..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Bu hafife kenara itilecek bir roman deil. Daha byk bir iddetle uzaa frlatlmaldr. -Dorothy Parker
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Deneme > Toplum > Aziz Dolu




11 Austos 2023
Avarlar  
Aziz Dolu
Avarlar hakknda...


:ABE:

Avarlar nemli iler baarm dolays ile Trk tarihinde derin izler brakm bir Ouz/Yldz Han boyudur. lk kez Saka (skit) Trkleri arasnda ve Artvin dolaylarnda tarih sahnesine kan Avarlar, Ouz Yabgu Devletinden balayarak Seluklular, Zengiler, Huzistan Beylii, Akkoyunlular, Karamanoullar, Avar Devleti/mparatorluu diye uzayp giden onlarca siyas oluuma ya imza atmlar ya da katk sunmulardr.

Anadoluda ilk kez adndan sz edilen Ouz boyu Avarlardr. Sakalarn egemenlii srasnda Anadoluya giren Avarlar dnemin kaynaklarnda da yer almaya balamlardr. Misal o dnemin gezginlerinden (seyyah) olan Skylax M.. 508-500 arasnda Artvin/Hopada Apsaros adl bir rmaktan ve yine ayn yrede Byzerler adl halktan sz etmitir. Bu ad Bozoklarn Yunanca sylenii (telaffuz) olabilir. Bilindii zere eski Trkede F-V sesleri yoktur ve yerlerine P-B sesleri kullanlmtr. Yine eski Yunancada da C-- sesleri bulunmaz. Haliyle Avar adnn yazm ister istemez deiik biimler almtr. Ki sonradan Romal Plnus da M.. 79da buradaki ayn ve kentin adn -Latince syleniiyle- Absarus olarak yazmtr. M.S. 131de yreyi gezen Arranos ise burasn Apsaros olarak kayda gemitir. Ksacas szcn sonundaki -os, -us ekleri karldnda Avar szc apak ortaya kmaktadr.

Smerler, Turukkular, Turkiler, Traklar, Truvallar, Lidyallar, Etrskler Trkistandan dalga dalga kp gelen Turan boylardan biri de -Batllarn skit adn verdii- Sakalardr. Herodot bata olmak zere birok kaynakta getii zere Anadolu bir dnem Sakalarn egemenliine girmitir. Hatta Msr bile Saka Trklerinin egemenliini kabul ederek, vergi vermeye balamtr. Kimileri bunu M.. 680ler olarak nakleder. Sonrasnda Sakalarn gcne kar koyamayarak, onlara katlan Persler dzenlenen bir bar yemeinde hile ile Sakalarn nl hakan Alp Er Tungay zehirleyip ldrrler. Herodot, olayn Tokat/Zile yaknlarnda getiini syler. Kimi tarihiler ise Urmu (Urmiye) Gl kenarnda olduunu ileri srmektedir. M.. 625-624lerde gerekleen suikastn ardndan Anadoludaki Saka egemenlii yava yava sona erer. Sonrasnda Perslerin, Trkler zerindeki asker ve siyas basklar balar. Devreye Alp Er Tungann torunu Tomris Hatun girer. zbekistan taraflarnda yeniden dirilen/toparlanan Trk Devleti Persleri hezimete uratr. Byk olaslkla Avarlar da bu dnemde yani Tomris Hatun nderliindeki toparlanma srecinde Dou Anadolu-Azerbaycan-Dastan zerinden Trkistana ekilmi olmaldrlar. Zira Bakye ev sahiplii yapan Aparon (Afaron) Yarmadas da adn Avarlardan almaktadr.

Avarlar 10. yzylda Mslman olurlar. 11. yzylda Horasana inerler. Buradan batya ynelerek Azerbaycan-Irak-Suriye ve tabi Anadoluya girerler. Kimi kaynaklar Avarlarn batya gnde Mool basksndan sz etse de bu gr tutarszdr. nk Avarlarn Hazar Denizinin evresinde bir tur atp Anadoluya tekrar gelme tarihleri Byk Seluklular dnemine kadar gitmektedir. Dahas Nadir ah dneminde Avarlarn -snr hatt olan- Afganistan ve Pakistan taraflarna tersine gleri sz konusudur. Hatta gnmz Afganistannda yaayan Avarlar ile Pakistan ordusundaki Kzlbalar o gnlerden yadigrdr. Mool basks ise sadece Karamanoullar iin geerlidir. Anadolu Seluklu Devletine en byk destei veren Karamanoullar olmutur. Anadolu Seluklu Devletindeki kimi devlet adamlar ile yine Anadoludaki kimi beyliklerin yardm istemesi zerine harekete geerek Kayseriye kadar gelen Zengiler-Eyyubler-Memlkler olarak da anlan Ortadou Trk Devletinin (Ed-devletit Trkiyya) nl hkmdar Sultan Baybarsn Moollarla mcadelesine de sadece Karamanoullar destek vermitir. Hatta bu yardm yznden Mool/lhanl ve -onlarn kuklas durumuna den- Seluklu ordular dahas onlara destek iin Krmdan gelen Mool/Tatar ordusu ile savamak zorunda kalmlardr. lhanllardan sonra bu kez karlarnda Osmanl vardr. Balangta Bizans ve Srp ordular ile de birleerek saldran Osmanl Devleti dneminde zellikle Karamanolu Avarlar kitleler halinde adalara, Balkanlara, Krma, Ahskaya, Suriyenin kuzeyine, Kbrsa, Kuzey Afrikaya srlrler. Bu srete birok Avar oyma/obas snr hatt olan Erzincan-Sivas-Tunceli taraflarna ve Karaba-Urmu-Tebriz gibi yrelere g ederek Akkoyunlular, Safevler diye giden Trkmen hanedanlklarna katlrlar. Anadoluda Karamanoullar dnda gl bir siyas yap kuramayan Avarlarn ran merkezli corafyada ise Trk tarihinin son byk cihangiri olan Nadir ah karmalar rastlant deildir kukusuz.

Yukar Seyhun boylarna yani bugnk zbekistan taraflarna yerleerek klak yapan, yazlar Altay Dalarna kadar kan Avarlar blgede ard ardna kurulan Trk hanedanlklarna/devletlerine bal olarak yaamlardr. Nfus ve nfuz olarak glenen Avarlar, Ouz Yabgu Devletinin ve onun devam olan Byk Seluklularn kuruluunda etkin rol oynamlardr. Bunu Zengiler Atabeylii, Huzistan (Ouzistan) Beylii, kimilerince Ouz Devleti olarak da nitelendirilen Karamanoullar, Akkoyunlular, Karaba Hanl, Avar Devleti gibi onlarca siyas yaplanmay hayata geirmilerdir. Bilim ve kltr alannda ise Anadoluda Trkenin resm dil kabul edilmesi, ilk Trke Kuran ve yorum (tefsir), ilk Trke tp kitab, ilk mehter takm gibi almalara imza atmlardr. hilal simgesini bile Anadoluda ilk kullanan Avarlardr.

Avarlar gnmzde zbekistandan balayarak Afganistan, Pakistan, Trkmenistan, ran, Azerbaycan, Trkiye, Irak, Suriye, Libya, Kbrs, Yunanistan, Bulgaristan, Makedonya diye uzayp giden birok lkeye dalm olarak varln srdrmektedir. Avar tarihinden geriye ise bn-i Sina (?), Aksungur, Aydodu Bey, Nureddin Zengi, Karamanolu Mehmet, Yunus Emre, Kaygusuz Abdal, Baba Tekeli (ah Kulu), Nadir ah, Pri Reis, Krolu, Dadalolu, Karacaolan, k Veysel, Atatrk, Kazm Karabekir, Rauf Denkta, Alparslan Trke, Muhsin Yazcolu diye sralanan Trk bykleri yadigr kalmtr.

Avarlarn en kalabalk oymaklarndan (airet) biri mensubu olduum Karahacllardr. ukurovadan ak koyunlarla gp, Toroslara karakeilerle konmuuz. Karahaclnn Hocal obasndan olan Dadalolu emmimizin de dedii gibi; tarihin bir dneminde ferman padiahn, dalar bizim olmu. Gler, srgnler birbirini izlemi. Neden? Nedeni belli aslnda Ouz/Bozok/Kay (Osmanl) hkmdar Sultan I. Mahmutun, Hanef mezhebinden olan ve i-Snn ayrmasn ortadan kaldrmaya alan dahas ine akn dzenleyen son Trk cihangiri olarak tarihe geen Ouz/Bozok/Avar mparatorluunun nl hkmdar Nadir aha gnderdii mektuptan bir blm Acem (Azerbaycan-ran) toprann hkimi, Hint ve Turann sahibi, meliklere ta baheden, an uca Trkman (Trkmen) hanedannn kahraman, Muanda toplanan byk urda (kurultay) byk hakan, saygdeer kaan, cihan ahlarnn ah Sultan Nadir Osmanl ynetimi, Horasan Avarlarnn Krkl oymandan olan ve Sivasa kadar dayanan Nadir ahtan o kadar korkmutur ki, Anadolunun dousunda Avar brakmamtr neredeyse..

Avar devleti Karamanoullarn oluturan topluluklardan biri olan Kzl/Kzllar oymana mensup Gzi Mustafa Kemal Atatrk ile noktay koyalm: Arkadalar! Gidip, Toros Dalarna baknz, eer orada bir tek Yrk adr grrseniz ve o adrda bir duman ttyorsa, unu ok iyi biliniz ki bu dnyada hibir g ve kuvvet asla bizi yenemez.

Aziz Dolu Atabey

https://azizdolu.wordpress.com/




Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.


Yazarn deneme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Ev'lenmeler
Kastamonu zgrlk Demektir

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Ganire Bac [iir]
Zaman Havuzu [iir]
Metafizik rperti [iir]
Toroslar [iir]
Yer Beni [iir]
Vatan ve ehit [iir]
Gnl Mahzenimde Yllandka [iir]
Gidenler [iir]
Alama Duvarn Yklr Bir Gn [iir]
Bedeniz [iir]


Aziz Dolu kimdir?

Avar Yrklerinden. .

Etkilendii Yazarlar:
Edebiyat, dilbilimi (filoloji), sosyoloji, tarih...


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2023 | Aziz Dolu, 2023
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.