..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
nsan kendini bilmeli. Gerei kefetmeye yaramasa da, yaamay retiyor. Ve bundan daha gzel birey yok. -Pascal
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Bilimsel > Fizik > Taner SARGIN




15 Temmuz 2011
Bilimin Inda Doay ve Evreni Doru Kavramak  
Evrenin Bilincinden nsann Bilincine Bir karm Derinlik

Taner SARGIN


Cisimler ktleleri orannda evrelerine gravite denilen paracklar yayar. Ktlenin ekim alanna giren kk cisimlere gravitasyonal paracklar merkeze doru bir kuvvet uygular. Den cisim merkeze yaklatka uygulanan kuvvet de artar. Ktlesi byk olan cisimler yaydklar gravite sayesinde daha geni alana yaylm bir ekim etkisine sahipken yzeylerindeki ekim de ktlesi orannda byr.


:CBFJ:




Arlk deneyleri ve Keplerin gzlemleri, Newtonun, gezegenleri yrngelerinde tutan kuvveti kefetmesini salad. Newton, hem onlarn hareketlerinin nedenlerini hem de, ancak yzyllar gerektirebilecek bir almadan beklenebilecek bir dorulukla, onlarn hesaplanmasn retti Newton, maddenin, aklmzdan bile geirmediimiz zellikleri olabileceini dnmemize yol aarak ve btn bu zellileri bildiimizi sanarak gln bir inan iinde bulunmaktan kurtarrken, felsefeye ne gibi bir ktlk yapm olabilir ki? Bilimler, sanatlar ve zanaatlar Aklamal szl yani Dderot ve DAlambertin kaleme ald Tarihte yazlm ilk Ansiklopediden DAlambertin yazd ndeyiten bu alnty yaptm. Bu arada kitabn evirisi Selahattin Hilava ait.

Maddenin bir birini ekmesindeki nedeni hi merak eden oldu mu bilmem. Elma Newton un kafasna dt de neden dt? Bu doal bir olay ve bu gne kadar birok kiinin bana gelmesi kuvvetle muhtemeldir. Ama Newton bunu es gemedi ve dnd.

Newtondan sonra da birok gelime oldu ve bu gelimelerin yolunu aan Newton idi. Mesela Newton zamannda bilinmeyen baka bir kuvvetten bahsediliyor. Fizikteki bu beinci kuvvet bizim temel eitim retim mfredatlarmza daha girmedi.

Kesinlemi bilgilerimizden devam edelim. Cisimler ktleleri orannda evrelerine gravite denilen paracklar yayar. Ktlenin ekim alanna giren kk cisimlere gravitasyonal paracklar merkeze doru bir kuvvet uygular. Den cisim merkeze yaklatka uygulanan kuvvet de artar. Ktlesi byk olan cisimler yaydklar gravite sayesinde daha geni alana yaylm bir ekim etkisine sahipken yzeylerindeki ekim de ktlesi orannda byr. Yaknmzdan bir rnek verirsek Ay yerkrenin altda biri kadardr. Ayn yzeyinde bir insan on kilogramkuvvet geliyorsa dnyada altm kilogramkuvvet gelir. Bu insan Yerkrede bir metre srayabiliyorsa Ay yzeyinde alt metre srayabilir. Bu rnekten u sonucu da karabiliriz. Kk ktleli cisimler ekim kuvveti az olduundan atmosfer tutamazlar. Dnya ktlesinin on kat byklkteki bir gk cisminde ayn insan alt yz kilogramkuvvetle yzeye ekilir. Aratrmaclar evrende yaam ihtimali olan cisimleri aratrrken bu gibi ltleri gzetirler.

Ktleyi ve ekim etkisini daha iyi anlamak iin dz araf rnei verilir. Gergin ve her noktasndaki gerilim eit olan bir arafn zerine bykl kkl bilyeler atn ve gzlem yapn. Bilyeler arafn zerinde ktleleri orannda bir derinlik olutururlar. evrelerinde ie doru bklmenin yani derinlemeye baladklar izgiyi ktle ekim alannn balad snr olarak dnebilirsiniz. Byk ktleli cisimlerin ekim alanna den kk cisimler bu eimi kullanarak der.

Peki, baka ve daha byk ktleli bir imsin etkisinde hzla hareket etmekte iken yolu bahsettiimiz cismin tam ekim snrndan geerse ne olur? Etrafnda dnmeye balar ve yoluna devam edip dier yksek ktleli cisim zerine decektir. Hz limitin zerinde ise birka turdan sonra kap yoluna devam eder. Yava ise cismimizin etrafnda dnerek yava yava yzeye yaklar ve aklr. Tam limitte ise sonsuza dek dner. Bu kurguladmz sisteme etki eden dier cisimlerin ekim gc benzer cisimlerin biri birleri ile olan ekimi de dhil ederek, Evrendeki kaos olarak alglanan sistemi anlamaya balarz. Ayn yeryzne bazen yaklap bazen uzaklamas dnyann gne etrafndaki yrngesinin tam bir daire deil elips olmasn ve benzerlerini daha iyi anlayabiliriz. Bu sitemleri ister mekanik, ister diyalektik isterseniz ilahi bir g ile izah edebilirsiniz.

nsanlar da bilinleri orannda derinlie sahiptir. Bilinteki derinlik ne kadar bykse alan da o kadar genitir. Mesela yukarda ad geen Newton ve birok dnrn derinlii sayesinde yol almaya alyoruz. Farkna varmammz gereken ey, dnyada yayor muyuz yoksa igal mi ediyoruz? nsan faaliyeti sonucu canllarn yaam alann daraltyoruz. meydana getirdiimiz dsallklarla igal ettiimiz alanda yaanamaz hale getiriyoruz. 17. yzylda doruk noktasna ulaan bilimsel devrim deerli dnrleri sayesinde yaadmz dnyay doru alglamamz salad. bu gn yaadmz bilimsel gelime deil teknolojik gelimedir.

ou kimse bilim ve teknolojiyi beraber telaffuz ederken doru olan bunlarn ayr olduunu bilmemiz gerektiidir. nsan metalleri daha sert metallerle yontarak ekil verirken ancak ikibin yl sonra bunlar eriterek kalba dkmeyi ve ekil vermeyi rendi. bu ciddi bir gelimedir. Ama insan yaamna dayatlan imaj ve tketim kltr sonucu, cep telfonunun icadndan sonra tri ci telefonlarn icat edilmesi bilimsel bir gelime deildir.

Madde zerinde insan elinin etkinlii ve biim vermesi verecei biimi tasarlamas el beyin diyalektiini gelitirdi. nsan emeinin madde zerinde kristalize olmas ve insann bunu kavramas serveni zenaat ve ya sanat ve dier emek gc rnleri olark devam etmektedir. Soyut, elektiriksel ve kimyasal srelerin etkin olduu beynimizin, gereklie uzants parmaklarmzdr. Bedensel ya da zihinsel emein hor grlmesi toplumlarn gelimiliinin deil knn gstergesidir.



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.


Yazarn bilimsel ana kmesinde bulunan dier yazlar...
nsan Beyni Nasl alr?
nsann Doa inde Kendisini Var Etmesi
Kresel Felaket Senaryolar ve Gerekler.

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Git Kendinde Kaybol Arama Beni [iir]
Kei Danda Erguvan Kokusu [iir]
Mkre [iir]
Topraktan Gelen Sesler [iir]
imde Bir iir lyor [iir]
Yava Yava lrler Neruda"y Nazm" Tanmayanlar [iir]
Hava Kar Yap Buz Kesiyor [iir]
Kayp iirler ehrinde Yitirdiklerim [iir]
Geceye Salarndan Dklenler [iir]
Filler ve imen (*) [iir]


Taner SARGIN kimdir?

Yakamozlar yazmaktan ok, iine girmemin getirdii duyguyu yazmay tercih ederim.


yazardan son gelenler

yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Taner SARGIN, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.