..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Yaamn tanm yoktur. -Halikarnas Balks
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Yazarlar ve Yaptlar > GAYE DLEK GEZER




5 Mart 2022
nsanca Yaama Hayali (nceleme - Eletiri)  
FARELER VE NSANLAR KTAP NCELEMES- ZGN.

GAYE DLEK GEZER


nsanca yaamak iin insanca bir toplum dzeni gerekir oysa o dnemde insanca yaamak sadece bir hayaldi


:GIB:
NSANCA YAAMA HAYAL.
Sylesenize neydi imdi bu!
Yaama kavgas m yoksa insan kalabilme davas m? Kum frtnalarnda
savrulurken umutlar hayallerin bile vurulduu bir lm corafyas m? Bir
eyler yitikti bu corafyada yaananlarsa insan olmann, insanca yaamann ok
uzanda...
Baz kitaplar vardr bizi derinden etkiler ve souk bir gerekliin iine
hapseder, sarsar ve de kendimize getirir. Yaam, insan, insann doasn
sorgulatr. 1937de yaymlanan ve mevsimlik iki tarm iisininin dramn
anlatan bu ksa roman (novella) da tpk byledir. Kitab daha iyi analiz
edebilmem iin yazarn dier kitaplarn hatta biyografisini de inceledim ve bu
romanla ilgili herhangi bir eletiriye neredeyse hi rastlamadm. Yeni bir
inceleme yazlacaksa eer farkl bir bak asyla yazlmal diye dnerek bu
yazy yazmaya karar verdim. ou incelemede dnemin sosyal ve tarihi
koullarna pek fazla deinilmemiti oysa ele alnan bir roman yazld
dnemin artlar, atmalar, siyasi, sosyal ve de kltrel erevesi ierisinde
deerlendirmek gerekir. lk nce tarihsel empati kurmaya altm. ini, evini
kaybeden yoksul insanlar ve de yitik nesiller
Sahi emek neydi?
Bu insanlar evrende kendini konumlandramam olup hedefsiz, evsiz,
aidiyetsiz ve de yalnzd. Yazar bizi tm bu farkndalklarla buluturmak
istemiti anlalan. Farkndalk fark etmekle balar. Toplumsal duyarlla sahip
deilsek brakn evremizi, burnumuzun dibindekileri dahi gremeyiz. Bu gibi
romanlar bundan deerlidir ite sosyal meselelere parmak basarak sorunlarn
zmnde ilk adm olan farkndalk kazanmamz salarlar. Ayrca byk
tarihsel dnmleri anlamamza da yine yardmc olurlar. Kitabn ana temasna
gelecek olursak gnmzn de ana temas olan yalnzlktr. O dnemde
ekonomik ve ekolojik krizler nemli rol oynuyordu. Pandemi srecinin halen
devam ettii gnmzde bu eserin daha da deer kazandn dnyorum
nk -yeni bir buhran m kapda - sorusu dnya gndemine dt bile oktan.
Dilerim ki gemiin aclarndan ve de hatalarndan ders alnr da insanlar yine
ayn aclar ekmek zorunda kalmazlar. Konusunu bu balamda faydal buldum.
Bana gre ikinci alt tema ise hayallerdir. Roman dilsel adan deerlendirecek
olursam eer akc bulmakla birlikte sembol ve betimlemelerin yerinde
kullanlmasna ramen edeb bulamadm nk yazar argo kelimeler de
kullanmt. Kahramanlarn sradan karakterler olduunu ve dnemin
koullarn gz nnde bulunduracak olursak yazarn neden byle bir sluba
yer verildiini ok daha iyi anlayabiliriz. Grebildiim kadaryla yazar
karakterlerini kaleme alrken onlar olduu gibi aktarmak istemiti nk
yazarn kendini dorulamak gibi bir kaygs yoktu bu nedenle de gereki ve
toplumcu bir yazard. Eserlerinde duygusallkla gerekiliin dengesini ise
olduka iyi ayarlamtr. Kitabn sahip olduu bu iyi zelliklerine ramen ok da
iyi anlaldn syleyemem zira bu durum nl romanlarn kaderidir. nsanlar
bu tr romanlar hakknda genelde benzer alglara sahiptirler. O hlde yazma
amacma sadk kalp deinilmemi noktalara dikkat ekmek isterim. Romann
ilk sayfalarnda heykelleri andran tavanlardan bahsedilmiti
kumda oturan tavanlar kk gri ta heykelleri andryordu.Heykel tasviri
dikkatimi ekti nk heykellerin hayalleri olmaz, olamaz ve kolay yklrlar.
1
Yazar burada beyaz tavan simgesini heykelletirmekle o bembeyaz masum
hayallerin de bir gn yklacana m iaret etmiti?
Yazar romanna bu tr semboller koyarak romann sonu iin ipucu mu vermek
istemiti? Byle dnmemin bir nedeni de Candynin kpeinin bana
gelenlerdir nk kpek yalanmt, ie yaramyordu ve insanlara bamlyd
hatta Lennie gibi o da sorunlara neden oluyordu ve sonunda ldrld.
Lennienin sonu da ayn olacakt ve romann sonu iin bu da yine bir ipucudur.
Kafamda o anda yalnzlk ve yanllk kavramlar ekillenmeye balad.
Onlardaki bu zaaflarn nedeni yaadklar o derin yalnzlklar myd?
Patika boyunca biri nde, biri arkada yrmt bu cmle zerinde hi
durulmam olsa da ayrmcla vurgu yapld iin zerinde durmak istedim.
Dnsenize onlar iki iyi dosttur ama George srekli olarak Lennienin nnde
yrr ve ona istediini yaptrr. Romanda ayrmcl asl simgeleyen karakter
ise Crooks karakteriydi nk o ten renginden tr tekiydi ve beyazlarla
ayn yatakhanede kalmas yasaklanmt.
Crooks karakteri bana blbl ldrmekadl roman anmsatt. Onun
George ve Lennieyi hayallerinin gereklemeyecei noktasnda uyarm olmas
ise okuyan bir bilince sahip olduunu gsterir ve de hakl kmtr.
Yazar isimsiz kadn tasviriyle baka bir ayrmcla daha dikkat ekmitir
cinsiyet ayrmclna. Kadn figrnn neden bir ad yok hi dndnz m?
nk o dnem Amerikasnda kadnlar erkeklerin mlk olarak grlyordu.
O aslnda dneminin yeni kadn profilidir. Nedir bu kadn profili? Cinsellii n
planda tutan, hazrcevap, pervasz, kendine gvenen, zgr ruhlu; trnaklar
ojeli, salar yapl, makyajl vb. Tm bu zellikleri Curleynin karsnda net bir
ekilde grebiliyoruz. Dnem zelliklerini bilmeyenler kadnn yaptklarn
flrtleme olarak yorumlamlar oysaki kadnn tm bu davranlar dneminin
yansmasndan baka bir ey deildir. Curleynin karsnn, Lennie ile yapt son
konumasnda ona ne sylediini anmsayalm: bunlar beni ne zannediyorlar
demi ve tepki gstermiti. O dnem Hollywood Filmlerinde de gryoruz bu
durumu.
Roman boyunca ktlenen kadn sonunda ldrlerek cezalandrlyordu.
30larn toplum yaamnda kskanlk cinayetleri de oktu. Curleynin kavgac
karakterini dndmzde iftlik alanlarnn Curleynin karsn
grdklerinde neden kaacak delik aradklarn anlayabiliyoruz. Curleynin
kars ite bu nedenle daha da yalnzlat ve farknda bile olmadan nemli ve iin
iinden klmaz sorunlara yol at.
imdi de ana karakterlere gelelim ana karakterleri analiz etmeyi sona braktm
nk beni en ok etkileyen Lenniekarakteri oldu dolaysyla zerinde
konuulacak ve yazlacak ok ey vard. Lennie bana Yeil yol filmindeki
karakteri anmsatt. Roman okuduktan sonra bu filmi de izlemenizi neririm.
Lennie karakteri beni neden bu kadar ok etkilemiti? nsanlarn farkllklar
anlayamayp, anlayamadklar iin de onlar sulamas ve de dlamas oldum
olas rahatsz etmitir beni. Lennie aslnda ayrmclk konusunda sadece bir
semboldr. Lennienin ahsnda ezilen tm insanlaradr bu hassasiyetim.
Kitaptaki dostluk kavramna ise takldm bu konuyu biraz daha amalym.
ncelemelerin hemen hepsinde Lennie ve George arasnda mkemmel bir
dostluk olduu yazldr ama dikkat ediniz artlar deiince dostluk da deiti.
2
Bu da yazarn yanstmaya alt ya da yeterince yanstmadn dndm
dostluk kavramn sorgulatt bana. Koullar deiince dostluklar da m deiir
sizce? Lennie dostunun ban srekli olarak belaya sokuyordu ve demek ki
yaanan son olayla George ondan umudunu bsbtn kesmiti. Acmaszlk o
dnemin yeniyi temsil eden insanlarnn karakteristik zelliidir. Yazarn
eserlerini incelediinizde dostluk kavramna deer verdiini grrz. O halde
George karakteri dostunu niye ldrd? Diyeceksiniz ki buna mecburdu zalim
patronu tarafndan ac ekerek ldrlmesindense onu herkesten nce bulup
kendi elleriyle ldrmeyi tercih etti. Siz olsaydnz ldrr mydnz, baka bir
yolu yok muydu bunun? Hayr ldrmezdim diyenler bilin ki o dnem iin
olaan bir durumdur bu tpk yal kpein ldrlmesi gibi. Olaylara bugnn
bak asyla bakarsak onlar anlayamayz. Demek ki o da en dorusunun bu
olduunu dnmt.
nsanlar gaddar eylemlerinin sonularn tam olarak kavrayamadklar srece
birbirlerini ezebilirler, zebilirler hatta ldrebilirdiler.
Aralarndaki dostlua farkl bir adan daha bakalm. Lennie unutkan
olduundan ie girmeleri iin gerekli olan alma karnesini George muhafaza
ediyordu. Srekli yer deitiriyorlar ve dk cret alyorlard ve ikisi de
aslnda yaama mcadelesi veriyordu. George soruyorum size fizik gc yksek
iki kiilik i yapan, stelik de kendisini koulsuz seven sadk ve de itaatkr, kalbi
temiz birini niye yannda istemesin. ster nk zeki adam. Kendindeki akl
gcn ondaki fiziki gle birletirirse ayakta kalabilirlerdi ancak, bu dnce
aslnda gayet de mantkl gzkyor. Belki de grnd kadar zgvenli biri de
deildi. Her ey yolunda gidiyordu ta ki Lennie kontrol edemedii o gc
sayesinde btn planlar altst edene kadar.
Kitabn ismine ilham veren iir geldi aklma. En iyi planlar farelerin ve
insanlarn ska ters gider... Dnyaya bir an iin farelerin gznden bakacam
hi aklma gelmezdi. George akl simgeliyordu evet ama dndm de o
dnemde onlar iin ne akl yetiyordu tek bana hayatta kalmaya ne de fiziki
g. Lennie gelenei ve de maneviyat temsil ettiine gre Lennienin lmesi
maneviyatn ve de beden gcnn lm manasna m geliyordu? Ayrca George
kendini bu kadar yalnz hissetmeseydi Lennieye:kuyruumda seni tamasam
ok daha rahat ve gzel bir hayatm olurdu dedii hlde neden ondan
kopamyordu?
Cemil Meriin gzel bir sz vardr:yalnzlk, yalnz kalamamaktr.
George yalnzln sadk bir dostla tamamlamt ama ne yazk ki erdem denen
ey o dnemde sadece bir topyayd nk o artan dostluk dnemin
koullarna acmaszca yenildi. Lennie karakterinin yumuak eylere olan
zaafna ne demeli peki. Bu durum kendini onlarla zdeletirmesinden
kaynaklanyor olabilir miydi? l fareyi neden sever insan? Gcn kontrol
edememesi ve sert sevmesi ezilen birinin kendisinden daha zayf bir varl ezme
psikolojisi olabilir mi? Yumuak hayvanlar sert sevmesi de garip bir paradoks
stelik. O dnemin yapsnn insan psikolojisini bozmayacan dnmek hi de
mantkl gelmiyor bana.
Lennie karakterinin gerek bir karakter olduu, gerekte de birini ldrp akl
hastanesine yatt bilgisine ulanca bu tezime daha da inanr oldum ve bu
bilgiyi de kaynakaya hemen ekledim. stelik yazar bu gerek karakterle
birlikte almtr.
3
Dnsenize bir insan birlikte alt bir karakteri yazarken kendi
duygularn ve de karakterini gz ard edebilir mi? stese de edemez. te bu
yzden de George karakterinin yazarn kiiliinden izler tadn ve onu
yansttn dnyorum yazarn biyografisi de aslnda bunu doruluyor.
Romann bu kadar samimi yazmasnn nedenini ayn ii yapmasna ve onlarla
birlikte almasna balyorum. Sonuta yaadklarn, grdklerini yani
gerekleri yazm.
Edebiyatn ifal gcyle aclarn saaltmak m istemiti acaba?
Yazarn biz okurlara duyguyu en iyi ekilde geirdii karakter ise bana gre
Lennie karakteridir. Georgeun Lennieye i grmesinde konumamasn
sylemesi ise aslnda toplumun zihinsel engellilere olan yaklamn bildiini
gsterir. Lennie karakteri ayn zamanda insanlara kar n yarglardan uzak
durmamzn da dersidir nk grn aldatcdr.
Yazar analizime gelecek olursam kpein ve de Lennienin ldrlme nedeni,
yntemi hatta kullanlan silahn markas bile ayndr. Silahn markasndan da
anlayacamz zere John Steinbeck totaliter sistemlere vurgu yapmtr. Bu da
onun cesur yapsn gsterir. nsanla mal olmu eserler eletirilemez mantn
doru bulmuyorum. Unutmayn ki eletirilmeyen roman anlalamayan
romandr. Yazarn kadn ve dostluk kavramlarnn iini dolduramadn ve de
psikolojik derinlii veremediini dnyorum. Byle dnmemin bir nedeni
ise Gazap zmleri romanndaki kadn algs ve kadna biilen deerle bu
romanndaki kadn algs arasndaki tutarszlktr. Halbuki her ikisi de hemen
hemen ayn dnemde yazlm ve benzer konular ilemiti. Gazap zmleri
romann gerek ierik gerekse dil olarak daha derin buldum zellikle de yoksul
insanlarn dayanmas ok etkiledi beni. Bu iki roman birbirinin tamamlaycs
gibidir aslnda Fareler ve insanlaro dnemde var olan olduu gibi grp
anlatrken Gazap zmleridaha ziyade olmas gerekeni anlatr. Bu romandan
dersler karmalyz, Gazap zmlerini ise o insanlarn yaamndan ilham almak
iin okumalyz.
nsanlar dlamakla aslnda en byk ktl geleceimize yaptmz
unuttuk bu insanlar sevgisizlik ve de yalnzla mahkum edip sua ittik. Bende
iz brakan roman cmleleri ise unlar oldu:
Lennieye dndm: Atla suya dedimAtlad. Hi yzme bilmiyordu. Biz onu
karana dek neredeyse bouluyordu. Onu ekip sudan kardm diye bana yle
minnet duydu ki atla! diyenin ben olduumu hepten unutmutu. te
Onunla bir daha asla dalga gemedim. (Sayfa 50)
Elimden geleni yaptm hep iyi olmaya altm. Ama olmad ite.(sayfa 119)
Bu cmleler o dnemin bana gre en net resmi ve de sosyal sesidir. Amerikan
ryas da bylece sona ermitir.
Sonu olarak insanlar ayrmc ve zalim olmay semiti ama adil bir toplum
dzenini de seebilirlerdi. Gnmz dnyasnda artk bir eylerin deimesi
gerekiyor nk gaddarlk ve ayrmlar insanla hibir zaman huzur
getirmemitir ve de getirmeyecektir. Romandaki gereklik bizi hznl bir sonla
buluturmu olsa da beynimizin damanda kalc bir iz ve de lezzet brakyor.
Bu roman mutlaka okunmaldr ama yazarn dier eserleri, biyografisi ile
birlikte. Romandan karlacak net sonu insanca yaamak iin insanca bir
toplum dzeni gerekir oysa o dnemde insanca yaamak sadece bir hayaldi.
4
KAYNAKA:
1-https://seyler.eksisozluk.com/1930larda-amerikada-meydana-gelen-iklimsel-fel
aket-dust-bowl
2-https://fikirturu.com/ekonomi/byk-buhranda-ne-yasandi-bir-benzeri-kapida
-mi/
3-https://listelist.com/buyuk-buhran-sosyal-hayata-etkisi/
4-Steinbeck J. Gazap zmleri. (ev.. Belks orak Dibudak.) stanbul: Sel
Yaynclk, 2017
5-https://kitapeki.com/bir-alt-metin-olarak-fareler-ve-insanlardaki-emek-somur
usu/
6-https://oggito.com/icerikler/kusurlu-deha-john-steinbeck/63612
7-Lee H. Blbl ldrmek. (ev. lker nce) .stanbul: Epsilon yay. 2020
5



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.


Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
teler tesinden (Manevi iir) [iir]
Gelir misin Yar? [iir]
Nokta Tutulmas [iir]
Ac Duymasn Kalbin (ldrlen Kadnlara thafen) [iir]
Sen anakkale'sin [iir]
Sen de Unutursun [iir]
Nedensiz Veda [iir]
Affet Sevdiim (Mizahi) [iir]
Evlilik Kbusu [yk]
Biz Olmazsak [Deneme]


GAYE DLEK GEZER kimdir?

Gayretler bitmedike GAYELER, GAYELER bitmedike gayretler bitmez. Hibir yazmz paylalmadan gelimez. VAR OLSUN gzel okurlar!

Etkilendii Yazarlar:
Etkilenmeyi sevmiyorum ama Simyac romann ilk okuduumda yok artk sanki ben yazmm deyip yazarn burcunu aratrm ve ayn burtan olduumuzu grmtm ararak.


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2023 | GAYE DLEK GEZER, 2023
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.