..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Dnyann her tarafndan retmenler insan topluluunun en fedakr ve muhterem unsurlardr. -Atatrk
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Politika > cetinbayatli




23 Kasm 2007
Irak'n Ekonomik Yaps  
Petrol, Tarm ve dier sektrler...

cetinbayatli


Irak'n ekonomik yapsn oluturan sektrlere deinen bir yaz.


:ECAG:

. Irak Ekonomisinin Temel Yaps:

Irak’taki ekonomik gelimeler, dnemsel olarak (1921-1958), (1958-1968), (1968-2003) ve (2003-2007) ekilde sralayabiliriz. Ancak dnem yerine, sektrel bazda incelemeyi tercih ettim. Buna gre, (Enerji Sektr) Petrol, Tarm sektrler eklinde incelemeye alacam.
Genel olarak, “Irak Ekonomisini ham petrol ihracatna dayaldr, ithalat ise gda maddeleri, tp malzemeleri ve imalat malzemeleridir.” .

. Petrol:

Irak OPEC’in (Petrol hra Eden lkeler rgt) kurucu yelerindendir. 1991 ylnda dahi mzakerelerinde hazr bulunmutu. 9-14 Eyll 1960 tarihinde Badat’ta toplanan bir konferans sonucunda resmen kurulan OPEC’in dier kurucu yeleri; Suudi Arabistan, ran, Kuveyt, Irak ve Venezuela’dr. Kurulua, sonradan Katar (1961), Libya (1962), Endonezya (1962), Ekvador (1963-1993), Birleik Arap Emirlikleri (1967), Cezayir (1969), Nijerya (1971), Gabon (1975-1995) ve Angola (2007). OPEC, bir kartel deil, bamsz petrol reten lkeler arasnda ibirliini gelitirmeyi amalayan bir kurulutur. te yandan petrol fiyatlarn ve retim miktarlarn belirlemesi asndan kartel zellii gstermektedir. Ancak uygulamada rgt'n ald kararlara uyulmasn fiilen salayacak bir mekanizma yoktur. Bu sebeple rgt yelerinin ou kez rgtn ald kararlara uymadklar gzlemlenmitir.
OPEC, dnya petrol piyasasnda ciddi bir role sahiptir. uan ki tahmini hesaplara gre, mevcut petrol rezervlerinin te ikisinin OPEC lkelerinde olduu grlmektedir. (Bkz. ekil 5) Bu rezervlerin %56’lk gibi byk bir paras Suudi Arabistan, ran ve Irak gibi Ortadou lkelerinde yer almaktadr. Kesin verilere gre, OPEC’in kantlanm petrol rezervleri 900 milyar varili amaktadr.
10 yl akn sren ambargolar ve iki Krfez Savalar neticesinde, Irak Petrol altyaplar artk modernizasyon ve yatrmlara ihtiya duymaktadr. Yeniden yaplanmaya harcanan onca abalara ramen (ki bunlara Irak Yeniden Yaplandrma ve Yardm Fonu’nun (IRRF) 1,72 milyar dolarlk destei de dhildir), endstri 2004’ten beri hedeflenen hidrokarbon retimini ve ihracat karlayamamtr. Bilinen hidrokarbon kaynaklarnn byk bir ksm gneydeki ii ve kuzeydeki etnik olarak Krt olan blgelerde younlamtr. Sunni aznln kontrolnde ise az sayda kaynak bulunmaktadr.
Petrol ve Gaz Dergisi’ne (Oil and Gas Journal) gre, Irak’n kantlanm petrol rezervleri -2001’den beri bu istatistikler tekrar gzden geirilip dzeltilmemesine ramen- 115 milyar varili bulmaktadr.
Irak’n petrol ve gaz rezervlerinin ounluu, lkenin dou kenarnda bir kuak boyunca yer almaktadr. (Bkz. Harita 1) Irak ynetimine gre, Irak “sper dev” (5 milyon varil zeri rezerv) olarak dnlen 9 sahaya, “dev” (1 milyon varil zeri rezerv) olarak bilinen 22 sahaya sahiptir. Bamsz uzmanlara gre, Irak’n gneydousunda yer alan ve lkenin kantlanm petrol rezervlerinin %70 ila 80’ini oluturan “sper dev” sahalar, ayn zamanda dnyada bilinen benzeri sahalara gre en byk olandr. Irak’n kuzeyinde Kerkk, Musul ve Hanekin’in yaknlarnda yer alan petrol rezervleri, yaklak olarak lkenin toplam rezervlerinin %20’sini oluturmaktadr. Bu blge, kaynak kontrol bakmdan Krtler ve dier etnik gruplar (Trkmenler bata olmak zere) arasnda ekimelidir.
2006 ylnda, blgesel petrol irketlerinin ham petrol retimi ortalama olarak gnlk 2 milyar varili bulmaktayd. Bu retim gemi senelere nazaran ok aalardadr. (Bkz. ekil 1 ve ekil4). Aslna baklrsa, tarihsel olarak Irak kendi retiminin te ikisini gneyden, kalann da Kerkk’e yakn kuzey merkezli sahalardan salamaktayd. Oysa imdi, Irak’n petrol retiminin byk ksm sadece u dev sahadan elde edilmektedir: Kuzey ve Gney Rumaila ile Kerkk. Rumaila sahas ve evresinde yer alan Subha, Luhais, Bat Kurna ve Zubair’in de dahil olduu bir dzine kk saha, sermayesinin yzde elliden fazlasnn devletin denetiminde olan Gney Petrol irketi (South Oil Company) tarafndan iletilmektedir. Bu blgelerde sava ncesi dneme yakn seviyede, gnlk 1,5 ila 1,9 milyon varil retim yaplmaktadr. Bunun tersine, ihracat yollarnn kapanmas ve rezervlerde gaz/su enjeksiyonuna bal hasarlar nedeniyle, Kerkk ve Kuzey sahalardaki retim sava ncesi dneminde gnlk 680.000 varilken imdi ancak 200.000 varile ulaabilmektedir. Mays 2007’de, Irak Petrol Bakanl’nn aklad rapora gre, Kuzey blgelerinde toplam retim gnlk 206.000 olmu ve bunlar i tketim iin kullanlmtr. (Bkz. ekil 2)
Irak’n petrol ihra ettii ktalara bakldnda (Bkz. ekil 3) petrol kesintisinin kimleri ve ne biimde etkileyeceini grebiliriz. ekilde ihracatn byk orannn Asya’ya gerekletii grlr. Asya’da zellikle in ve Hindistan’a ham petrol ihracat yaplmaktadr. Amerikan’n Irak’ igalinin bir baka nedeni de bu hayati neme sahip olan petrol kanallarn kontrol altna almaktr.

. Tarm:

I. Krfez Sava’ndan nce Irak’n tarmsal ihtiyalarnn nemli bir ksmn Amerika karlyordu. klimdeki kuraklk ve tarmda ilkel metotlarn kullanlmasndan dolay, lke kendi ihtiyalarn giderebilecek bir kapasiteye sahip deildi. 1991’den sonraki dnemde sulama tesislerinin bakmszl skntya neden olmutur. Bu artma tesislerindeki hasar, zellikle Irak’n gneyindeki tarm faaliyetini, oluan tuz bataklarndan dolay, byk sekteye uratmtr. Geen sre zarfnda, Irak tarmsal ihtiyalarn ithalatla karlamtr. Buna, kyden ehre g olgusu ve bundan doan sosyal sorunlarla, isizlii eklersek tarmsal ekonomin durumunu anlayabiliriz. Bundan dolay bu sektrn, Irak ekonomisindeki rol kktr. Geen iki sava, (1980-88 Irak-ran sava ve 1991 Krfez Sava) sresinde, tarm sektr askeri atmalardan dolay byk hasar grmtr. Devlet ise, fiyatlar byk lde kontrol altna almaya almtr. 1980’lerin ortasnda, tarm sektr Irak’n GDP sinin sadece % 14’n tekil ediyordu. Ancak, 1992 ylnana geldiimizde farkl bir tabloyla kar karya kalyoruz. BM tarafndan Irak’a ekonomik ambargo konulmutu. Irak ekonomisinin sadece bir k yolu grnmekteydi: “Petrole karlk yemek program.” 1990’da Irak, komu Kuveyt devletini istila edince 1990-1991’de Krfez Harekat patlak vermiti. Ardndan BM Irak’a kar ambargo karar almt. Aralk 1996 ylnda ise Irak’a petrol karl gda program (OFFP) uygulanmaya konulmutur. Buna gre petrol karl ila, yemek ve temel besin maddeler ithaline izin verilecektir. Ambargo dnemindeki ekonomik durumun ktl vatandalara, temel besin maddelerini ancak iki ya da ite alarak temin edebilmeleri eklinde yansmt. Bu dnemde (1992) tarm sektr lkenin GDP’sinin yaklak %35’ini temsil ediyordu. Nfusun artmasnn ise ekonomiye kt yansmalar olmutur. Tm bu gelimelere bakarak lkenin kendi tarmsal ihtiyalarn ithalattan karlad sylenebilir. Irak’n sulama ve arndrma tesislerinin sorunlar, zellikle sava dneminde ve sonrasnda ok ktdr. Bunun olumsuz yansmalar sadece bitkisel rnlere deil, ayn zamanda –zellikle veteriner hizmetlerinin aa seviyede olduu gz nne alnrsa- kmes ve iftlik hayvanlarna da yansyacaktr. Irak’n geneli yaklak 43.7 milyon hektardr. Bunun yaklak 34.0 hektar (%78’i) ekmeye uygun arazi deildir. %0.4’ ormanlk, geri kalan 9.5 (%22) hektar ise ekmeye msait arazidir.
. Endstriyel Yap:

Monari dneminden itibaren endstriyel gelimenin toplumu modernletirmede nemli bir etken olduu grlmtr. 1950’lerde petrol gelirlerinin byk ounluu byk endstriyel altyaplarn kurulmasnda kullanlmtr. Kalan endstriyel retimin byk bir ksm da zel sektrn elindeydi. Monarinin yklmasndan sonra, endstri sektr 1964’te byk lde milliletirilmi, kamu sektr ve endstri devletin planlama ve denetimi altnda gelimitir. Fakat, endstriyel byme program u ortak hedefleri gerekletirmek iin abalamtr:
1.     Petrol gelirlerine olan bamll azaltma amacyla iktisadi eitliliin gerekletirilmesi
2.      frsatlar yaratarak, igcnn arttrlmas
3.      Milli servetlerin verimli kullanlp gelitirilmesi
4.      thal edilen mallarn ikamelerinin bulunmasnn tevik edilmesi.
Bu sektrn byk bir blm 1970 ile 1980 yllar arasnda devletin kontrolnde gerekletirilmitir. Ancak bu sektr reel anlamda fayda salamaktan ok milli ruhu canlandran bir propaganda arac olarak karmza kmakta.
1980’li yllarda Sovyet Birlii ve Dou Blou Irak’ta yatrmlara gitmitir. Elektrik, imento, ila sektrlerine ynelik fabrikalar kurmulardr. Ancak Irak-ran Sava’nn yaanmas endstri sektrnn ciddi darbeler almasna neden olmutur. Ayn zamanda deniz ulam ve limanlarn zarar grmesi, altyaplarn yedek paralarna ulam zorlatrmtr. Tm bu etkiler, devletin 1988 tarihinde baz endstriyel retimlerde zelletirmelere gitmesi zorunluluu dourmutur. Bu durum da yabanc yatrmclarn ilgisini ekmitir.
Irak-ran Savanda tahrip olmadan kalabilen endstriyel yaplar ise, 1991 Krfez Sava ile bombalanmlardr. zellikle bu dnemde yedek para eksiklii, teknik bilgi sknts ve altyap yetersizlikleri belli bal sorunlar tekil etmitir. Bu sorunlar ve ambargolarn etkisiyle 2003 ABD igaline kadar endstriyel yaplarn byk bir ksm km ya da kapatlmt.
ABD igali ile balatlan yeniden ina faaliyetleri kapsamnda bu endstriyel yaplarn yeniden canlandrlmalar yerine, kar amal olarak gelir elde edilmesi amacyla, devletin ilgisi petrol retim gelirlerine kaydrlmtr.

. Bankaclk ve Finansal Yap:

1991’den nce Irak’taki bankaclk sistemi, Arap lkeleri arasndaki mevcut en iyi sistemlerden birisiydi. Byk oranda devlet kontrolndeydi. stisna olarak 1988’den sonra zel sektrlere de yer verilmitir. Irak bankalarnn salad fonlarn byk ksm, kredilerden ya da piyasadan dn alnarak deil, devlet hazinesinden karlanyordu.
1991 ile 1993 yllar arasnda devlet yardm arttrlmtr. Nisan 1993 ylnda ngiliz likidasyon uzmanlar, Londra’daki bir toplant sonucunda kreditrleri uyararak, Irak devlet bankas olan Rafidain Bankas’nn uluslararas operasyonlarnn ancak ok az bir geliim ve kar getirecei belirtmilerdir. lerleyen dnemde dier sektrler gibi bankaclk sektrnn de atld grlr.

Yararlanan kaynaklar:

- Dursun, Davut, Ortadou’nun Ekonomik, Sosyal ve Siyasi Yap zellikleri zerine Genel Tespitler, s. 1261. -“http://iibf.kou.edu.tr/ceko/ssk/kitap50/51.pdf .” (Son Eriim Tarihi: 05.11.07)
- Report for congress, “Iraq’s Economy: Past, Present, Future”, jun 3 2004. Jonathan E. Sanford CoordinatorForeign Affairs, Defense, and Trade Division. Order Code RL31944, Congressional Research Service ˜ The Library of Congress.
-http://www.bookrags.com/research/iraqeconomic-system-ema-03/, Iraq—Economic System
- www.twq.com/04autumn/docs/04autumn_crocker.pdf”. Report for congress, “Iraq’s Economy: Past, Present, Future”, 3 Haziran 2003.CRS-27.



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.


Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Trkmen Davas ve Deiim [Deneme]
Irakl Kadnlar ve Pozitif Ayrmclk* [Eletiri]
Trkmen Kurum ve Kurulularndaki Sorunlar [Eletiri]
Gl"n Irak Politikas! [Eletiri]
Modern Irak Tarihi. [Bilimsel]
Trkmen Toplumu, Terr ve Din Akmlar [Bilimsel]
Genel Anlamda stihbarat [Bilimsel]
Trkmeneli"nde Siyasal slam Tehlikesi [Bilimsel]
Trkmenlere Uygulanan Psikolojik Sava [Bilimsel]


cetinbayatli kimdir?

“insanlar bilmediklerine kar dmanlar. ” szne inanan biriyim :)


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | cetinbayatli, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.