu’ nda mevlid, resmi bir protokol treni haline getirildi. Hazret-i Muhammed (s.a.v) in doum gn olan Rebilevvel aynn 12. gecesinde trenler, kurallar terift uygun olarak sarayda tertiplenirdi. lk dnemlerde Ayasofya Camii'nde, sonralar ise Sultan Ahmed Camii' nde yaplan merasimlere, devlet erkanyla birlikte halk da katlrd.
Edebiyatta, mesnev tarznda Hz. Muhammed (s.a.v) in doumunu, hayatndan ksa pasajlar ve mucizelerini anlatan dizelerden oluan metinlerdir.
Trke dnda, Arap, Arnavut, Bonak, Rum , erkes , Romen, Bosna-Hersek v.b. dillerde de mevlidler yazlmtr.
Hatta, edeb nitelikleri sebebiyle, Almanca ve ngilizce’ ye tercmeleri yaplm, oryantalist Hristiyan bilim adamlarnca zerinde akademik almalar yaplmtr. lkemizin akademik mahallerinde ise doktora seviyesinde almalara konu olacak kadar nem verilmitir.
Hz. Muhammed (s.a.v) in doumu ile ilgili eserleri doal olarak, nce arap airlerin “ siret” veya “siyer” ismi verilen metinlerinde gryoruz. Bu metinlerde Hz. Muhammed (s.a.v) in hayat, ahlk ve savalar konu edilir. Siyerlerin yazl ise, Peygamberimizin doum gnlerinin bir enlik halinde kutlanmaya baland ve ondan sonra bu kutlamalarn gelenekselletii 13. yzyldan sonra balar. eyh Ebu'l-Hattb b. Dhye ( .1255) nin “Kitbut-Tenvr f Mevld’ s- Sirc’ l – Mnr” adl eseri o yzyln en nemli mevld kitabdr. Bu eserin maalesef gnmze ok az bir ksm gelebilmitir.
Osmanl mparatorluu’ nda nceleri Ayasofya, sonralar Sleymaniye ve Sultan Ahmed Cmilerinde,daha sonra Sultan Abdlaziz’ in padiahl yllarnda Ortaky , Sultan Abdlhamid devrinde ise Yldz Cmii’ nde mevlid okunur; katlanlara hurma ve akide ekeri , Mevlidhan ve dier grevlilere ise hediyeler; fakirlere sadakalar datlrd.
Trk edebiyat literatrne gre , gnmze kadar 63 mevlid yazlmtr. Sleyman elebi’ den nce 14. yzylda yaam Erzurumlu Mustafa Darir' in bn-i shak'n “Siret'n-Nebi” sinden evirdii “Tercmet' d-Darir” i ve Fatih Sultan Mehmed zamannda yaam Ahmed' in yazd mevlidler dndakilerin hemen hemen hepsi Sleyman elebi’ nin mevlidine yazlan nazrelerdir diyebiliriz. Bunlara rnek olarak da Hamdullah Hamdi ve emseddin Sivs’ nin mevlidleri rnek olarak gsterilebilir.
slm dnyas iinde bu iirlerin, tasavvuf tarzda bestelenip icra edilmesi yaygn bir teaml olarak grlse de, hibirisi Sleyman elebi (1351-1422) ** nin yazd ve “Veslet’ n nect” olarak isimlendirdii metnin dzeyine eriememitir. Bunun dnda Hamdullah Hamdi ve emseddn Sivas Efendi’ nin yazdklar mevlidler de olduka parlak metinlerdir.
Sleyman elebi eserini yazarken, referans ald eserlerin, k Paa’ nn “Garibnme” si, Darr’ in “Siyer’ n- Neb” si, Eb’ul Hasan Bekr’ nin “Siyer” i ve Muhiddn-i Arab’ nin “Fss”u olduu tesbit edilmitir.
Sleyman elebi , mam olarak grev yapt Bursa Ulu Camii’ nde bir gn, ranl bir vaizin, krsde Bakara suresinin 285. ayetini kendi ahs grne gre tefsir edip, Cenb- Hak’ kn gnderdii peygamberler arasnda hibir fark olmadn ve Hz.Muhammed (s.a.v) in, Hazret-i sa’ dan daha stn tutulamayacan syler. ranl vaizin Kur’ an ile badamayan tesbitleri karsnda, Sleyman elebi, Muhammed aleyhisselam iin gnlnde duyduu ak ve muhabbetten dolay olduka mteessir olur.
Bu trl iddialar cevaplamak ve sahiplerini susturmak, Hz. Muhammed (s.a.v)in dier btn peygamberlerin zerinde ve son peygamber olduunu isbatlamak iin, vaazn akabinde Camii mekn iinde Mevlid' ini yazmaya balar. Bitirdiinde , sene1409 ve elebi 60 yanda yandadr.
“Vesilet-n Necat “ teriminin gnmz Trkesindeki karl Kurtulu Vesilesi olarak tercme edilebilir. Klsik mevlidler genelde mesnev tarznda bestelenirken, Sleyman elebi’ nin iiri kasde seklinde yazlmtr. iirin iinde ksmen “gazel “ formunda yazlan ksmlar da vardr. Edeb nitelii itibariyle, lirik (duygularn cokun bir dille anlatld) ve didaktik (retici)zellikleri olan ve bu iki zelliin, ok dengeli bir eklilde yerletirildii dizelerden meydana gelir. “Sehl-i Mmteni” yani kolayca sylenebilirmi gibi bir izlenim verdii halde, taklidi olduka g veya imknsz bir tarz ve slp tar. Metnin ierisinde divan iirinin tevriye, cinas, tebih gibi sanatlar bol bol kullanlmtr.
Ktphanelerimizin raflarndaki Sleyman elebi' ye ait eitli mevlid nshalar arasndaki bir takm farkllklarn bulunmas, 600 senelik bir gemi iinde normal bir sonutur.
Bu gn kabul edilen nshasna gre, Veslet’n Nect her biri “ bahir” olarak adlandrlan, “mnacaat” (Cenb- Hak’ ka yalvarma), “vildet” (Peygamberimizin doumu), “risalet” ( Peygamberlii), “mirc” (Gkyzne ykselii, cennet ve cehennemi grmesi),”rhlet”( Vefat) ve “dua” gibi ana blmlerden oluan 16 ksm ve 770 beyit’ ten meydana gelir.
“Allh adn zikredelim evvela/ Vacib oldu cmle ite her kula” beyti ile balayan eser, ” mmetinden rz olsun ol Mu’ in/ Rahmetullahi aleyhim ecmn” beyitiyle sona erer.
Bahirler, aynen dind eserlerin zemin, nakarat, meyan gibi blmlerine benzetilebilir. Mevlid’ in en renkli blm “ Merhaba Bahri” olarak adlandrlan ksmdr. Buna eserin “meyn” diyebiliriz.” Yaradlm cmle oldu dman” dizesiyle balayp, “ Y Hbiballah bize imdd kl/ Son nefes didrn ile d kl” dizesiyle sona erer. Mevlidhanlar bu blm ounlukla Hicaz veya Uk makam ile okurlar.
iirde kullanlan vezin aruzun “Filtn-filtn-filn”kalplardr. Sadece “ veldet” blmnn sonundaki on beyit “ mef’ ul-filt-mefil- filn” kalb ile yazlmtr.
Mevlid her ne kadar 15. Yzylda yazlm ise de, gnmze kadar gelen bestesinin , Bursal Sekban isimli mzisyence ancak tarafndan 17. y.y. da bestelendii sanlmaktadr. Ancak bu mutlak bir beste olmayp, sadece her bahrin kabaca icra edilecek makam ve o makam iinde pes veya tiz seslerle icra edilmesine ynelik bir rehber niteliindedir. Bir anlamda mevlid de, gazel gibi irticali yorum gerektiren bir mzik formu olduu intiban vermektedir. O yzyldan kalma el yazmas mevlid nshalarnn bazlarnda, beyitlerin kenarna hangi makamda okunacaklar,makamlarn nasl bir seyir takibedeceklerinin bilgileri erhedilmitir.
Mevlidhanlar, Mevlid’ e sab makamyla balarlar, sonra argh, hicaz, evi, rast, mahur, hzzam gibi makamlarda da gezinirler.Bu icra eden kiilerin makam bilgileri ve ses renkleri gibi zelliklerine gre deikenlik gsterir.
Ayrca lkemizin hemen hemen her blgesinin kendine zg bir mevld tavr ve slbu vardr. Diyebiliriz ki mevld, Cami Musksi formunun halka mal olmu tek rneidir.
Mevlidhanlar mevlide balamadan nce Kur’ an- Kerm’ den bir sre, sonra salt- mmiye ve bir ilhi okunur. Daha sonra her bahrin arasnda Kur’ an dan bir blm okunarak devam edilir. Mevlid’ in Kur’ an ile mnavebeli olarak okunmas, sadece milletimize zg bir gelenek haline gelmitir.Bu da Trk insannn slmiyeti mill benlii ile kaynatrdnn en byk delilidir.
Getiimiz yzylda Hfz Sadettin Kaynak ve Hfz Kemal Batanay gibi bestekrlar kendi anlaylarna gre mevld bestelemilerse de, pek kabul grmemitir.
lkemizin yetitirdii nemli mevlidhanlar olarak bata Said Paa mam Hasan Rza Efendi (.1890) olmak zere, Hafz Sami (1874-1943), Hafz Burhan (1897-1943), Hafz Osman Alper,Mevlidhan Mehmed Efendi, Lmekn Mustafa Efendi, Hafz Hseyin Tolon, Mecid Efendi (1894- 1975) , Hfz Fahri, Yer alt Camii mam skdarl Ali Efendi, Hfz Esat Geredeli, Hfz Kemal (1894-1975), Sadeddin Kaynak (1895-1961), Kni Karaca (1930-2004),Tahir Karagz( .1994), Neyzen Halil Can (1905-1973), Bekir Sdk Sezgin(1936-1996), Mnir Nreddin Seluk(1899- 1981), Durakc Keml Baba, Hfz Dursun akmak, Mecit Sesigr, Hafz Ali skdarl, Sebilci Hseyin, Hafz H. brahim anakkaleli, Aziz Bahriyeli, Fevzi Msr, Zeki Altun, Emin Ik, smail Coar’ sayabiliriz.
( * ) CAM MUSIKS: Mzikologlarca Tasavvuf Musksi “TEKKE” ve “CAM” muskisi olarak iki grupta incelenmitir.
Cmilerde yaplan ibdetler esnsnda, namazn iinde veya dndaki riteller ve dularn okunmas srasnda mezzin, imam ve bzen de cematin itirkiyle icr edilen, Ezan, Sal, Kaamet, Tesbihat, Mihrabiye, Cumhur Mezzinlii, Temcid, Mnacaat ve Tervih tertibi, Salt- Selm, lh, Kaside, Naat, Mevlid ve Miraciye formlarnn tmne camii muskisi denilmektedir.
Bunlardan temcid, ilhi naat gibi formlar cami dnda, tekke muskisinde de sklkla icra edilmektedir. Aralarndaki fark camilerde yaplan icralarda muski ama deil ara iken, tekke icralarnda muskinin ama kabul edilmesidir. Ayrca camideki icralarda kesinlikle enstrman kullanlmaz iken, tekkelerde enstrmanlar eliinde yaplmasdr.
( ** ) Sleyman elebi, 1351 ylnda Bursa’ da domutur. Bir ksm tarihilerce vaz Paa’ nn olu, air Ati’ nin kardei olduunu, bazlar da Orhan Gazi’ nin arkada eyh Mahmud’ un torunu olduunu sylemektedir.Buharal EmirSultan’ dan ders ald ve Yldrm Beyazd’ n Divan maml yapt yolunda da bilgilere rastlyoruz. elebi sfat onun, ayn zamanda bir Mevlev dedesi olduu armn yapmaktadr. 1422 ylnda lm ve Bursa-ekirge yolunda defnedilmitir.
MEVLD BBLYOGRAFYASI :
En Byk Mevlid-i erif (Sleyman Dede Merhumun Mevldu ile Dier Mevlutlar ve Mevlut Hikayelerini Havidir) 1943, 128 S., 1 TL, stanbul Maarif Kitaphanesi.

Hikaye-i Mevlid (ML // Tabask) Sleyman elebi, 39 S., [DL: Eski Yaz].

Hikaye-i Mevlid n-Nebiy Sallallah Aleyh-i ve Sellem (+ Kaside-i Mevlid + Kaside-i Tevhid + ...) 1311, Matbaa-i Osmaniye, stanbul, [DL: Eski Yaz].

Mevlid-i erif-i Nebevi (ZEGE; 13395 // Aklama: Tabask) Mehmed Salih Nihani, 1308, 26 S., Amire Matbaas, stanbul, [DL: Eski Yaz].

Mevlid-i erif (BDK - ZEGE; 13386 // Aklama: Tabask. Ayn Knyede 1928'den Sonra Yaplm Kaak Bir Basks Vardr // Bu Kopy Ya Kaak Ya da Yeni Bir Tpkbasm) Sleyman elebi, 1311, 48 S., Matbaa-i Osmaniye, stanbul, Mustafa, [DL: Eski Yaz].

Mevlid-i erif (BDK - ZEGE; 13386 // Aklama: Tabask. Ayn Knyede 1928'den Sonra Yaplm Kaak Bir Basks Vardr) Sleyman elebi, 1311, 48 S., Matbaa-i Osmaniye, stanbul, Mustafa, [DL: Eski Yaz].

Mevlid-i erif (BDK - ZEGE; 13386 // Aklama: Tabask. Ayn Knyede 1928'den Sonra Yaplm Kaak Bir Basks Vardr) Sleyman elebi, 1311, 48 S., Matbaa-i Osmaniye, stanbul, Mustafa, [DL: Eski Yaz].

Mevlid-i erif (ZEGE; 13386 // Aklama: Tabask) Sleyman elebi, 1340, 48 S., Matbaa-i Yusuf Ziya, stanbul, [DL: Eski Yaz].

Mevlid Sleyman elebi, [Hazrlayan: Faruk K. Timurta], 1970, 173 S., 5 TL, MEB 1000 Temel Eser: 27.

Mevlid (Vesilet-n-Necat) Sleyman elebi, [Hazrlayan: Faruk K. Timurta], 1990, 174 S., 2,500 TL, Milli Eitim Bakanl: 2139-8996, Bilim ve Kltr Eserleri Dizisi: 450, Trk Klasikleri: 30.

Mevlid Nasl Okunur ve Mevlidhanlar [Cilt: 1] Ali Rza Saman, 1951, 227+1 S., 3.50 TL, stanbul.

Musahhah Mevlid-i erif (BDK) Sleyman elebi, [Dzelten: Rza], 1327, 31 S., Mahmud Bey Matbaas, stanbul, [Tpkbasm], [DL: Eski Yaz].

Sleyman elebi ve Mevlid Ahmet Kahraman, 1976 (2. Bask), 175 S., 10 TL, Toker Yaynlar, 100 Byk Edip 100 Byk air: 4.

Sleyman elebi ve Mevlid-i erif Ahmet Aymutlu, 239 S., 5 TL, stanbul.

Tefsirli Mevlid Yahud Mensur ve Manzum Tarihe-i Nur-i Cenab Muhammedi ve Veladet-i Ahmedi 1944, 63 S., stanbul.

Vesilet'n-Necat - MEVLD Sleyman elebi, [Hazrlayan: Ahmed Ate], 1954, VIII+208+Tpk S., Trk Dil Kurumu Yaynlar, C.II: 33.

Hikaye-i Mevld- Nebiyy Seyyid Mustafa, 1311, 48 S., stanbul, [DL: Eski Yaz].

Msahhah Mevld- erif Rza Efendi, 1327, 29 S., Mehmet Be Matbaas.



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn tasavvuf kmesinde bulunan dier yazlar...
Trk Tasavvuf Musksinin Oluum Sreci ve cra Meknlar Olan Tekkeler
50 Yllk Kltr ve Sanat Birikimiyle Tasavvuf Muskmizin Duayeni
Edebiyatmz ve Mskmizde Hz. Peygamber (S. A. V.) Akn Dillendiren Metinler
Muskimizin Din ve Kltrmz indeki Yeri

Yazarn nceleme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Mukaddes Kitabmzdaki yetler ile Tarih Veriler Inda: Trkiyede Yahudicilik Hareketleri
Cumhuriyet' n Radikal 'nkilplar '' Srecinde Tarihi Musikimiz de Payn Almt
Necip Fzl" da "Peygamber" Ak….
2. Adam smet nn' Nn Mzik ile likisi
Endls slam Devleti Medeniyeti inde Elbette Muski de Vard
Bir u Beyi : Mnir Nureddin Bey
Osmanl Dmanl Cumhuriyet Hkmetine Osmanl Ariv Belgelerini Dahi Hurda Kat Deerinden Sattrmt
1930 Lu Yllarda Muskimize Ynelik Tasfiye ve Ayar Sonras Aralanan Kap le Tanp Dost Olduumuz Arap Muskisi ve Arap Filmleri Maceramz
Ezan Bundan Tam 70 Sene nce Tekrar rab a Okunmaya Balanmt.
2. Adam smet nn Nn Cumhurbakanl Dneminde Kltr, Sanat ve Muski

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Vefatnn 67. Ylnda Ziya Osman Saba Y Rahmetle Anyoruz... [iir]
ki Bedene Tek Ruh [iir]
Ad Konulmam Duygular [iir]
Ak Bir Terennm se [iir]
Hayal Bazan Gerei Aar [iir]
Sensizlik Beyitleri [iir]
Yamuru Beklerken [iir]
Her ey Gemite Kald [iir]
Vesvese [iir]
"" Mzi Kalbimde Yaradr "" [iir]


Salih Zeki avdarolu kimdir?

Otuz yldan fazla bir sredir Geleneksel Trk Muskisi eitimi aldm. skdar Muski Cemiyeti' nde 20 yl korist - solist olarak grev yaptm. Bu gz Trk Muskisi zerine makaleler yazyorum. (bkz. www. musikidergisi. com)

Etkilendii Yazarlar:
N.Fazl , C.Meri, B.Ayvazolu,


yazardan son gelenler

yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Salih Zeki avdarolu, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.