..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
"Kirazlar ve dutlarn tadn ocuklar ve serelerden sor." -Goethe
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Deneme > Trkiye > Salih Zeki avdarolu




19 ubat 2012
Bir Zamanlar Chp' Nin Arka Bahesi Olan "" Halkevleri "" Bundan Tam 80 Yl nce Almt…  
Salih Zeki avdarolu
" HALKEVLER " KURULU VE KAPANI SREC...


:AHEE:
“ HALKEVLER “ BUNDAN TAM 80 YIL NCE AILMITI…

Cumhuriyet’ in hayata geirilmesinden sonra Trkiye’ de, bundan tam 80 sene nce 19 ubat 1932’de, kapatlan Trk Ocaklar’ nn yerine Halk Evleri kurulur.
Trk Ocaklar balangta her ne kadar yeni yaplandrlmasyla, Cumhuriyet Halk Frkasnn bir kltr kolu olmakla beraber, siyas faaliyetlerde de bulunuyor ve bu sebeple baz konularda CHF ile ters dt de oluyordu.
Serbest Cumhuriyet Frkas ( SCF ) nn faaliyette olduu dnemde, Bir ksm Trk Oca ubeleri yelerinin SCF’ ye gemesi, baz ubelerde ise CHF aleyhine almalar yaplmas, CHF yneticilerini olduka rahatsz eder.
Hatta o gnlerdeki CHF mfettileri, raporlarnda :
“Trk Ocaklar bu gidilerinde braklacak olursa, ok daha kt sonular doabileceini’ sylemeye balamlard ” 1
Trk Ocaklar’ nn kapatlmasna dair bir baka tez de :
“… Ocaklarn ‘ Turanc ’ eilimlerinin 1930’larda iyi ilikiler iinde bulunduumuz SSCB tarafndan kendi varlna kar bir tehdit olarak alglanmas noktasnda younlamaktadr. 1930-1931 dneminde SSCB’nin Trkiye Bykelilii grevinde bulunan Surits’ in, Ocaklarn kendi lkesi ile fazla ilgilenmesi ve yeleri arasnda yaylmac amalar tayan kiilerin varl nedeniyle dnemin Dileri Bakan Tevfik Rt (Aras) y uyarmas ve Trk Ocaklar merkez binasnn mimar Arif Hikmet Koyunluolu’ nun belirttiine gre Azerbaycan Elisi brahim Abilof’ un ‘ Paam , biz sizinle dostuz. Kurtulu Sava’ nda bu dostluu ispatladk. Para, silah yardm yaptk. Ancak Trk Ocanda dostlua yakmayan baz olaylar oluyor. Burada Trkistan’ alacaz, Azerbaycan’ daki Trkleri kurtaracaz diye konferanslar veriliyor. Bu dostlua yakmaz, bunun nlenmesini istiyoruz.’ eklinde eletiride bulunmas “2
Ayrca, harf devriminden sonra, 1929’da halka ltin harfleri ile okuma-yazma retmek amacyla yaygn eitim kurumu niteliinde alan “ Millet Mektepleri “ nden arzulanan verim ve sonu alnamamt. Bu ilevi etkinletirmek iin, Millet Mektep’ lerine alternatif olarak, onlardan daha geni ve daha kompleks yapda bir kurum olarak ekillendirilecek olan Halkevleri ‘ nin hayata geirilmeleri gerektii parti iinde dile getirilmektedir.
Bu gibi sebep ve bahaneler sonrasnda CHF yneticileri, devletin ve partinin geleceini tehdit ettii gerekesiyle radikal tedbirler almaya balayacaktrlar.
Sonunda, o gnn siyasal, ekonomik ve kltrel konjonktr gerei liberalizm yerine devletilii, ferdiyetilik yerine halkl daha gl bir ekilde yerletirip, savunmak amacyla yeni bir bir kurum olarak halkevleri kurulur.
O gne kadar yaplan inklplarn halka benimsetilmesi iin, phesiz devletten soyutlandrlm bir kuruma da ihtiya vardr. Bunun iin de Merutiyet dneminden Cumhuriyet’ e intikal eden mevcut hazr bir kurumun ilevini bitirdiinden, bunun yerine yeni bir kurum oluturulmasna karar verilir:
     “…Trk Ocaklar, ttihat ve Terakki Trkl’ nn Cumhuriyet dnemine intikal eden en nemli tekiltyd ve Trk Yurdu adnda nemli bir yayn organ vard. Cumhuriyet Halk Fkras’ nn 1927 Byk Kongresi’ nde Hamdullah Suphi Tanrver’ in kar kmasna ramen partinin denetiminde bir kurulu saylan Trk Ocaklar’ na pek gvenilmemi, bir sre sonra Serbest Cumhuriyet Frkas’ n destekledii gerekesiyle kapatlarak (1931) , yerine faist tekiltna benzeyen Halkevleri kurulmutur…” 3
Yaklak dokuz aylk bir hazrlktan sonra, 19 ubat 1932 Cuma gn, saat 15.oo’ te ilk etapta sadece Adana, Afyon, Ankara, Aydn, Bursa, anakkale, Denizli, Diyarbakr, Eskiehir, stanbul, zmir, Konya, Samsun ve Van Halkevleri al trenlerle alr.
Ankara’ daki Genel Merkez’ in alnda CHF Ktib-i Ummi ( Genel Sekreter ) si Recep Peker (1889 - 1950) ve eski Maarif Vekili Aydn Mebusu Reit Galip (1893-1934) halkevlerinin nemini belirten birer konuma yaparlar.
zellikle Reit Galip konumasnda , halkevlerinin kurulmasna neden ihtiya duyulduunu, Halkevleri Tlimtnmesi’ ndeki maddelerin aklamas ve nasl anlalmas gerektiine dair geni bilgiler verir. 4
Halkevleri kuruluunun hemen akabinde Trkiye geneline hzla yaylmaya balar. Hatta yle ki iller dnda, ile, bucak ve hatta kylerde bile ubeleri alr.
lgintir; 1941’de ilk kez yurt dnda bir halkevi almasna dahi karar verilir. 5
“…Trkiye’nin Londra Bykelisi Tevfik Rt Aras, ngiltere Dileri Bakan Antony Eden, British Council Bakan Sir Malkolm Robenson ve 400 sekin davetlinin katlmyla 19 ubat 1942’ de al treni yaplan Londra Halkevi, ayn gn alt ubesiyle faaliyetlerine balar. …” 6
Bir ara isimleri “ ulusevi “ olarak deitirilse de, ksa zaman sonra vazgeilir ; yeniden Halkevi ismine dnlr. O seneden sonra, her yln 19 ubat’ ve bu gn takip eden ilk pazar gn, lke genelinde “ Halkevleri Bayram “ olarak kutlanr.
Faaliyetlerine devam ettii sre ierisinde 63 ehir merkezinde toplam 477 Halkevi ile , krsal kesimde toplam 4322 Halkodas ok youn faaliyetlerde bulunmutur. Halk evleri Cumhuriyet inklplarnn halka yerletirilmesine arac olacak bir kurum olarak olarak dnlr. nk:
“….Dnemin kltr politikalarn iki temel yaklam etrafnda deerlendirmek mmkn. Birincisi; toplumun mevcut inan ve kltr ve yaay deerlerini -gya- hesaba katarak, bu deerlere yeni bir muhteva ve yeni bir ekil vermek; ikincisi de toplumda mevcut olmadna inanlan ada deerleri yeni bnyeye alamak…” gerekiyordu. 7
Bunun iinde bireyler ancak belli bir at altnda standartlatrlabilirdi. Dnemin eitim felsefesinde nemli bir kavram olarak dnlen “terbiye” metodu okullar kadar, bylesi kurumlarn da vazgeilmez hedeflerinden biridir. Halkevleri yeni rejimin inan ve hayat tarzn somut olarak ifade eden bir kurumdur; orada her ey yaanarak retiliyordu. Daha akca sylersek, oraya toplanan kalabalklar “ terbiye ” ye tabii tutuluyorlard. Mesela buralarda sabah akam , insanlara Klsik Bat Mzii alnp dinletilmesi en nemli prensip olarak kabul edilmiti. Yani sevmeseler de mecburen alacaklard.
Halkevleri’ nin almalar, gzel sanatlar, dil-edebiyat, sosyal yardm, spor, temsil (tiyatro) halk dersaneleri ve kurslar, ktphane ve yayn, tarih ve mze ve kyclk olmak zere dokuz blmde toplanmt.
Ana amalar CHP dncesi dorultusunda, halkn rf ve detlerini “ adalamak “ adna ykp, yerine Trk toplumunun inan ve gelenekleri ile asla rtmeyen anlaylar koymakt.
Halkevleri resmen CHP’ nin yan kuruluu olmasna ramen,tek parti rejiminin gerei olarak btn masraflar, zel idreler veya ky btelerinden, baz bankalar tarafndan karlanmaktayd.
kinci Dnya Sava’ nn sona ermesiyle birlikte “ Halkevleri “ nin durumu sarslmaya balar. 7 Ocak 1946’ da Demokrat Parti ( DP) nin siyasi parti olarak faaliyete balamas, halkevlerinin almalarn byk lde sarsar.
DP kurulana kadar, CHP saflarnda ve halkevlerinde alan bir ok bilim ve siyaset adam, Demokrat Parti’ ye gemitir. Bu kurumun daha ok CHP ve CHP’ye yakn kurulu toplantlarna mekn olmas sebebiyle, halk yava yava halkevlerinden uzaklamaya balar.
Bunu farkeden CHP, her ne kadar 17 Kasm 1947’de toplanan 7. Byk Kurultay’nda halkevleri meselesini ele almsa da, Prof. Fahrettin Kerim Gkay bakanlnda kurulan komisyon halkevlerinin bamsz bir kurum haline getirilmesi yolunda bir adm atamamtr. 8
Bu dorultuda 18 senelik faaliyetlerinden sonra, 14 Mays 1950 Genel Seim’ inde iktidar devir alan Demokrat Parti Hkmeti, milletin genel ounluu itibariyle kabullenilmeyen bu kurumun nce Londra ubesinin faaliyetlerini denek yokluu gerekesiyle 18 Haziran 1950’ de durdurur.
1952 ylnda 5830 sayl kanun ile ise Trkiye’ deki btn ubelerini kapatr ve mal varln Maliye Hazinesi’ ne devreder.
27 Mays 1960 “ darbe “ si ile Halkevleri paralelinde kurulan “Trk Kltr Dernekleri “ nin ismi 1963’ te CHP’ nin ba ektii koalisyon hkmeti tarafndan yeniden “ Halkevi “ olarak deitirildi. Bunlar da yine yllarca CHP’ nin yan kuruluu olarak faaliyetlerini srdrdler.
12 Eyll 1980 darbesi ile de “ anarik “ faaliyetleri sebebiyle yneticileri tutuklanp, kapatld.
Daha sonraki yllarda Halkevleri zaman zaman canlandrlmak istense de arzulanan sonu elde edilememitir.
Demokratikleen Trkiye’ de byle bir kurumun , bu gn devlet eliyle yaatlma ansnn sfr olduu da reddedilemiyecek bir gerektir.

D P N O T L A R :
1 Kenan AKYZ, “Trk Ocaklar”, Belleten, nr. 196, Ankara, 1986, s.214

2 Fsun STEL, “ Trk Ocaklar “, (1912-1931), s. 360-361.
3 Beir AYVAZOLU, ”Cumhuriyetin Estetik Maceras ”, Yeni Trkiye, Cumhuriyet zel says IV, Eyll-Aralk/1998, s.2950
4 “ Reit Galip Bey’ in Sylevi “, Sylevler, Ankara, 1942, s. 75-90

5 “ Londra Halkevi ”, Halkn Sesi, nr. 4467, 22 Knunuevvel/Aralk 1941.

6 “Londra Halkevi ald”, Halkn Sesi, nr. 4516, 21 ubat 1942.

7 Bayram Bilge TOKEL, ”Bamza Gazel Dt”, Akay Yaynlar, Ankara/2002, s.37
8 C.H.P. “ Yedinci Byk Kurultay Tutana “, Ankara, 1948, s. 199-202

http://ferahnak.wordpress.com/2012/02/19/halkevleri-bundan-tam-80-yil-once-acilmisti/



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn trkiye kmesinde bulunan dier yazlar...
Trkiye Nin Trrklk le Alakasz beyaz Trk Meselesi
Muhteem Bir ey...
Bundan Tam 60 Yl nce Hristiyan Bir Kadn in Daha Sa ken Trkiye" de Mevlit Okunduunu Biliyormuydunuz?
"" Bir Muhteem air; Fakat Onun tesinde Mkemmel Bir Kiilik ""

Yazarn deneme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Trk Halk Musksi Ezgilerini Derleme almalar Tarihesine Kronolojik Bir Bak
Her Sabah Mart lklar le Uyanmak Doyumsuz Bir Senfonik Hadise
ekip Ayhan zk
Yalnzlata Agresifleen Bir Toplum indeyiz
Prozodi Dediin Nedir Ki?
"Bilge Mimar" Imz Ayn Zamanda Bir Neyzen - Muskinast
Doru Bir Osmanl Muski Tarihi
Tanbur Cemil Bey
Avrupa" da Mzik , Trkiye" de Siyaset; Fazl Say Her Zaman Bunu Yapyor
ki Asrlk Mecbur Yol Haritamz

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Vefatnn 67. Ylnda Ziya Osman Saba Y Rahmetle Anyoruz... [iir]
ki Bedene Tek Ruh [iir]
Ad Konulmam Duygular [iir]
Ak Bir Terennm se [iir]
Hayal Bazan Gerei Aar [iir]
Sensizlik Beyitleri [iir]
Yamuru Beklerken [iir]
Her ey Gemite Kald [iir]
Vesvese [iir]
"" Mzi Kalbimde Yaradr "" [iir]


Salih Zeki avdarolu kimdir?

Otuz yldan fazla bir sredir Geleneksel Trk Muskisi eitimi aldm. skdar Muski Cemiyeti' nde 20 yl korist - solist olarak grev yaptm. Bu gz Trk Muskisi zerine makaleler yazyorum. (bkz. www. musikidergisi. com)

Etkilendii Yazarlar:
N.Fazl , C.Meri, B.Ayvazolu,


yazardan son gelenler

yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Salih Zeki avdarolu, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.