..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
iir, tarihten daha felsefidir ve daha yksekte durur. -Aristoteles
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Deneme > Anlar > evket Babyk




31 Aralk 2008
Dicle Kysnda Bir Maara Kent  
HASANKEYF

evket Babyk


imdi belki de anlatacaklarm sizlere bir masal gibi gelecek. Bir Dou masal… Bilmem anlatsam dinler misiniz? Sizin de ilginizi eker mi? Usuz bucaksz bir ovann ortasnda, tam 130 yl, civar illerine bakentlik yapm ve bata Moollarn istilas olmak zere, birok saldrlara uramasna ramen hl dimdik ayakta kalm bir maara kent masalndan bahsetsem beni anlar msnz? Dillere destan, Dicle Nehri’nin kysnda kayalara tutunmu bir kent, nehrin iki yakasn birbirine balayan kocaman bir ta kpr (ama imdi khnelemi, yklm, sadece aya kalm bir kpr) ve srtn kayalara dayam bu efsanevi maara kentini yazsam okur musunuz?


:DCHJ:
DCLE KIYISINDA BR MAARA KENT

imdi belki de anlatacaklarm sizlere bir masal gibi gelecek. Bir Dou masal… Bilmem anlatsam dinler misiniz? Sizin de ilginizi eker mi? Usuz bucaksz bir ovann ortasnda, tam 130 yl, civar illerine bakentlik yapm ve bata Moollarn istilas olmak zere, birok saldrlara uramasna ramen hl dimdik ayakta kalm bir maara kent masalndan bahsetsem beni anlar msnz?

Dillere destan, Dicle Nehri’nin kysnda kayalara tutunmu bir kent, nehrin iki yakasn birbirine balayan kocaman bir ta kpr (ama imdi khnelemi, yklm, sadece aya kalm bir kpr) ve srtn kayalara dayam bu efsanevi maara kentini yazsam okur musunuz?

Sz m?

yle ise buyurunuz…

Ebetteki, douya ilk gidiim deildi bu benim ama tur halinde, organizeli, tarihi meknlarmz grmek, gezmek ve gemiimizden ders almak gayesiyle bu benim douya ilk gidiimdi.
Daha nce de, Malatya Belediyesi Yerel Gndem 21 Kltr Sanat ve alma Grubunun bu tr gezi turlarna katlm, Darende, Ptrge ve Nemrut..gibi grmeye deer tarihi mekanlar gezmitik ama bu kez daha ayr bir heyecan duyarak yola kmtm.
Bilmenizi isterim ki; bu heyecan ve istek olmasayd, bu mevsimde kesinlikle seyahatin meakkatine katlanmayacaktm. Ne var ki seyahat etmeyi seviyorum…
Evet, Yerel Gndem 21 Kltr Sanat ve alma Grubunun ‘Batman Gezisi’nden bahsetmek istiyorum.
Batman Gezisi…
Daha dorusu Hasankeyf Gezisi…
Siz buna maaralar kentine yolculuk da diyebilirsiniz…
26 Temmuz 2008 Cumartesi gn sabah saat 4:30’ da, henz Malatya zerine gne domadan, tan yeri aarmadan ehri terk ediyoruz.
Arabada Abdulkadir Artan’ grnce sevincim ikiye katlanyor. Zira daha nce katldm gezi turlarnda, Abdulkadir Artan’n referans ve rehberliinden ok deiik eyler renmitim. Tabir caizse tarihi meknlarn, tarihi Abdulkadir Artan’la gezmek baka bir anlam kazanyor.
16 Nolu koltukta yalnz bana oturuyorum imdi..
Aracmz, yarm bir otobs ama svarisini seven ve drtnala kalkm, kineyen bir kheylan gibi Elaz istikametine doru hzla yol almakta. Normal artlar altnda bu saatlerde hep uyuyor olduum iin zerimdeki uyku mahmurluunu henz atamamm. Ama uyumak da istemiyordum, uyumamalydm. Uyumamal ve birazdan kacak gnein douunu grmeliydim. Gnein douunu ve yol boyunca olup biten her eyi ama her eyi grmeli ve kafa arivime kaydetmeliydim.
Lakin n’olduysa bir ara (ne kadar zaman olduunu ben de bilmiyorum) bir ara dalmm…
HAZAR GL
Uyandmda…
Uyandmda nerede olduumu renmek istedim ama kimseye sormadan renmek istiyordum.
Sama bakyorum ‘hh’, soluma bakyorum ‘t’, nme bakyorum… “Sanki hi gelip gemediim bir yol… yi de Elaz zeri gitmiyor muyuz ki? Ama bu baka bir yol sanki. Elaz ana yolu olmad kesin… Allah Allah!.. Nerden geldik ve neredeyiz imdi?” eklinde kendi kendime sorarken sa kol zerinde bir bahenin iinde iki katl bir ev ilgimi ekiyor. “Gzel bir ev” diyorum... “En ok da boyas yakm… Fstk yeili ve sar renkleri tercih etmi.. Yakm da yani. Keke ben de evimi byle boyasaydm Keke benim de byle bir yerde, byle gzel bir evim olsa…”
Yan tarafta, sol kol zerindeki koltukta oturan iki bayandan birisi, pencere kenarndaki sar benizli olannn, ard arkas kesilmeyen ksr beni az nce dncelerimde uzaklatryor. Kendi kendime, “acaba ka kii varz bu arabada?” diyorum. Derken aktrmadan saymaya balyorum… Sekiz bayan ve toplam 24 kiiyiz. Doru mu saydm? Bilmiyorum ama ben bu kadar sayyorum…
Yine sol kol zerinde miyop gzlkl biri uyanr uyanmaz; “bura nere, biz neredeyiz, bu glet nerenin? “eklinde sorular soruyor. Sanki cevap vermek zorundaymm gibi; “Kebandayz!” diyorum.
“Hayr, kesinlikle hayr, buras Keban olamaz. Olsa olsa buras Sivrice..”
Gerekten yol kenarndaki levhada da; “Sivrice” yazyordu.
Aslnda Elaz’a 30 kilometre kala sa kol zeri ayrlan Sivrice, yolunda olduumuzu ve Hazar Gl kenarndan Diyarbakr’a doru yol aldmz sonradan reniyorum ama…
Gerekten adam boulur gibi acele acele ve bir acayip konuuyordu, hl uykulu ve hl iddial; “Buras Keban deil, Buras Keban deil, Buras Keban deil…”
Saat sabahn henz 6:27’yi gsterirken bayan, Hazar Gl kenarnda kilim kplyorlard. Bu tablo bile memleketin insannn alkan olduunu ispatlamaya yetiyordu.
Hazar Gl sahil boyu giden yolda ilerleyen aracmz ayakl seken deve misali yol almaktayd. Ortalk gelip geen arabalardan toz- duman iinde kalmt. Yollarla ilgili bir dncedir alp beni gtryor. Cumhuriyet dneminden bu yana ilk kez yollarmz geniletilmekteydi. Dou- Bat, Kuzey-Gney memleketin drt bir yan hkmetin duble yol almalar devam etmekteydi…
MADEN
Tam da dalp gitmiken Abdulkadir Artan’n sesiyle kendimi toparlyorum. Rehber tarihimiz benim yanma oturuyor. Ksa bir hasbhalden sonra balyor anlatmaya…
imde; “Kambersiz dn olmuyor be arkada…” diyorum.
Bir ara; “Hoca, neredeyiz imdi” dememe kalmadan Artan, benden erken davranarak: “Maden Da dumandr”, mehur trkye ilham olan Maden (Maden; Elaz-Diyarbakr karayolu zerinde olup Diyarbakr'a 75 km, Elaz'a 77 km. uzaklnda bir yerdedir.) deyiz.
“Maden ilesinin, bilinen tarihi kaynaklara gre M.. 2000 yllarna kadar uzanr. Blgeye M.. 1450 yllarnda Mitanni Krall, M.. 30, M.S. 180 yllarnda Roma mparatorluu , M.S. 1077’de Seluklular hakim olmulardr. Maden ilesinde bakr yataklar Milattan 2000 yl nce Asuriler tarafndan bulunmutur.”
Tarihimiz Abdulkadir Artan, bundan sonraki konumasnda Abisinin, emekli olmadan nce, Devlet Demir Yollarnda alt dnemde burada oturduunu ve bir yeenin henz kk yalarda, burada vefat ettii iin burada yattn sylyor.. Anlalan sayn Artan buralar/bu memleketi ok seviyor.
“Buray/Maden’i gndz alp gece satacaksn!...” diyor. Ve ekliyor: “Geceleri ok gzel grnr, l ldr geceleri Maden!... Onun iin, ‘gndz alp gece satacaksn!’ demiler Maden iin. Maden lesinin i ve alma hayatnda en byk rol 1936 ylnda Etibank’a devredilen Ergani Bakr letmesinin olagelmitir. Bu messese uzun yllardan beri ile halk iin nemli istihdam imkanlar yaratmtr. Ancak bu iletme 90’l yllarn ortalarnda zelletirilmitir. nceki yllarda emek youn tarzda retimini salayan ve yaklak 4-5 bin civarnda ii ailesinin geimini salayan messesede, zelletirmeden sonra teknoloji youn retimi tercih eden Ber-Oner firmas, yaklak yars Maden ilesi halkndan olmak zere, 80-100 iiyle faaliyetini srdrmeye balamtr…”
Aracmz, yol kenarnda bir emenin banda ilk molasn veriyor. Bu gzel emeyi bir frsat bilip ticari ynde deerlendirerek, burada zm gibi meyveleri satarak bir rzk kapsna dntrmler.
Tahminen Maden Da’ndan bir emenin bandayz. nar aalar birbirleriyle yarrcasna gkyznn maviliine uzanm. Bir serinlik hissediyorum taa iimin derinliklerinden. Yalnz havann serinlii deil, burada doal klima alyor…
Cierlerime o buz gibi havay ekerken aklma, az nce Abdulkadir Artan’n da bahsettii o trk geliyor ve ben o trknn szlerini mrldayarak hatrlamaya alyorum…
“Maden Da Dumandr Deloy Loy Deloy Loy Kibar Yarim
Yolu Dolan Dolandr Deloy Loy Deloy Loy Kibar Yarim
Gitti Yarim Gelmedi Deloy Loy Deloy Loy Kibar Yarim
Ya Gzme Dolandr Deloy Loy Deloy Loy Kibar Yarim
Bu Dan Ard Mee Deloy Loy Deloy Loy Kibar Yarim
Gn Kalka Glge De Deloy Loy Deloy Loy Kibar Yarim
Beni Yardan Ayran Deloy Loy Deloy Loy Kibar Yarim
Evine ivan De Deloy Loy Deloy Loy Kibar Yarim”
Trkde kastedilen ‘mee’ aalarn grmyorum ama nar aalar beni bylyor adeta. Abdulkadir Artan’a: “Hocam be, u aalarn gzelliini gryor musun? Alm ban uzam?!”
“E karde onlar nar aacdr, nar; aalarn ahdr…”
Sonra Ahmet Turan Hazar adnda bir arkadan ald, yreye ait zmden yiyoruz. Kahvalt yapmamtk ama bu zm kahvalt yerine gemi oluyor.
Tur organizatr ve Yerel Gnden 21 Sekreter Yardmcs Hasan Batar’n srar ile aracmza biniyoruz. “Israr”, diyorum zira bu serin havadan ayrlmak istemiyor arkadalar.
Diyarbakr’a yaklatka havalar daha da snyordu. Belki de, yrenin en scak mevsimini yaad bir dnemde…
DEVEGED KPRS
Abdulkadir Artan, sa kol zerine yola yakn eski bir kpry gstererek:
“te grdnz u kpr ‘Devegeidi Kprs..’ Grdnz gibi Diyarbakr-Eil yolu zerinde Devegeidi Suyu zerinde bulunan bu kpr tam olarak hangi tarihte ve yaptrann kim olduu bilinmemektedir. Zamanmz yeterli olmad iin –maalesef- gidip gremeyeceiz ancak byle uzakta bakarak onu da bu ekilde grm olalm.”
DYARBAKIR
Gezimizin en renkli simalarndan olan Abdulkadir Artan, Diyarbakr’n giriinde aracn mikrofonuna geip bilgi veriyor:
“Deerli arkadalar, u an memleketimizin nemli bir illerinden birisi olan Diyarbakr’a girmek zereyiz. Diyarbakr be kelimeyle tantacak kadar kk bir yer deil. Bal bana bir gezi konusu olan bu tarihi kentimizi, zaman yetersizliinde dolay, surlarn bile grmeden, kenarndan gemekle yetineceiz. Umarm baka bir gn yine byle bir ekiple gelir, gezeriz bu gzel ilimizi. imdi, u yolun kenarnda grdnz siyah talar, yreye ait basalt talardr. Basalt: Volkanik hareketler sonucu teekkl eden bir volkanik kaya snf. Bazaltlar, volkanik kayalarn en bol bulunanlardr. Drdnc jeolojik devirlerde meydana gelmi volkanik hareketlerin olduu blgelerde ok bulunurlar. Grdnz u siyah talar da volkanlarnn bazaltik maddeler pskrtmesiyle olumutur. Bazaltlar balca kalsiyum-sodyum feldspattan mteekkil olup augite denilen bir silikat snfn da ihtiva etmektedir…”
Gerekten ilgin eylerdi anlatlanlar ve ilgin eylerdi grdklerimiz. Zira bu gne kadar, bir ok tarlalarda yetien ekinler grmtm ama ekin yerine, karpuz byklndeki tal tarlay ilk kez gryordum. Hlbuki bu benim Diyarbakr’a ilk geliim de deildi… Diyarbakr’a, 1998’de trenle gelmitim, tabii ki o zaman ‘basalt’ denilen bu siyah talar grmemi olabilirdim ama daha dn gibi gelen 2004 ylnda geldiimde de buradan gememi miydim? Gemitim ama bu ilgin talar grmemitim. Demek ekip halinde gelince ve de tarihilerle gezince insan farkl gryor. Farkl gryor ve farkl dnyor. Ayrca teferruatl ve doyurucu bilgi alyor.
BSML
Aracmz Batman’a Diyarbakr’n Bismil lesi zerinden yol almaktayd. Batman’a doru yaklatka scaklar artyor gibime geliyordu. Bir taraftan yol yorgunluunun verdii kulak uultusu, dier taraftan yol kenarnda grdm her eye dikkatle bakmaktaydm. Bismil, havasyla, toprayla, bitkisiyle ve hatta jeolojik yapsyla bana ukurova’y artryordu. ukurova’ya da ilk kez trenle gitmitim. Yol boyunca yalnayak pamuk tarlalarnda alan kadn rgatlar dikkatimi ekmiti. Sonra, -be metreyi aan msr tarlalar. Bismil’de de ayn durum hkimdi. Yol boyuca ucu-buca grnmeyen pamuk, msr ve ttn tarlalar mevcuttu. imde; “cier gibi toprak” diyordum. “ok verimli toprak” eklinde tekrarlayp “maallah” diyerek seviniyordum…
Sahi ukurova ile Mezopotamya’nn kaderi ne kadar birbirine benziyordu….
BATMAN
Batman’da ilk ziyaretimiz bir petrol kuyu oluyor. Aracmzdan inip, kendi kendine alr konuma getirilen ve ham petrol pompalayan kuyunun bandan hatra fotoraflar ektiriyoruz.
Henz Batman’a yeni girmiiz ki, Batman ile ilgili aklma gelenleri yoklamaya balyorum. Bu benim Batman’a ilk geliimdi. Batman’ ilk kez grecektim. Bir taraftan nasl bir il olabilir diye dnrken dier taraftan Batma’n bana ilk aran eyleri dnyorum. Petrolnden ok aklma, intihar eden kzlar geliyor Batma’nn. Hani hatrlarsanz –ki muhakkak hatrlayannz olacaktr- bir dnemin, kartel medyasnn azna dolad intiharlar vard ya. imdi aradan yllar gemesine ramen hl Batman deyince, neden intihar eden kzlar? Bilmiyorum… Aslnda ben de byle dnmek istemiyorum. Batman hakknda daha gzel eyler dnmek istiyordum, Batman ile ilgili daha gzel eyler dnmek varken… Mesela petroln, insanlarnn alkanl, gelien (geliiyor mu ki?) tarmcln…. Ama aklm hl intihar eden kzllarda... Gzlerimin nnde, hayattan bkan, hayattan zevk alamayan veya dnyas bana zindan edilen gen delikanl kzlar geliyordu. Bir de –nedense- bu kzlar hep esmer tahayyl ediyordum. Esmer ve yeil gzl… Bu betimlemeyi neye ve hangi kstasa gre yapyordum? Ben de bilmiyorum. Sanki sarn ve kumral dnsem bir ey olacakm gibi.. Ama yok, intihar eden o Batman kzlar illa esmer olacak, illa yeil gzl…Haa mavi gzl de olabilir ama baka bir renk aklma gelmiyordu.
Derken Batman’a geldiimizi, aracmzn, ‘Turgut zal Bulvar” ndan bir o baa bir baa gidip geldiini gryorum. Tur organizatrmz Hasan Batar birilerini aryordu. Bir ara bir lokantann nnden durduk. Sanrm kahvalt yapmak iin… ok geemeden beklenilen adam gelmiti Yani bizleri Hasankeyf ‘te gezdirecek rehber gelmiti Meer tur organizatrmz Hasan Batar bizi Hasankeyf’te gezdirecek rehberi aram ve onu bekliyormu. Sonra aracmz yine ayn lokantann nne ekildi ve kahvalt molamz da orada verdik Aratan karken scaklar alev gibi yzmz yalyordu. Hepimiz yorgun ve bitkindik ama hi birimiz geldiimize piman deildik zira hepimizde Hasankeyf’i grme heyecan sarm...
VE HASANKEYF
Kahvaltdan soran tekrar aracmza geip istikamet Hasankeyf ‘e doru suratla yol alyoruz.
Artk imdi bir de bir rehberimiz vard. Abdulkadir Artan’n ksa bir tantmyla rehberimiz ehmuz Kartal’ tanyoruz:
“Rehberimiz eyhmuz Kartal hem Batman’n Kltr Mdr Yardmcs hem de bir dnemin Hasankeyf Belediye Bakan.. ehmuz Kartal ayn zamanda gideceimiz Hasankeyf’te bymz ve Hasankeyf’i dnya tantmak iin seferber olan gayretli ve fedakr bir insan. Fedakar ve tecrbeli bir rehber….”
Rehberimiz hakknda bu kadar bilgi aldktan sonra byk bir gnl rahatlyla Hasankeyf’e doru yol alyoruz.
Dicle kenarndan yava yava ilerliyorduk. Yol boyu ilgin maaralar vard…
Ve her taraf tarih fkran 130 yl payitahtlk yapan Hasankeyf’teyiz imdi.
Rehberimiz bizlere, Hasankeyf hakknda ksa bilgi veriyor:
“Hasankeyf ismi; ''HISN KEYFA” adndan gelir. Doal kayalardan oluan sarp kalesi ve korunmaya elverili corafi yaps nedeni ile bu ad ald sanlyor. Bir baka rivayete gre buraya, Hsn Keyb da deniliyor. “Hsn Keyb” Ermenice’den gelmedir. Roma tarihileri buraya Kipas, Cehpa veya Ciphas adlarn vermilerdir. Sryanice’de kaya ta manasna gelen “kifa” kelimesinden dolay bu adn verildii de sylenmektedir. slami kaynaklara gre de buras “Hsn Lub” adyla biliniyor. Ve Osmanl belgelerinde “Hsnkeyf” olarak gemektedir.”
Dorusu bu adama ilk grte pek snamamtm. Lakin adam anlattka benim houma gitmiti, sevmeye balamtm. Geri dzgn bir Trkesi yoktu, aslen Arapm, ivesi Krt ivesine benziyordu, kelimeleri tam ve doru telaffuz edemiyordu ama derin bir bilgi ve birikime sahip olduu her haliyle belliydi.
ZEYNEL BEY KMBET
Ziyarete, Zeynel Bey Kmbeti’nden baladk. Zeynel Bey Kmbeti, Anadolu’nun –bilindik- birok yerlerinden bulunan klasik trbelerden birisi gibi... Ama bir de rehberin dilinde dinleyince:
“Arkadalar tekrar Hasankeyf’miz ho geldiniz sefalar getirdiniz. Buraya gelmekle bizleri ereflendirdiniz. nallah, sizleri biradan Hasankeyf’imizi gezdireceim, memnun kalrsnz. Evet Hasankeyf gezimize buradan, Zeynel Bey Kmbeti’nden balyoruz. Daha nce de ifade ettiim gibi, Akkoyunlular 1462-1482 yllarnda Hasankeyf’e tam hakim olmulardr. Bu dnem iinde Hasankeyf'te braktklar tek eser Akkoyunlu hkmdar Uzun Hasan'n olu Zeynel Bey Trbesi'dir. Grdnz gibi, Dicle’nin kuzey yakasnda yer alan bu eserin giri kaps zerindeki kitabede, burann Zeynel Bey'e ait olduu ifade ediliyor. Yine grld gibi eser dtan silindirik, iten ise sekizgen bir zellik arz eder Trbenin silindirik gvdesi zerinde turkuvaz ve lacivert, srl tula ile drt kuak oluturulmutur. Birinci kuakta '' ALLAH'' , ikinci ve nc kuaklarda ba ksmnda “AHMET'' devamnda ise ''MUHAMMED'' dipteki son kuakta ise “AL'' isimleri hayranlk verici bir ekilde yazlmtr.”
Burada Tarihimiz Abdulkadir Artan devreye giriyor:
“Arkadalar, Bir dnem Hasankeyf’e Belediye Bakanln yapm ve halen Batman Kltr Mdrlnde grevli/Mdr Yardmcs ehmuz Kaya Bakanmzn da ifade ettii gibi; u kitabede grlen yaz, Anadolu kardeliinin bir zetini vermektedir. “AHMET'' devamnda, ''MUHAMMED'' dipte de “AL'' isimlerinin yazlmas bir tesadf deil, Anadolu kardeliini sembolize etmektir…”
Batman gerekten scak ama Hasankeyf, Batman’dan da scak… Hem mevsim olarak hem de saat olarak scakln en duruk noktada olduu bir dnem. Rehberimiz ehmuz Kaya bu scakl u cmlelerle ifade etmeye alyor: “Bu gne kadar birok yerli ve yabanc turistlere rehberlik yaptm ama hi biri bu mevsim ve de bu saate gelmedi ama yine de byk bir keyif alyorum sizlerle gezmekten...”
Temmuz’un 26.s, saat 12:00 hakikaten havalar scak, gerekten bu saatte gezilmez buralar. Lakin aldrmyoruz. ahsen ben aldrmyorum. Kaleye kmak iin, klasik Hasankeyf arsndan giri yapyoruz. Hasankeyfliler, kalenin giriini turistik bir arya dntrmler. Bu ardan geerken -ki gemek zorundasn- alveri yapmadan da edemiyorsun.
HASANKEYF KALE KAPISI:
“Doudan kaleye kan merdivenli yolun balarnda yer alr.” diyor rehberimiz. Ve dou ivesiyle bilgi vermeye devam ediyor: “Grdn gibi…” diyerek kitabeyi gsteriyor. “Grdnz gibi bu kitabeden de 820/1416 Eyyubi Sultan Sleyman tarafndan yaptrld, yazyor. 580 yldr ayakta kalabilen kap, dayand kayalarn kmesi nedeni ile imdi tehlikeli olmaya balad, grld gibi atlaklar olumutur. (Yklmamas iin acilen tedbir alnmas gerekir ama…) Ve kapnn n cephesi kesme talardandr. Buna karlk arka cephesi eklentilerle beraber molozlardan yaplmtr. . kinci kap olarak bilinen bu kapnn hemen altnda 8-10 yl ncesine kadar bir kap daha vardr. Bu kapnn iki kenarnda iki aslan kabartmas oyulmu ssl talar mevcuttur. Ama maalesef imdilik kapal olduu iin oraya gremeyeceiz.”
Sonra o kocaman –muhteem- yapy gsteriyor: “u grdnz eser Kk Saray’dr.

KK SARAY:
“Kk Saray; kalenin Kuzey-Dou ucunda bulunmaktadr. Grld gibi, Kayalar aadan itibaren saraya uygun bir ekilde yontulduu iin dev bir kule grnmn arz etmektedir. Tarihi kaynaklardan 1328 ylnda Eyyubi Muciruddin Muhammed tarafndan yapld sylenilmektedir.”
Tm baklar Kk Kale’ye odaklanmaktadr imdi. “Hakikaten dev bir kule..” diyerek mrldanyorum gayri ihtiyari…

KELEK:
Kaleye kmadan kendimizi serin bir maaraya atyoruz. “Maara” dediysem, yle akla gelen bilindik maara falan deil bizim sndmz yer. Maara ama saray gibi bir ay oca… Adamn biri orada ay ve souk merubat satyor. ini de ark usul demi. steyen ark kesi blme geer isteyen sandalye ve taburelerden oturarak dinlenebiliyor. Biz Abdulkadir Artan ile birka arkada taburelerde oturmay tercih ediyoruz. Bahri avuolu eiyle beraber ark kesine geiyor. Giriteki turistik ardan ald saptan silindir apkasyla eski ky aalarna benziyor. Bir de yenge hanmn yannda o ark usul yastklara bir yaslan vard ki, deme keyfine…
Bitmedi!...
Evet, imdi, en nemlisi; Bahri Bey, avaznn kt kadar yksek sesle bize bir iirini okuyor…
Demli bir aydan sonra biraz kendimi toparlar gibi oluyorum. Hakikaten ok yorulmuum. Scaklar bizi ok yormu…
Dikkatimi bir ey ekiyor bu arada. ay itiimiz yerden gzlerime bir eyler iliiyor. Merakm gidermek iin hemen rehbere soruyorum. aret ederek:
“Hocam, u grnen eyler nedir?”
“Hangisi?”
“u deriye benzeyen eyler…”
Tebessmle:
“Haa.. onlar.. Kelek!...”
“Kelek mi?
Hakikaten nce garibime gidiyor. Hatta aka zannediyorum. Zira ‘kelek’ dedii ey ne ola ki?
“Evet neden atnz?”
“Doru atm nk benim bildiim kelek; kavun ve karpuzun (ve belki de dier baz meyve sebzelerin) minik daha olgunlamam irin halleri…”
“Evet, o da bir anlam, ama dier bir manas da yk tamada kullanlan sal, demektir. Yani ksacas, eskilerde insanlar bu keleklerle tamaclk yaparlard. u grdnz Dicle zerinden dier tarafa gemek iin –ok iyi hatrlyorum, ocukluumda buna ahit olmutum- birok kelekleri birbirlerine balamak artyla kar tarafa geerlerdi Hem kendileri kar tarafa geerlerdi hem de yklerini geirirlerdi yani imdiki vapur ve gemi grevini grrd bu kelekler…”
Rehberi dinledikten sonra, gayri ihtiyar azmdan “vay be!..” eklinde szckler kyor. “Kelek” denilen bu ey, meer hayvan derisi imi. Eskiden insanlar bu derileri havayla iirerek sal yapyorlarm…
Biraz dinlendikten sonra ehmuz Kaya’nn refakatinden kaleye kyoruz.
Grdklerimiz hayretten hayrete dryordu bizleri. Her yer maara idi… Buras bir maara ehriydi. Biz, bir maara kentinde dolayoruz imdi. Bir rivayete gre krk bin maara varm burada, yani krk bin ev… Her maara bir ev olduuna gre krk bin -saray gibi- maaralar (pardon) evler…

BYK SARAY:
Dedim ya, buras bir maara deil, dnyann en harika maaralardan bir ehir olan hatta (rehberin tabiriyle) Harput, Diyarbakr, Siirt, Mardin gibi ehirlere 130 yl bakentlik yapan maaral ehrin imdi Byk Saray’n tanyoruz…
“Grld gibi, Kalenin kuzeyinde Ulu Camii'nin altnda yer almaktadr. Byk lde yklm ve gkler altnda kalmtr imdi. Kuzeye, nehre bakan cephesi yuvarlak payandalarla desteklenmi durumdadr. Daha nce Sarayn girii olan bu cephenin ortasnda yer alyordu ve alt kat dkkn ve depolardan, st kat ise meskenlerden oluuyordu.
Yapnn en nemli zellii binadan bamsz, giri kapsnn karsnda dikdrtgen bir kule eklinde ykseliyor olmasdr. Buras kesme talardan rlmtr, kpr ayaklarnda olduu gibi talar madeni kramplarla kenetlenmitir. Bu zelliinden dolay dibindeki kastl tahribata ramen kule –grld gibi- hl yklmamtr.”

KALE'DEK ULU CAM:
imdi kaledeki Ulu Camideydik. Ykk dkk tarihi bir enkazd. Rehberimiz ehmuz Bey burada heyecanlanyor. Kkken bu camide Cuma namazlarn kldn sylyor. Caminin hametli bir imamnn olduunu sylerken gzleri doluyor. “mam deil adet Osmanl Padiahlarna benziyor. Padiahlarn giydii kaftanlarna benze bir cbbe ile kard minbere. Hatta bazen de kl balayarak kard hutbeye ki o zaman biz ocuklarn gzleri parlard korkudan. Ve bir anlat vard ki.. ocuktum o zaman ne dediini imdi bilmiyorum ama ok nemli meselelerden konutuu muhakkakt. Zira yle analar oluyordu ki klcn knndan eker kkrerdi.”
Dorusu bu adam anlattka hayranlm bir kat daha artyordu. Oysa bata hi byle sevimli gelememiti bana. imdiyse hayranlm kat be kat artmt. Beni en ok etkileyen yn de kendisinin bural olmas ve bu maaralardan birinden domu olmasyd. Kim bilir onun iin imdi ne anlam tayordu buralar. Kesinlikle her ta topra ehmuz Bey iin, bizim hissetmediimiz bir his ve duygu tayordu imdi.
Sonra devamla: “Deerli misafirler, bu eser 1325 ylnda Eyyubi Muciruddin Muhammed tarafndan yaplmtr. Ve grld bu aheser imdi ykma ve tkenmeye terk edilmi…”
Rehberimiz ehmuz Bey’in anlattklar arasnda en nemli ayrntlarndan biri de Ulu Cami imamn sahurda glle ile Hasankeyf halkn uyandrma ekliydi. “Ramazan aylarnda veya Ulu Camii imam Hasankeyf halkn sahura, glle ile kaldrrd. u minarenin giriinde bir yer vard, (tabii ki imdi enkaza dnm) ite orada tatan bir gllesi vard imama efendinin, bu glleyi birka kez yere vurmak suretiyle halk uyandrp sahura kaldryordu.
PAZAR MEYDANI
Hasankeyf gezmekle bitmiyordu. Adeta masallarda anlatlan, bir peri padiahlarn lkesini andryordu. Bir maaradan bir maara girip kyorduk. Maaralar bile harabeye dnmt ama belli ki eskilerden bu maaralarn her biri “Medyen Kavmi”nin kayalklarn uyarak yaptrd salam barnaklardan daha salamm…
Meydan gibi bir yere geiyoruz. Rehberimiz yine duygulanyor. Duygulandn, ben yz ifadelerinden okuyabiliyorum. “Aha buras da bizim Pazar alan idi. Hasankeyf halk rnn getirir, bu meydan da satard…. Zamanmz olsa da biraz daha gezebilseydik u (u dereken eliyle iaret ediyordu) arka ksma den maaralar… Lakin hem scak hem de…hem de genelde birbirlerine benzeyen maaralar olduu iin gezme zahmetine gerek grmyorum bu scak havada….”

Hayretimi gizleyemiyorum rehberin bu konumas karsnda: “Hocam” diyorum, (rehbere, bazen ‘hocam’ bazen de ‘bakanm’ diye hitap ediyorum.
“Hocam, ‘Pazar yeri’, diyorsunuz, halkmz buraya rnlerini satard’ diyorsunuz, bunlar sylerken sanki yaam gibi ve dnm gibi anlatyorsunuz.”
Gnein alnn atsnda duruyorduk rehberimiz bu tarihi konumay yaparken lakin kendimizi glgesi derin bir kayann veya bir st aacn altnda hissediyorduk Hasankeyf tarihini dinlerken…
“Evet, evet ben bunlar bizatihi grdm ve yaadm. Zira 1972’e kadar biz Hasankeyf halk burada yayorduk. Ben bu maaralardan dodum. Sizin iin buralar bir ey ifade etmese bile benim iin ok nem ve ehemmiyet arz etmektedir.”

“HASANKEYF’ SU ALTINDA KALMAKTAN KURTARAMAYACAIZ”

Sonra sanki ehmuz Bey’in dili zld, konumasn u ekilde devam etti:

“Hasankeyf, insanlk tarihinin ok nemli yerleim yerlerinden biri olmasna ramen son 20-30 yla kadar pek dikkatleri ekmedi. Paha biilmez kltrel deerine ramen hep ihmal edildi. 1970’li yllardan itibaren ILISU Baraj projesi ile birlikte gndeme geldi. Hasankeyf’in sular altnda kalmamas gerektii, gerek ulusal bazda, gerekse uluslararas dzeyde dile getirildi. Hasankeyf’in kurtarlmas ynndeki abalar 2003 ylnda sonu verdi. O zamanki Babakan, Hasankeyf’i kurtaracaklarn kamuoyuna duyurdu. Bu tartmalar nedeniyle Hasankeyf, kimi lke gndemini bile igal etti. te yandan Hasankeyf’teki kltr varlklar, iinde bulunduklar ehir ile birlikte 1981 ylnda Kltr ilgili birimlerince koruma altna alnarak ST alan ilan edildi. 1986 ylndan itibaren de arkeolojik kazlara baland. Bu kazlar halen devam etmektedir. Hem Sit alan olmas, hem de baraj sular altnda kalacak dncesi, ilenin geliimini engelledi. Son yllarda Trkiye’de yaplan aratrmada btn tarihi zenginliine ramen lkenin en geri, fakir ilesinden biri oldu. le, ekonomik olarak geriledii gibi, nfus olarak da gerilemitir. Blgedeki son 15-20 yldaki olaanst durumlar da eklenince bu gerileme dramatik bir duruma gelmitir. 2000 yl nfus saym sonularna gre ilenin toplam nfusu 7500’n altnda kalmtr. Oysa Hasankeyf, cumhuriyet ile beraber Mardin’in Midyat ilesine bal bir bucakt. 1926 ylnda Gerc’n ile yaplmas ile buraya balanmt. 1990 ylna kadar idari stats byle devam etmiti, 1990 ylnda Batman’n il olmas ile Hasankeyf de ile yaplarak buraya balanmt. Ve Hasankeyf’i kimseler bilmiyordu imdiki gibi ama ben bu konuda seferber oldum. imdiyse tm dnya tanyor Hasankeyf’i. Ancak buna ramen, Hasankeyf’i su altndan kalmaktan kurtaramayacaz galiba…”
CAN UURUM
Muhterem okuyucu, ltfen bala bakp da Hasankeyf’te byle bir tarihi yer vardr, eklinde dnme. Hasankeyf’te, bu isimde bir yer yok ama byle bir yer var.

Ama bu ismi ben uydurdum, daha dorusu, rehberimiz ehmuz Kaya’dan dinlediim bir olayndan sonra byle bir isim kt…

imdi kalenin Dicle tarafna bakan yndeyiz. Rehberimiz, uurumun kenarna fazla yaklamamz syleyerek bizleri ikaz ediyor: “Fazla uuruma yaklamaynz zira oras ok tehlikelidir, geenlerde bir can ald. Yine sizin gibi gezmeye gelen ekipten bir kz, fotoraf ektirmek iin gersin geriye giderken uurumdan dt!”
Hep bir azdan:

“ld m?”

Oysa bu uurumdan dp de sa kalnmayacan hepimiz biliyoruz ama yine de soruyoruz ite…

Bu olay hepimizi zlyor ama en ok da beni….

Kendi kendime; “cani uurum” diyerek tekrarlyorum.

SU SARNILARI

Az kald unutuverecek, su sarnlardan bahsetmeyecektim…

Su sarnlar, dedikleri ey, kayalardan uyulmu su ambarlardr. Kocaman kayalar, koyu gibi kazarak, az, bir metreden balayp alta doru indike 3-4 metreyi bulan bu ambarlar kn yaan yamur ve kar suyunu iinde barndrmak artyla insanlar su ihtiyacn gideriyorlarm.

Rehberimiz ehmuz Bey, anlatrken, kkken kendisinin bu su sarnlardan su itiini, byk annesinin bu sulardan alrken sar kurtuklarla dolduunu, (baka iilecek bir su olmad iin) bu kurtlu suyu szerek itiklerini ifade ediyor…

“Peki, iilebiliyor muydu?” diye soruyorum.

“ilmez olur mu, buz gibi su…”

Ban garip geldii gibi –eminim- size de garip gelecek ama eski hayat artlar byle imi ne yapalm…
Lakin o hayat bizatihi yaayan ehmuz: “..Lakin o hayat imdiki hayattan daha rahatt. Dorusu teknoloji insan ok yoruyor. Hem yoruyor hem de shhatini zedeliyor. Bakmaynz siz yle kurtlu sular szp itiimize… O kurtlu sular, imdiki ilal sularnzdan daha temiz ve shhatliydi..”
KPR
Kaleden aalara doru inerken, Artukkular'dan kalma kprye bakyorum. “Ortadaki byk kemeri tayan iki orta ayan arasndaki aklk 40 metredir.” diye anlatmt rehberimiz bize. “Ayaklar, aknt tarafnda gen, dier tarafta da dairesel ekilde yaplm. Ayaklarn d cephesi kesme tatandr, bu kesme talar tek tek birbirine maden kramplarla kenetlenmi. Kprnn kemerlerinin de kesme talardan olduu dnlyor. u anda yklmam olan doudaki kemer, hayret verici byklkteki kesme talardan rlmtr.” eklinde ifade etmiti. imdi o ayaklarn birini, yal bir adam ev olarak kullanyordu.

EL-RIZK CAM:
Dicle Nehrinin dousunda kpr ayana yakn bir mevkide yer almaktadr. Dnte, le namazmz klmak iin (iimizde namaz klanlarla) El Rzk Camiine gidiyoruz. Portal giriindeki kitabeyi gsteriyor bize rehberimiz. “Grld gibi, eserin Eyyubi Sultan Sleyman tarafndan 811/409 tarihinde yaptrldn yazyor. Ve ince bir teferruat daha; kitabenin orta ksmnda bitkisel sslemelerin iine Allah'n doksan dokuz ismi yazlmtr.”


“Bu gn caminin asli yapmdan, salam olarak sadece minare kalmtr.” diye ekliyor.
Bu arada, tarihimiz Abdulkadir Artan’nn dikkatini ekmi olacak ki; “Bak bak, minarenin zerindeki sslere… Bunlara, ‘Arapa Kufi yazlar’ denilir.”

ehmuz Bey devam ediyor: “Evet onlar ‘Arapa Kufi yazlar’ dr. Hayranlk verecek kadar gzeldirler. Biliyor musunuz, bu minarenin en nemli zellii de ift merdivenli olmasdr.”

Kk bir camii El Rzk Camisi.. yle yorgunuz ki… Cami de serin… Sanrm en hou namazm orada klyorum ama seferi kldm iin yalnz iki rektlk klyorum. Dier arkadalara da seferi klyorlar..

Sonra Camiinin avlusuna kyoruz. Avlunun gneyinde kalan duvar kalnts; caminin asl ibadet meknnn giri kaps imi. Sada ve solda iki tane daha kapy iine almaktadr. Bu kaplarn st ok gzel ayet yazlar ile sslenmitir; ancak bu yazlar byk lde harap olduu iin tarihimiz bile okuyamyor. Zira yazlar silinmi okunaksz hale gelmitir.

YOLGEEN HANI

Hani kltrmzde mehur bir darbi mesel vardr ya… “ YOLGEEN HANI.”
te imdi gerekten yolgeen handayz.
“Buras Yol Geen Hanm?”, deyimi, tam da burada yerini ve karln buluyor.
Yorgunuz, Kale’yi gezerken adate iimiz dmz yanm. Kale ne kadar scaksa, “YOLGEEN HANI” da okara serindir ve oturmaya deer bir yerdir.
Hasankeyf Kalesi’nin altnda bulunmakta olup az Dicle Nehrine doru alan bu han, kelimenin tam anlamyla yalanc bir Cennet. Kapdan ieri girere girmez, ta ykseklerden dp gelen suyun moleklleriyle birlikte bir serinlik arpyor yzne.
“Bu doal maarann iinde su stok etmek iin bir mahzen ve kaleye kmak iin de bir gizli yol vardr.” diyor rehberimiz.

Birileri buray bir dinlenme tesisine evirmi. Bu dnya harikas han lokanta yapm. Yerlere yreye zel minderler sermi, yastklara koymu. Rehberimiz ehmuz Bey’i tandklar iin saygyla karlyorlar bizi. Adeta saygda kusur etmemek iin birbirleriyle yaryorlar. Geip oturuyoruz. Gnn yorgunluunu abucak atyoruz “YOLGEEN HANI”ndan…

“Buras…” deyip balyor ehmuz Bey. “Ulamn suyollar ile yapld devirlerde, Dicle Nehrinin kar sahiline gidip gelmek iin ulam arac olan Sal ve Keleklerin nnde sralarn bekleyen insanlarn dinlendii ve geceye kalanlarn da burada yatarak sabahlad gzel bir dinlenme mekan… Bu lo ve egzotik meknn iindeki hava akm, insann bnyesine uygun bir zellik tamaktadr. Yazn serin, kn lk olan bu maarann iindeki atmosfer, bugn de ayn zelliini korumakta ve dinlenmek iin insanlar kendine ekmektedir. Bu nedenledir ki dini, dili, rk anlalmayan, geleni-gideni, gireni-kan belli olmayan ancak her zaman youn bir insan trafiine sahne olan bu maaraya binlerce yldan beri YOLGEEN HANI denilmi ve Hasankeyf’teki yaantnn vazgeilmez istisnai bir mekn olmutur. Her devirde han olarak bilinen ve insanlarn dinlenmesi iin kullanlan bu doal maaraya YOLGEEN HANI ismini veren her kimse, sosyal ve kltrel yaantmz iinde nemli bir yer tutan deyimler silsilesine unutulmaz bir halka eklemitir.”

Biraz dinledikten sonra, yreye ait el dokumal kilimlerle serili merdivenden st kata kyorum. Asma kat eklindeki yerden Abdulkadir Artan’ a bir el sallayarak, “Hocam ya, buray yolgeen hana dndermiler!” Bu nkteye hep birlikte glyoruz.
Bu espri zerine ehmuz Bey: “YOLGEEN HANI gereinin eskiden beri Hasankeyf’te bulunmas, nostaljiye zlem duyan ve gelecee umutla bakan mtebessim ve gler yzl insanlarn urak yeridir. Gnmzde de bu zlemini gidermek iin yurt iinden ve yurt dndan insanlar YOLGEEN HANINI grmek ve burada dinlenmek zere Hasankeyf’e akn etmektedir.”
Dinledikten sonra aracmz geip Batman’a doru hzla yol alyoruz. ehmuz Bey’in Hasankeyf hakknda anlattklarnn bir salamasn yapyorum kafamdan. Rehberimiz ehmuz Kay’nn anekdotu, -bozuk bir plak gibi- kafamda tekrarlanp duruyor…
“Dnemin Cumhurbakan Cevdet Sunay bir gn buradan geerken kalabalk bir halk kitlesi tarafndan karlanr. Bu ssz(!)yerde bu kadar kalabalk tarafndan karlannca hayretle; ‘ya! 2 der. ‘bu insanlar nerden kt.?’… Bunun zerine zel bir talimatla Hasankeyf’in boatlmas talimat verilir. Ve… Tarih ahittir, Hasankeyf, bylece bata Moollar olmak zere, iki kez bozguna uramtr.”
MALABAD KPRS
Malabadi Kprs, Diyarbakr'n Silvan ilesi yaknlarnda, Batman ay zerinde bulunan Artuklular dneminden kalma kprym..
Batman’dan sonra Diyarbakr’a dnte Silvan zeri dnyoruz.
Nedense bu tr yaplara hep birbirlerine benziyor. Mesela ben grr grmez bana bizim Khta’da ki Cendere Kprsn arm yapyor..
Hemen girite, Hasankeyf’te olduu ocuklar bamza erek “ben anlatym, ben anlataym” diyerek birbirleriyle yartlar. Silvanl ocuklar, bu kpry ziyarete gelen yerli ve yabanc turistlere, kulak dolgusuyla bildiklerini anlatmaya alarak cep harlk alyorlarm…
Malabadi Kprs, dnyada ta kprler ierisinde kemeri en geni kprlerden birisi imi. Kemerin her iki yannda, i tarafta kervan ve yolcular tarafndan, zellikle kn zorlu gnlerinde barnak olarak kullanmak iin iki oda bulunmaktadr. Abdulkadir Artan’n ifadesine gre, Evliya elebi, bu odalardan birinden oturarak, altndan geen dereden balk tutarm…
imdi heyecanla Evliya elebi’nin, oltasn atarak balk tuttuu odaya iniyorum.
Dorusu Evliya elebi’yi de kskanmyor deilim hani… Adam paa paa gezmi yazm seyahat yazlarn… Zira nereye gitsem Evli elebi’nin mutlaka ora hakknda yazd bir yazsyla karlarm.
Bakn, Evliya elebi, Malabadi Kprsn nasl tanmlyor: “Kprnn iki tarafnda kale kaplar gibi demir kaplar vardr. Bu kaplarn iinde, sa ve solda kprnn temeli beraberliinde, kemerin altnda hanlar vardr ki gelip geen, sadan ve soldan geldikleri vakit misafir olurlar. Kprnn kemeri altnda birok odalar vardr. Demir pencereler ahneinlerine misafirler oturup, kemerin kar tarafndaki adamlarla kimi sohbet eder, kimi a ve oltalarla balk avlarlar. Bu kprnn sa ve solunda da nice pencereli odalar vardr. Kprnn sa ve solundaki btn korkuluklar Nehcivan eliindendir. Ama demirci ustas da var kudretini sarf ederek bir trl sanatl kafesli korkuluklar yapm ve dorusu elinin ustaln gstermitir. Dorusu, stat mhendis var kuvvetini sarf ederek bu kprde yle sanatlar gstermitir ki, bu iilii gemi mimarlardan hi birisi gstermemitir.”

Deerli okuyucu, benden bir efsanevi maara kentin/Hasankeyf’in gezi notlarn okudunuz.

Sr-i lisan ettiysek affola.

EVKET BAIBYK








Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn anlar kmesinde bulunan dier yazlar...
Akabe
Beyda"na Kar Dt
Gnlmden
Bilge nsan Hseyin olak"n Ardndan…
Mamo Can ld…
Kara Patoz
Orduzu'da Eski Ramazanlar
Siz mi Orucu, Oru Mu Sizi Tutuyor?
Bir "letme Numaras" Hikyesi
Baheba Lisesi lk Mezunlar

Yazarn deneme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Bir "iirme Duas" Hikyesi
Knfr Bed Renk Olursa…
"iirme Duas"
Kitap Okumak Elenceli Bir Eylem…
Tarihe Yoculuk
Sar Kaplumbaa
Tasalanma Ey Reis!..
Piyerloti
Babakann Malatya Mitingi
Hayat Bir Tiyatro…

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Cennet Glleri [iir]
Tm Trkiye d Koca Reis [iir]
Tm Trkiye d Koca Reis [iir]
ocukluum [iir]
Duvardaki Saat [iir]
Olma Geveze [iir]
zgrlk [iir]
[iir]
Bizim Kadir de Ehliyeli Olunca… [yk]
Vay Szm Vay… [yk]


evket Babyk kimdir?

Edebiyatn karn doyurmadn bile bile a kalma pahasna yazmaktan imtina etmeyen, hayal gcnden ok izlenim ve gzlemlerini yazmaktan byk keyif alan, yazarken adeta orgazm olan srad bir yazar

Etkilendii Yazarlar:
Roman, Hikaye, iir, Biyografi, Gezi


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | evket Babyk, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.