..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Sanat doaya eklenmi insandr. -Bacon
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Roman > Yazarlar zerine > CENGZ MAOLU




21 Austos 2008
Sosyal likilerde Akl Tutulmas ve "Jeanne" Eyre...  
Ne zaman eleitiri yapmay reniriz? Cevap: Eek, ykne itraz ettii zaman...

CENGZ MAOLU


Zaten Bay Rochester salkl bir erkekken ona sadece tanrsal bir saflkla ak olmutur. Bedeninin hi bir blgesi slanmamtr. Oysa burjuva aklarn feodal aklar sollamas slaklkla ilgildir. Yani burjuva bir erkek bir kadnn bakn sanrm stbeyaz kalalarn ovmak iin beenecektir. Kadnn remeye katks artk nemini yitirmitir.


:IDDA:
Kategori: eser eletirisi

lkel topluluklarda insan niin yaar? sorusunun yant herhalde sayg grmek ve kendisini ifade etmek iin yaar deildir. Muhtemelen beslenme, barnma, giyinme gibi temel fizyolojik gereksinimlerini karlamak iindir. Temel sorunlarn hal etmi insan, gizemler dnyas yaratt, doay ve doada kendisi dndaki dier canl cansz varlklar taklit etti. Bu taklit insan gizemli ritiellere ve ordan sanatsal araylara itti. O gn bugndr en gzelini ve en estetik olann yaratma abasndaki trmzn her bir yesi kendine binlerce kk dnya yaratm ve zmlenen-zmlenemeyen elikileriyle yaamann anlamn en youn ekilde hissetmek istemitir. En kk bir iletiimde ya da davranta bile iktidar olma hrs zaman zaman ciddi felaketlere yol am, zaman zaman da uygarln gelimesine nemli katklar sunmutur. Bir yandan emein br yandan da ailenin erimi bulunduu gelime aamas toplumsal kurumlar tarafndan her dnem desteklenmi ve yeni kurallarla beslenmitir. Aslnda ahlak dedimiz sosyal olgu da byle bir gelimenin gl olann, iktidar olann hakllna zayf olan inandrma etkinlikleri olarak deerlendirilebilir. Geri bu inandrma etkinlikleri kimi zaman tanrnn gl olann zmszlnde metafizik korku ve korkutmalarla imdada yetimesieklinde gelimesine ramen tanrnn hak, adalet, paylam, eitlik gibi bireylerce ihtiya duyulan ateli kavramlarn pratiinde hep glnn yannda yer ald akldan karlmasa yoksullar ve zayflar iin glnn dnyasna zenmek, onlar gibi yaamak hayali pembe bir roman! Misali adeta tanr tarafndan hazr romantize edilip nmze hazr yiyecek gibi sunulmu ya da hazr giyim gibi stmze ekilsizliine ve kszlna ramen giydirilmitir. Biz bu yemei bal diye yemi bu elbiseyi ipek diye giyinmiiz. Zaten Janne Eyre de biz pembe roman karakterleri asndan bir benzerimiz diyerek eletirimdeki balantsz girie mantiki bir klf bulaym. Beni mazur grn ama yukardaki deerlendirmelerimin bence Jane Eyre romanyla ilgisi vardr. Balayalm bakalm ne derece haklym.

Eserin ilk blmnde kk Janne bir trl uslanmayan halleriyle (Bayan Reede gre)karmzdadr. Halasnn ocuklar, yani bayan Reedin iki nazl kz Elizabeht ve Georgianeye kyasla ikinci snf yaramaz ocuk oul Johnun tm krp dkmelerine ramen ahlaksz ve iflah olmaz bir ocuktur; nk bir yoksulun kz yine yoksul bir babann lmnden sonra bildii tek akrabas bayan Reedin yannda bir sntdr. Snt Jane iin Gathesead gnleri korkun bir dnemi ifade eder. Zaten fakirlik, kibirli ngilizler iin eski elbisler, az yiyecekler, atesiz ocuklar, kaba hareketlerden te Tanrnn gya eit yaratt kullarna reva grd, ancak br dnya umutlaryla teledii bir tr doal zorunluluktur. ocukluunun ilk dnemlerinden itibaren Jane Eyre fakirliin alalma olduuna inanm ya da inandrlmtr. ocukluk dnemlerinde gllere kar tavr alan, onlarn her trl davrann sorgulayan Jane Eyre bydke byk akln kltme savana girmitir adeta. Gateshead konann hizmetisi Bassie bile kk akln byk sorgulamasn anlamakta zorluk ekmitir. Bayan Reedin yaramaz, kk; ama byk akl sahibi Janeyi bandan kovma isteinin sonucu Jane, Lowod okuluna balatlr. Bu okulun en bilindik yan yaramaz yoksullar slah etmesidir. Aslnda Janenin akl bu okuldan sonra klmeye balar. Bronte kardelerden nn lm Lowodda esere aksettirilmitir. Lowod okulundaki tifs salgn Janein en yakn arkada ve okulun en bilge rencisi Heleni lme srklemitir. Bence Helen Charlotte Brontein ablas Mariann kendisidir. Charlotte Bronte erken yalarda ablasn yitirmi bir yazar. Emily Bronteye gre daha Victoriac saylr. Neyse biz roman karakterlerimizin nasl slah olup Kralie Vicktoriann fedakar ve ahlakl kadnlara dntklerini irdelemeye dnelim. unu unutmayalam hi bir eletiri Charlotte Brontenin kt yazar olduu anlamna gelmez. Ama romann bandan sonuna kadar yoksullarn yaad facialar anlatlrken hatta gllerle aralarndaki elikiler dillendirilirken en ayrntsna kadar; dnemin ngilteresindeki ii hareketlerinden sz edilmemesi biraz tuhaf bir yazarlk olur. O dnem ngilterede ne oldu? Ekonominin deikenleri, deikenlerinin savamlar edebiyat sanat sosyal ilikileri nasl etkiledi sorularnn yantn arayalm. Aslnda Jane Eyre ahsnda Charlottenin kafasna vuralm. Temel sorunu yoksulluk ve zenginlik arasndaki elikilerin belirledii bir romann, iilerin toplumsal yapy darmadaan etme eylemlerinden, dnem Avrupasndaki toplumsal atmalarn sznn edilmemesi bir handikap gibi duruyor. Olay kurgusunu ve roman yazma tekniklerini bu derece iyi bilen bir yazar sadce Lord Byron!u La Fontaini okumamtr muhtemelen... Neyi okuduundan ziyade okuduundan ne anlad sorusu daha gereki gibi duruyor.

Victoria dnemi ekonomisi aslnda bir sava ekonomisidir ki Fransz ve Osmanl devletleriye ibirlii halinde Krm Sava yaplmtr. Muhtemelen Jane Eyrenin ya da Charlote Brontenin Osmanl halclna vgs bu ibirliinin bir yansmasdr. Yine az komplovari dnldnde o dnem yazlan edebi eserlerin ounda zrl ocuklar, bir kede tanrnn yeryzne snamak amacyla gnderdii sakat ocuklar hep iyimser dnr; aziz ya da azize olurlar. Heleni yllardan beri tanrm, nceleri onun kaderinin en kts olduunu dndm, en sonunda onun tm strabna ramen ne kadar mutlu olduunu grdm, ne kadar iyi, ie yarar ve sevilen... bu alnt koca bir felsefenin bir zetidir. Helen zrl deil belki ama hastadr ve romann bir yerinde "ldnde tanrnn yanna gidecei iin" mutludur.

Yine 1835de seim hakk isteyen iilerin ayaklanams hi mi grlemedi yazar tarafndan! Bu dnemde sanayinin gelimesiyle ngilteredeki snfsal yapnn yeni sahipleri burjuvalar ve proleterler olmuken Janenin ne ocukluk okulunda ne de sonraki mrebbiyelik dnemlerinde bu snfsal yaplarn kiiliklerinden sz edilmemi olmas da gln. sadece burjuva olannn erdemlerinden, ahlakndan sz edilmesi onun zrine roman tezinin gelitirilmesi aka akl tutulmas olarak deerlendirilebilir. Bay Rochester'in Fransa'dan evlatlk olarak getirdii kk yaramaz kz Adele'nin annesinin durumu az Fransz burjuvalarna ynelik eletirel yaklamlar bile durumu kurtarmyor. nk ngiliz burjuvazisi yksek nitelikelere sahiptir tezi gl bir ekilde eserde savunuluyor. Romantizm adna olsa bile...Kaba olan, iren olan sonradan grme, sonradan st snfn arasna girmi yoksul orjinli zamane zenginleridir. Bayan Reed belki de bunu temsil eder.

Victoria ngilteresinde din kiisel alanda olduu kadar kamusal alanda da nemli yer tutuyordu. yle ki ticari hayatta, yerleik sosyal kurumlarda din adeta bireyin ynetime kar sorumluluk duymasnn bir sonucuydu. Romann ok ileri blmlerinde greceiz ki Jane Eyre adeta Lowod Okulundaki zalim din adamlarnn tm davranlarn unutmu gibi yce bir gururla! Bay Rochesteri per perian eder.

Jane Eyre rastlant sonucu snd evin delikanl papaz Snt. Johnun Hindistan gezisini de safdillikle sradan bir ulvi grev ak, misyonerlik olarak deerlendiriyor. Dnemin ngiliz smrgecilii tanrsal bir kuvvetle ve adeletle smrgelerden meta girii yaptrtyor .

Yine bu dnemde geleneksel centilmen ngiliz glsyyle tanrsal bir kahramanlk tipi yaratlm yoksul kzlara eer uslu ve ahlakl olursanz bu gl erkee ularsnz mesaj verilmitir. ngiliz gls kadn ve erkein tanrya olan sarslmaz inancn yararcl zerinde nemle durmutur. John lockenin, john Fowlesin o muteem! deal insan ve karakter zellikleri anlalan Bronteyi zirveye karm. Jane Eyre bir yetikin olmasna ramen ve aklnda srekli gl bir erkek aray olmasna ramen hi bir zaman cinsel arzular olmamtr. Zaten Bay Rochester salkl bir erkekken ona sadece tanrsal bir saflkla ak olmutur. Bedeninin hi bir blgesi slanmamtr. Oysa burjuva aklarn feodal aklar sollamas slaklkla ilgildir. Yani burjuva bir erkek bir kadnn bakn sanrm stbeyaz kalalarn ovmak iin beenecektir. Kadnn remeye katks artk nemini yitirmitir. Bence Jane Eyrenin bir kmaz da bu...yani Charlotte Brontenin kmaz. Hem ben gibi bir erkek okuyucu kalalarnn ehveti esere yaylm kadn merak etmesi ve grmeyince yazara saldrmas kadar normal bir durum yoktur. Bunu demek benim hakkm.

Cengiz MAOLU



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.


Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Samatya'da Ay I Cinayeti [yk]
Tanrnn Huzurunda [yk]
Gebze'de Bedava Bir Gn [yk]
Kertenkele ve Ben [yk]
i Gzlnn Yannda [yk]
Aj (L) Ann Karmaas [yk]
2 Yaz [Deneme]
Dostoyevski'nin Sosyal Gerekilii [Eletiri]
Zayf Tel Kompleksi ve Fatih Altayl Gazetecilii [Eletiri]
Bir Seim Masal ve Mzkac Hafiflii; Dtp"nin flas Ettirdii Gazetecilik ve Siyasetilik [Eletiri]


CENGZ MAOLU kimdir?

Bir yaynevinde eitim yaynlar editrl ve ocuk edebiyat yaynlar danman editrl yapyorum.

Etkilendii Yazarlar:
ehov, gogol, nazm hikmet, nevzat elik, emma goldman, bakunin, orhan veli kank, cemal sreya ve daha niceleri...


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2023 | CENGZ MAOLU, 2023
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.