..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Frtnalar insann denizi sevmesine engel olamaz. -Maurois
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Toplumbilim > Ceyhan ZTRK




9 Aralk 2008
Trk Kadnnn Tarihteki Yeri ve nemi  
TRK KADINININ TARHTEK YER VE NEM

Ceyhan ZTRK


Hazar prensesi olan iekion, gelin olarak Bizans sarayna gittiinde giydii elbise saray ve evresinde moda haline gelmitir. Fakat daha da nemlisi udur: mparator II. Justinianus ve V. Kostantinos, Hazar prensesleri ile evlenmilerdir. Konstantinos’un Hazar prensesinden doan olu, tarihte “Hazar Leon” lakab ile tannmtr. Ayn zamanda bu adam, Hazar hakannn torunu oluyordu. Bizans bylece baz meselelerde...


:ADJHB:
TRK KADINININ TARHTEK YER VE NEM

Trk kadnnn, tarihteki yeri ve nemi artc bir durum arz etmektedir. Gerek slam ncesi Trk tarihinde gerekse de slam gei dnemi ve slam dnemde bu durum yerini muhafaza etmitir. Nitekim Trk tarihinin ilk yazl kaynaklarndan olan Gktrk Abidelerinde, baz seyyahlarn hatralarnda, efsane ve destanlarda bu durum aka kendini gstermektedir.
     
Henz slam olmam til Volga Bulgarlarna seyahat eden bn-i Fadlan, kendi eserinde, Trk toplumunda kadnlarn yeri ve neminin artc bir durumda olduunu itiraf etmekte ve bu hayretini gizleyememektedir. Fadlan, hatun’un hkmdarn yannda oturduunu, bunun Trklerin deti olduunu, hatun’a hilat giydirilince hatun’a ait kadnlarn, hatunun zerine gm para satklarn, Trk kadnlarnn asla erkeklerden kamadklarn haber etmektedir.

Yine bir Hazar prensesi olan iekion, gelin olarak Bizans sarayna gittiinde giydii elbise saray ve evresinde moda haline gelmitir. Fakat daha da nemlisi udur: mparator II. Justinianus ve V. Kostantinos, Hazar prensesleri ile evlenmilerdir. Konstantinos’un Hazar prensesinden doan olu, tarihte “Hazar Leon” lakab ile tannmtr. Ayn zamanda bu adam, Hazar hakannn torunu oluyordu. Bizans bylece baz meselelerde Hazarlarn desteini almay dnmtr. Hazar Leon’un kars Iren’n daha sonra Augusta veya bir imparator naibi olarak deil, tek bana ve tam selahiyetli “Basileus” kabul ve ilan edilmitir. te bu olay, Hazar Trk kadnlarnn Bizans devletine olan siyasi tesirini gstermesi asndan nemlidir.

slamiyet’in daha ilk anlarnda dahi Trk kadn, kendisi gstermeyi bilmitir. Bunun en gzel rnei slamiyet’in ilk ehidi olan Hz. Smeyye’dir. Saygn ve rahmetli slam tarihisi Muhammed Hamidullah ve Zekeriya kitap gibi tarihilerin de kanaat ettii gibi, Hz Smeyye’nin nceki ad Bamh’tr. Trkedeki harf deiimi kurallarn gz nne aldmzda bu kelimenin aslnn gnmz Trkesindeki Pamuk olduunu syleyebiliriz. Sz konusu deiim, B’nin P’ye, H’nin K’ye dnmdr, ki bu gibi farkl kullanmlar gnmzde dahi kullanlmaktadr. rnein, Gaziantep yresinde “kele kele” eklinde kullanlan nlem kelimeleri, stanbul Trkesinde “Hele hele” olarak kullanlmaktadr. Yine Hatun kelimesi baz yrelerde Katun olarak kullanlmaktadr.

Trk kadnnn tarihten getirdii bu geni yetki, pek nemli yer ve stat, slam gei dneminde dikkat ekici bir durumu beraberinde getirmektedir. slam- Arap devletlerinin alk olamad baz olaylar yaanmtr. te bu ilgin olaylardan biri de baz Trk kadnlarnn, bir Arap-slam devleti olan Abbasi devleti ynetiminde sz sahiplii yapmalardr.

Abbasi Devletinde ynetim sahibi olan Trk kadnlarndan biri ve ilki Meracil Hatun’dur. Harun Reid’in otoriter hanm Seyide Zbeyde tarafndan seilen ve halifeye bizzat kendisi tarafndan hediye edilen Meracil Hatun, daha sonra halifeden bir erkek ocuk dnyaya getirmitir. Asl ad Abdullah olan ve daha sonra El-Memun adn alacak olan bu kii, Abbasilerin VII. Halifesi olmutur. Meracil Hatun ile birlikte Trk kadnlarnn Abbasi sarayndaki fiiliyatlar balam oluyordu.

Meracil hatun’dan sonra zikredilmesi gereken dier bir kadn da Maride Hatun’dur. Maride Hatunun da saraya intisab Meracil hatun ile ayn ekilde olmu, Harun Reid’e kars tarafndan hediye edilmitir. Bu birliktelikten Muhammed adn verdikleri bir erkek ocuklar olmu ve bu ocuk da daha sonralar El-Mutasm Billh adyla halifelik makamna oturmutur. Maride ile Harun Reid arasnda geen ak da gayet ilgi ekicidir. Harun Reid bir defasnda Maride hatun’a krlr ve ondan yz evirir. Maride hatun da ayn davran da bulununca birbirleriyle konumaz hale gelirler. Fakat bu ksknlk, tecrbeli vezir Fazl b. Er-Rebi vesilesiyle zme kavuturulur. Vezir, kiilerden habersiz bir ak iiri yazdrr ve bunu halifeye gnderir. Bunu okuyan halife ise gayet duygulanr ve “Vallahi, artk Maride ile barmam lazmdr.” Diyerek, Maride’nin bulunduu odaya kadar gider ve bu ksknlk bylece biter.

Maride Hatun, Harun Reid’in salnda gen bir yata lmtr.

Dier bir kadn ise uca Hatun’dur. uca hatun, Maride Hatun’un olu el-Mutasm ile evlenmitir. Bu kadndan, asl ad Cafer ve daha sonra el-Mtevekkil Alellah adyla hilafet makamna geecek olan ocuk doar. Bu kadn, hastalanarak el-Mtevekkil tarafndan yaptrlan Caferiye Saraynda vefat etmitir (861). uca hatun, o devirlerde hilafet evresinde bir kadnn ulaabilecei itibar ve erefin simgesi olan “Seyyide Hanm Sultan” nvann, Harun Reid’in kars olan Seyyide Zbeyde’den sonra alan bir kadn olmutur.

Abbasi halifesi el-Mktefi Billh uzun sre devam eden bir hastalktan lnce yerine kimin geecei tartma konusu olur ve nihayet bir Trk kadn olan aab Hatun’un olu kk Cafer, el-Muktedir Billh adyla halife olur. El-Muktedir halife olduunda henz kk yatadr. Buy yzden annesi aab Hatun devleti ynetmeye balar ve bu ynetim 25 yl srer. Harun Reid’in bile 23 yl Abbasi Devletini ynettii dnlrse bu durumun ne kadar takdire deer olduu kendiliinden anlalacaktr. aab Hatun’un bu dnemdeki en ilgin icraat Divan- Mezalim’e bir kadn bakan olarak atamasdr. Yine bu dnemde aab Hatun kendi adna hastane ve dier imar yaplar ina ettirmitir.

Peki bu kadnlar nemli klan nedir? Sadece halife eleri veya anneleri olmak elbette bir kadn zel klmada ok az yeterlidir. Fakat, bu kadnlarn gerek maddi durumlar ve gerekse de saray evresindeki tesirleri dnlrse nemi anlalacaktr. Gerekten de bu kadnlarn inanlmaz derecede bir zenginlii var idi. Vezirlerin atanmasndan baz kanunlarn karlmasna kadar etkili olabilmilerdir. Bunlar yapabilmek bir siyasi zek ve tecrbe istediine gre sz konusu kadnlarn da bu zelliklere sahip olduu rahatlkla sylenebilir.

slam gei dnemi dier devletlerinden olan Byk Seluklu Devletinde de Trk kadnlar siyasi arenada boy gstermilerdir. Bunlardan biri, sultan Melikah’n kars olan Terken Hatun’dur. Terken Hatun, daima kendisine bal bir divana, 12. 000 kiilik bir orduya sahip idi ve bylece devlet ilerinde de gayet nfuzlu bir kimseydi. Bu kadn, sahip olduu imknlarla imparatorluu ve slam dnyasn ele geirmeyi ama edinmitir. Terken hatun, Melikah’n byk olu Berk-yaruk’u drmeye ve kendi olu Mahmud’u da veliaht yapmaya, bir taraftan da torunu Cafer’i de halifelik veliahtlna getirmeye alm ve bunda da muvaffak olmutur. Zaten Terken Hatun’un bu ihtiraslar Byk Seluklu Devleti’nin yklmasnda en byk rol oynamtr.

Byk Seluklu devleti nemli kadnlarndan biride Turul Bey’in kars Altuncan Hatun’dur. Turul Bey, brahim Ynal’ takibe giderken iilere ve Besasiri’ye kar bir ksm askerini veziri, kars ve vey olu Anuirevan ile birlikte Badat’n mdafaasn gndermek zorunda kalr. Bylece sultan’n kuvvetleri e ayrlm olur. Hemedan’a vardnda brahim Yinal, kardei Erta’n oullar Ahmet ve Mehmed ile birlikte, gelen 30.000 Trkmen ile ok kuvvetlenmiti. Yannda az bir kuvvet bulunan Turul Bey kardeine yenilince Hemedan kalesine snr. Bu durumda da Turul Bey, vezirinden, Anuirevan’dan ve kars Altuncan Hatun’dan yardm ister. Altuncan hatun bu mektubu alr almaz askerlerine Hemedan’a gitmek zere emir verir.
ar Bey ve dier yardmc kuvvetlerin de katlmyla Turul Bey meydana gelen savata muzaffer olur.

bn’l-Esir’e gre Altuncan Hatun austos 1059’da lr ve Rey’e defnedilir. Altuncan lrken sultana halifenin kzyla evlenmesini ve dnyada olduu gibi ahirette de ereflenmesini tavsiye etmitir.
     
Osmanl dneminde de bilinen bir “Kadnlar Saltanat” vardr. te bu dnemin de gemiten gelen bir gelenekle aklanmas doru bir tespit olacaktr. nk, grld zere Trk tarihinde, kadnlar hemen her devirde bir ahlan gerekletirmilerdir. Osmanl dneminde bu ahlan da “Kadnlar saltanat” olarak gereklemitir. Padiah elerinin, annelerinin neredeyse hibiri Trk uyruklu deilken byle bir dnemin yaanmas ise, sz konusu kadnlarn Osmanl-Trk kltryle yetitirilmeleri ve Trk ynetim sisteminin kadnlara olan kadim bak asyla aklanabilir.



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.


Yazarn nceleme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Altn Elbiseli Adam

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Zordur Gereklerle Yaamak [iir]
Anlk iirler [iir]
Sevgiye Sayg [iir]
statlara [iir]
Yardmda Terddt Etme [iir]
Sevginin Deeri [iir]
Elveda ve Dua [iir]
Smerli Glgam ve Albert Camus [Deneme]


Ceyhan ZTRK kimdir?

Ceyhan ZTRK S. . Fen-Edeb. Tarih Bl. Harran niv. Sosyal Bilimler Enst.

Etkilendii Yazarlar:
Kendimi bulduum tm air ve yazarlar


yazardan son gelenler

yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2023 | Ceyhan ZTRK, 2023
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.