İslam'ın Özü: Kalbin Teslimiyeti ve Toplumsal Kurtuluş

İslam, Arapça kökeninde "teslim olmak" anlamını taşır ve bu teslimiyet yalnızca sözle değil, kalbin derinliklerinde gerçekleşen samimi bir bağlılıkla anlam kazanır. Günümüzde "Müslüman" kavramının büyük ölçüde coğrafi, kültürel ya da demografik bir tanımlama olarak kullanılması, İslam'ın özünden uzaklaşmayı temsil etmektedir. Nüfus kayıtlarında "İslam" yazan milyonlarca insan, bu dinin gerektirdiği kalbi ve ruhani dönüşümü yaşamadan sadece isim olarak Müslüman kalmaktadır. Oysa İslam, bir kimlik kartında yazılı bir ibare değil, insanın tüm varlığını Allah'a adayan, O'nun iradesine teslim olan ve bu teslimiyeti hayatın her anında yaşayan bir yaşam biçimidir. Kur'an-ı Kerim, mümin ve müslüman arasındaki farkı net bir şekilde ortaya koyar. Hucurat Suresi'nin 14. ayetinde bedevilerle ilgili şu ifade yer alır: "Çöl Arapları 'iman ettik' dediler. De ki: 'İnanmadınız, fakat biz teslim olduk deyin. İman henüz kalplerinize girmedi.'" Bu ayet, dışsal bir teslimiyetle kalbin içsel dönüşümü arasındaki temel farkı vurgular. Müslüman olmak, İslam'ın şekilsel gereklerini yerine getirmek anlamına gelebilir; ancak mümin olmak, bu gereklerin ruhunu kavrayıp kalple Allah'a bağlanmayı gerektirir.
İman ve İslam: İki Farklı Kavram, Tek Hedef
İslam tarihinde ve Kur'an'da iman ile İslam kavramları farklı boyutlarıyla ele alınır. İslam, kişinin Allah'a ve O'nun elçisine teslim olması, İslam'ın emirlerini dışsal olarak kabul etmesi anlamına gelir. Bu, namaz kılmak, oruç tutmak, zekat vermek gibi ibadetleri yerine getirmekle somutlaşır. Ancak iman bunun çok ötesinde bir kavramdır. İman, kalbin Allah'a olan derin bağlılığını, O'na güveni, sevgiyi, saygıyı ve tam bir teslimiyeti içerir. Bu ayrım, yalnızca teorik bir tartışma değil, pratik hayatta çok önemli sonuçlar doğuran bir gerçekliktir. Bir insan dışarıdan bakıldığında tüm İslami görevlerini yerine getiriyor görünebilir, ancak kalbi Allah'tan uzaksa, bu ibadetler mekanik birer ritüele dönüşür. Kur'an'ın "De ki: 'Şüphesiz benim namazım, ibadetim, hayatım ve ölümüm alemlerin Rabbi olan Allah içindir'" (En'am 162) ayeti, gerçek bir müminin hayatının her anının, her nefesinin Allah'a adanmış olması gerektiğini vurgular. Bu, hayatın parçalı bir şekilde yaşanmaması, ibadet ile gündelik yaşam arasında bir ayrım gözetilmemesi anlamına gelir.
Zikir: Allah'ı Anmak mı, Yoksa Ona Yönelmek mi?
Zikir kavramı, İslam'da merkezi bir konuma sahiptir. Ancak zikir, sadece Allah'ın isimlerini tekrarlamak ya da belirli duaları okumak olarak algılanmamalıdır. Kur'ani anlamda zikir, Allah'ı hatırlamak, O'nun vahyine yönelmek, hayatın her alanında O'nun varlığını hissetmek ve O'nun iradesine uygun yaşamaktır. Zikir, bir insanın tüm hayatıyla Allah'ı yüceltmesi, O'nu unutmaması ve her durumda O'na sığınması demektir. Allah'ın zikrini terk etmek ise şirke, yani Allah'a ortak koşmaya giden yolun başlangıcıdır. Taha Suresi'nin 124. ayetinde şöyle buyrulur: "Kim Benim zikrimden yüz çevirirse, muhakkak onun için dar bir geçim vardır ve Kıyamet günü onu kör olarak haşrederiz." Bu ayet, Allah'tan uzaklaşmanın sadece ahiret hayatını değil, dünya hayatını da olumsuz etkilediğini gösterir. Dar geçim, yalnızca maddi yoksunluk değil, manevi boşluk, huzursuzluk, anlam kaybı ve toplumsal çöküntü olarak da tezahür eder. Günümüzde birçok Müslüman toplumun yaşadığı sıkıntıların kökeninde bu manevi boşluk yatmaktadır. Zengin doğal kaynaklara, büyük nüfusa ve stratejik konumlara sahip olan İslam coğrafyası, maalesef siyasi istikrarsızlık, ekonomik zorluklar, eğitim yetersizlikleri ve sosyal adaletsizliklerle boğuşmaktadır. Bunun temel sebebi, Allah'ın vahyinden uzaklaşmak ve İslam'ı sadece geleneksel ritüeller ve mezhep anlayışlarıyla sınırlamaktır.
Şirk: Sadece Bir İnanç Hatası mı?
İslam'da şirk, Allah'a ortak koşmak anlamına gelir ve en büyük günah olarak kabul edilir. Lokman Suresi'nin 13. ayetinde, Lokman'ın oğluna verdiği öğütte şöyle denir: "Yavrum, Allah'a asla ortak koşma, çünkü ortak koşmak büyük bir zulümdür." Şirk yalnızca putlara tapmak değildir; Allah'tan başka varlıklara, güçlere, insanlara veya sistemlere mutlak güven duymak, onlardan medet ummak da şirktir. Modern çağda şirk, farklı biçimler alabilir. Para, güç, şöhret, ideolojiler, milliyetçilik, liderler ya da mezhepler bile Allah'ın yerine konulduğunda şirk haline gelebilir. Bir insan, hayatını Allah'ın iradesi yerine başka şeylere göre düzenliyorsa, kalbini Allah'a değil dünyevi arzulara adıyorsa, şirk içindedir. Bu, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde ciddi sonuçlar doğurur. Şirk, insanın Allah'a olan teslimiyetini zedeler ve onu başka varlıklara bağımlı hale getirir. Bu bağımlılık, özgürlüğün kaybına, içsel huzursuzluğa ve toplumsal adaletsizliklere yol açar. Çünkü Allah'tan başka hiçbir güç mutlak adalet, merhamet ve hikmet sahibi değildir. İnsanlar, kurumlar ya da ideolojiler yanılabilir, hata yapabilir, zulmedebilir. Ancak Allah'ın iradesi kusursuz ve adildir. Bu nedenle, yalnızca Allah'a teslim olmak, gerçek özgürlüğün ve huzurun yoludur.
Geleneksel Din Anlayışı ve Allah'tan Yüz Çevirmek
Günümüzde İslam coğrafyasında yaygın olan din anlayışı, ne yazık ki geleneksel hadislere, mezhep içtihatlarına ve kültürel uygulamalara dayanmaktadır. Kur'an, İslam'ın temel kaynağı olarak ikinci plana itilmiş, yerine yüzyıllar içinde oluşmuş yorumlar ve rivayetler öne çıkarılmıştır. Bu durum, Allah'ın sözünden uzaklaşmak ve beşeri yorumlara mutlak otorite tanımak anlamına gelir ki bu da bir tür şirktir. Kur'an, tüm zamanlar için geçerli evrensel bir rehberdir ve her çağda insanların doğrudan ona dönmesini gerektirir. Ancak mezhepler, tarikatlar ve geleneksel din anlayışları, Kur'an'ı kendi perspektiflerinden yorumlayarak, onu belli kalıplara sıkıştırmıştır. Bu kalıplar, zaman içinde değişmez dogmalara dönüşmüş ve İslam'ın dinamik, hayat dolu mesajı, katı kurallar bütününe indirgenmişti. Bu yaklaşım, Allah'ın zikrini terk etmek anlamına gelir. Çünkü gerçek zikir, Allah'ın kelamını okumak, anlamak, üzerinde düşünmek ve onu hayata geçirmektir. Oysa geleneksel din anlayışında, Kur'an genellikle anlaşılmadan okunan, bereketine sığınılan ama içeriği göz ardı edilen bir metin haline gelmiştir. Bu, İslam'ın ruhunu öldüren ve onu sadece şekilsel bir din haline getiren tehlikeli bir yaklaşımdır.
Müslüman Toplumların Sıkıntıları ve Şirkin Rolü
Bugün dünyada Müslüman nüfusun yoğun olduğu ülkelere baktığımızda, zengin petrol kaynaklarına, stratejik konumlara, genç nüfusa sahip olduklarını görürüz. Ancak bu ülkelerin çoğu, yoksulluk, işsizlik, eğitim yetersizliği, siyasi istikrarsızlık ve sosyal adaletsizlik gibi ciddi sorunlarla mücadele etmektedir. Bu paradoksun temel nedeni, Allah'ın vahyinden uzaklaşmak ve şirke düşmektir. Taha Suresi'nin 124. ayetinde belirtildiği gibi, Allah'ın zikrini terk edenlerin geçimi dardır. Bu dar geçim, sadece maddi yoksunluk değil, aynı zamanda manevi çöküntüdür. Bir toplum, Allah'a gerçek anlamda teslim olmadığında, adaletten, merhametten, dürüstlükten uzaklaşır. Yolsuzluk, zulüm, haksızlık yaygınlaşır. İnsanlar arasındaki güven erozyona uğrar. Toplumsal dayanışma yerini bencilliğe bırakır. Bu sorunların çözümü, daha fazla petrol çıkarmakta, daha fazla silah almakta ya da Batı'yı taklit etmekte değildir. Çözüm, İslam'ın özüne dönmekte, Kur'an'ı doğru anlamakta ve onu hayata geçirmektedir. Allah'ın vahyi, toplumsal adaletin, ekonomik refahın, bilimsel ilerlemenin ve manevi huzurun temelini oluşturur. Ancak bu vahyin sadece okunması değil, anlaşılması ve yaşanması gerekir.
Gerçek İslam: Kalbin Dönüşümü ve Hayatın Yeniden İnşası
Gerçek İslam, insanın tüm varlığını Allah'a adayan, hayatının her anını O'nun rızasına göre düzenleyen bir yaşam biçimidir. Bu, yalnızca cuma namazı kılmak, ramazan ayında oruç tutmak ya da hacca gitmekle sınırlı değildir. Gerçek İslam, iş hayatında dürüst olmak, ticarette adil davranmak, aile içinde merhametli olmak, topluma faydalı olmak, çevreyi korumak, adaleti savunmak ve zulme karşı durmaktır. En'am Suresi'nin 162. ayeti bu gerçeği en güzel şekilde ifade eder: "De ki: Şüphesiz benim salatım, nusukum, hayatım ve ölümüm alemlerin Rabbi olan Allah içindir." Bu ayet, bir müminin hayatında ibadet ile gündelik yaşam arasında bir ayrım olmadığını gösterir. Her an, her eylem, her düşünce Allah'a adanmıştır. Bu, totaliter bir din anlayışı değil, tam tersine özgürleştirici bir bakış açısıdır. Çünkü insan, Allah'tan başka hiçbir otoriteye, güce ya da baskıya boyun eğmez. Gerçek İslam, aynı zamanda aklı, ilmi ve eleştirel düşünceyi teşvik eder. Kur'an, insanları düşünmeye, araştırmaya, sorgulamaya çağırır. "Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün ardı ardına gelişinde aklını kullananlar için ibretler vardır" (Al-i İmran 190) ayeti, akıl ve düşüncenin önemini vurgular. İslam, dogmatizme değil, bilinçli imana dayanır. Bu nedenle, geleneksel anlayışları sorgulamak, Kur'an'ı doğrudan okumak ve anlamaya çalışmak, her müminin hakkı ve sorumluluğudur.
Toplumsal Kurtuluşun Anahtarı: Tevhid ve Teslimiyet
Müslüman toplumların bugünkü sıkıntılarından kurtulmanın tek yolu, tevhid anlayışına dönmek ve Allah'a tam bir teslimiyetle yaşamaktır. Tevhid, Allah'ın birliğine ve benzersizliğine inanmak, yalnızca O'na kulluk etmek ve hayatın her alanında O'nun iradesini esas almaktır. Bu, siyasette, ekonomide, eğitimde, hukukta ve toplumsal ilişkilerde Allah'ın vahyini rehber almak anlamına gelir. Şirkten kaçınmak, her türlü puttan uzak durmak demektir. Bu putlar, görünür putlar olabileceği gibi, görünmez putlar da olabilir: ideolojiler, liderler, gelenekler, mezhepler, milliyetçilik, materyalizm. Allah'ın yerine konan her şey puttur. Ve her put, insanı özgürlüğünden, huzurundan ve gerçek mutluluğundan alıkoyar. Lokman Suresi'nin 13. ayetindeki uyarı, her çağ için geçerlidir: "Allah'a asla ortak koşma, çünkü ortak koşmak büyük bir zulümdür." Bu zulüm, sadece Allah'a yapılan bir haksızlık değil, aynı zamanda insanın kendine yaptığı bir zulümdür. Çünkü insan, Allah'a teslim olduğunda gerçek özüne, fıtratına kavuşur. Allah'tan uzaklaştığında ise kendi özünden uzaklaşır ve kaybolur.
Kalple Teslim Olmak
İslam, bir kimlik değil, bir yaşam biçimidir. Müslüman olmak, sadece bir etiketi taşımak değil, Allah'a kalp, ruh ve beden olarak teslim olmaktır. Bu teslimiyet, dışsal bir şekille sınırlandırılamaz; kalbin derinliklerinde gerçekleşir ve hayatın tamamına yansır. Günümüzde "Müslüman ülke" kavramının yeniden ele alınması ve İslam'ın gerçek anlamıyla yaşanması gerekir. Bu, geleneksel din anlayışlarını sorgulamayı, Kur'an'ı merkeze almayı, şirkten kaçınmayı ve Allah'ın vahyine sımsıkı sarılmayı gerektirir. Ancak böyle bir dönüşümle, bireysel huzur ve toplumsal refah mümkün olabilir. Allah'ın zikrini terk etmek, dar bir geçinme ve manevi körlüğe yol açar. Allah'a yönelmek ise, hem bu dünyada hem de ahirette kurtuluşun anahtarıdır. Gerçek İslam, kalbin Allah'a açılması, aklın aydınlanması ve hayatın O'nun rızasına göre yeniden inşa edilmesidir. Bu yolda yürümek, hem bireysel sorumluluktur hem de toplumsal bir görevdir. Sonuç olarak, İslam'ın özüne dönmek, Allah'a içten bir imanla bağlanmak, O'nun vahyini anlamak ve yaşamak, şirkten kaçınmak ve zikri hayatın merkezine koymak, hem bireysel kurtuluşun hem de toplumsal huzurun teminatıdır.