..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
"...yky yazan bilge, beinci ya da altnc gbekten kral torunu olduumu ortaya karacak ekilde belirleyebilir soyumu." -Cervantes, Don Quijote
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Deneme > Yazarlar ve airler > Cahit KILI




31 Ocak 2012
Kltr Bilinci  
Cahit KILI
Mistik Dou corafyasndan cmbzla ekerek Kars ve Karsn kltrel ahsiyetinde bizi, zmz, zmzn kltr devlerinden birini mukayese yoluyla anlatmaya alacam dilimin dndnce, edeb gcmn yettiince...


:BIFA:


Her corafyann kendine zg yaam biimi ve kltrel deerleri vardr. Uzun yllar hayranlkla izlediimiz, son yzyl iinde onlara benzemek iin adeta rpndmz, zaman zaman zenti hastalna gark olduumuz Bat kltrnden ve silinmeye allan ama bir trl baarlamayan -iyi ki de baarlamayan- kendi kltrmzden kimi rneklerle baz gereklerin altn izmeye alacam bu yazda...

***

Hayatn sizlere anlatacak deilim ama en azndan doduu yer Stratforddaki ortaokulu bitirdii bilinen ve Bat corafyasnn kendine zg kltrnden fkran William Shakespeare, kendi bulunduu corafyann gnlk yaamndan yola karak veya tarih perspektifinden objektif alar yakalayarak kimi zaman mizah bir dille oyunlar yazm, kimi zaman da toplumlarn ortak kaderi olan ve dt yeri yakan trajedileri ustalkla sahneleyerek gzler nne sermitir. Bir abaz ustalyla kendi corafyasnn kltrn leziz yemekler tadnda kendi toplumunun nne koymutur.
Elbette ki inkr mmkn olmayan byk bir air, byk bir oyun yazar ve oyuncudur. Ta dt yerde ardr. Onun corafyasnda ve toplumunda ar ta olarak tanmlanabilecek tiyatro kltr vardr; o da doal olarak hnerini tiyatro sahnelerinde sergilemitir...
Yazd oyunlar be asrdr sahnelerden inmedii gibi, dnya tiyatrosunun ve hatta sinemasnn ba yaptlar olarak da gnmzde yerini korumaya devam etmektedir...

***

Bu girizghtan sonra Mistik Dounun kltrel deerlerine geerken, ne Horasan erlerini, ne Tasavvufun sultanlarn, ne de slm dininin kutsiyetiyle ark toplumlarnn felsefesini harmanlayan bizlere mnhasr filozoflar anlatacam!..

Mistik Dou corafyasndan cmbzla ekerek Kars ve Karsn kltrel ahsiyetinde bizi, zmz, zmzn kltr devlerinden birini mukayese yoluyla anlatmaya alacam dilimin dndnce, edeb gcmn yettiince...

***

Shakespeareden tiyatro rnei verdik fakat biz Trklerin de stnde yaadmz Mistik Dounun da kendine zg kltr iinde tiyatro yer almam olsa da, en az tiyatro sahneleri kadar nemli ve de zellikle geni halk kesimleri iinde toy meclisleri, zaman zaman ahlar, padiahlar, hanlar, beyler katndaki iret meclisleri vardr. Bu meclislerde komedi, her ne kadar soytarlk (Farsadan yaygn deyimiyle Lotuluk) olarak grlse de; az da olsa vardr. Geni toplum kesimlerinin sosyal statlerine bakmakszn bir araya geldii bu meclislerin ar toplar, yzyllardr deimeyen en nemli figr; halk edebiyatnn temel talar olan halk klar, bir baka deyimle halk ozanlardr.

Mistik Dou, gncel yaamdan kesitlerin verilmesinden ok tarih efsanelerin kahramanlarn ve ounlukla da dramatik hznlerini dilden dile aktarmay, toy ve iret meclislerinde azdan aza nakletmeyi (halk arasnda masal, destan ya da hikye anlamnda telaffuz edilen Nal sz de buradan, yani dilden dile nakletmekten geliyor) semitir. Objektif bir gzle bakp deerlendirdiinizde; kendi toplumuna ve o toplumun kltrel yapsna uygun bir seimdir bu...

Batdaki ounlukla yazl epik halk hikyelerine mukabil, Dounun genellikle efsanev kahramanlarn anlatan destans hikyelerin nesilden nesile nakletme grevini stlenen halk ozanlar, ayn zamanda bu destans hikyelerin vazgeilmezi olan, destanlarla birlikte destanlaan halk iir sanatnn da yaratclar ve uygulayclardrlar...
Arapa ve Farsann etkisindeki ve de okumu elit tabakann sanat saylan Divan iirinden soyut olarak karmza kan halk iir sanat, adal szcklerden azde, halkn en st tabakasndan en alt kesimlerine kadar anlalabilecek bir Trk dili sadeliinde olmakla birlikte, zaman zaman ok usta ozanlarn dilinde Divan irlerine bile gptayla baktracak kadar mkemmeliyetilie de brnd grlen ve ok geni toplum kesimlerine yaylan bir iir sanatdr...

***

ster Osmanl mparatorluu, ister Trkiye Cumhuriyeti dneminde olsun, yzyllardr Bat ile Dou arasnda skan corafyamz, zaman zaman zt kltrler arasnda bocalam ve ksmen de olsa benliini yitirmi ise de; genel bir bak asyla ele alndnda: Dou ile Batnn kltr kprs olmutur. Modern toplumlarla mistik ve arlkl olarak da muhafazakr Mslman toplumlarn asgar mterekte kltr al-veriini salayan bir arac rol oynamtr.

Bizim kendi corafyamza baktmzda ise; Dou-Bat, Kuzey-Gney fark olmakszn hem ieriyle, hem de daryla lkemizin ve milletimizin bin yllara dayal geleneksel kltrnn balantlarn salayan, asrlardr kendi iinden deta pnarlar misal kltr fkran bir corafya; varlyla ereflendiimiz ve o topraklarda domaktan byk gurur duyduumuz Kars corafyasdr...

Yzlerce ozann filizlenip asrlk nara dnt bu corafyann btn ozanlarn anlatmaya ne benim bilgim kifayet eder, ne de anlatlmaya kalksa ciltlerle kitaba sarlar!..

Bendeniz, sz, bizim corafyamzn William Shakespearei olarak nitelediim ldrl k enlik stada getirceim.

Yukardan beri anlatmaya altm mnda; Bat toplumu iin nasl dt yerde hissedilen ar ta Shakespeare ise; Mistik Dou toplumunun ve zelde bizim yremizin ar ta da: Batan sona mistizm kokan efsanelere, dramatik hikye ve hikyelerin ak iindeki hdise ve kahramanlarn i dnyalarnn da yansmasna ve de diyaloglarn oturduu zemine gre; zaman zaman 7, 8, 11 ve 8+7 heceden oluan, kafiye, redif ve usullerden asla taviz vermeyen iirleriyle lezzet katan k enliktir...
Onun King Lear Latif ah, Romeo ve Julieti Salman Bey ve Gevher Hanm, Hamleti ise Sevdakr Beydir...

Onun tiyatro sahnesi halk meclisleridir. Sahneledii oyunun hem ynetmeni, hem kostmcs, hem aktr, hem de figran kendisi, aksesuar da koltuunun altndaki sazdr. Onun sahneledii oyunun kompleks bir tiyatro oyunundan hibir eksii olmad gibi belki fazlas bile vardr. ounlukla dramdr, trajedidir. Bazen kahramanlk destandr, bazen de sadece elendirmeye mtuftur. Elendirici olduu kadar reticidir de. Devrinin insanlarn bir sosyal at altnda toplamaya ve dndrmeye sevk edebilen belki de yegne sanat dalnn en iyi icracsdr...

mm, yani okur-yazar olmayan bir insann rettii onlarca destans hikyenin, destan kahramanlarnn azndan okuduu binlerce iirin, hibir yazl kayd olmadan yllarca dilden dile nakledilerek gnmze kadar ulamay baarmas, k enlikin ne kadar byk bir sanat olduunun ve halk katnda ne yksek derecede deer bulduunun ispatdr.

Eminim ki, Trk Halk Edebiyatna gnl veren herkes de benim gibi dnmekte, aslnda k enlikin William Shakespeareden ok daha yaratc bir kiilik olduuna inanmaktadr.
Mesele, genelde ark toplumlarnn, zelde ise bizim toplumumuzun kendi iinden kan deerlere yeteri kadar sahip kamamas, onlar dar bir evreden karp evrensel hle getirememesi meselesidir.

Byk Britanyadan karak bir ucu Kuzey Amerikada bir batan bir baa, dier ucu Okyanusyada Avustralya ve Yeni Zelanda topraklarna yaylan ngiliz toplumu, zaman zaman Hint Yarmadasndan Gney Amerikann en u noktasndaki adalara kadar; hem dilini hem de kendi kltrn gtrmeyi ve yerletirmeyi baarmtr. Byle bir toplumun sanats yeteneksiz (yeteneinden ve hakl hretinden phe edilmez ama) bile olsa, kltr emperyalizminin en byk uygulayclarnn sanats olarak William Shakespeare olmaz da kim olur?!

Herkesin bildii Fuzlyi, Bkyi, Nedimi, Yunusu dnyaya pazarlayamayan bir milletin, ok daha dar bir evreye hapsolunmu k enliki pazarlayamamasndan tabi ne olabilir?! Ayp, bizim aybmzdr. Ik saan sanat ve kltr deerlerimizin stne rt ekmek, toplum olarak bizim basiretsizliimizdir.
Bugn, Karstan hem lkemizin hem de dnyann drt bir yanna yaylan, iyi eitim grm, birden fazla dil bilen, maddi ve moral imknlar eskilere gre ok daha yksek olan her bir evldmz; kendisini, Karsn kltrel deerlerini tantmak ve yaatmakla grevli olarak addetmelidir. Aksi hlde, nice nice deerlerimiz unutulmaya ve zamanla kaybolmaya mahkm olacaktr...
Bunu anlatmaya altm efendim!..



Cahit Kl
stanbul, 15 Aralk 2011





Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn yazarlar ve airler kmesinde bulunan dier yazlar...
klk Edebiyat
air-i uara
Okucava, Arbat'n Yalnz valyesi

Yazarn deneme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Edeb Sohbetler!..
Bizim Eller
zedebiyat kmesin!
Ey Sevgili!
"Ay Mehemmed"
Ey Sevgili - II -
Yolda Gemie Ksa Bir Yolculuk!
Kars'a Gidelim Kars'a
Karsl Gnlerim
iir Gibi Adam

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Haccac- Frat [iir]
Aklma ayorum! [iir]
Srgnler ehri [iir]
Son Arzu [iir]
Kimdir Gelen! [iir]
Uzaklar [iir]
Derkenar [iir]
Adamm! [iir]
Kars Eli [iir]
Derdimend! [iir]


Cahit KILI kimdir?

‎"Kalem erbb olmak sadece ona buna atmak deil, zaman zaman da hayatn kncne kelimelerden enet ta koyabilmektir!. . " (Cahit Kl)

Etkilendii Yazarlar:
Divan airleri, divan iiri. Ve elbette ki XX. yz yl airlerimiz.


yazardan son gelenler

yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2023 | Cahit KILI, 2023
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.