..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
"Sevgi bilmekten doar." -Mevlana
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Deneme > Toplum > Yaver ARANCIOLU




25 Haziran 2023
Torpil: Trkiyenin Nobel dl Engeli  
Torpil: Toplumsal Bir Yara

Yaver ARANCIOLU


Torpil, Trkiyenin en byk toplumsal sorunlarndan biridir. Torpil, bir kiinin akraba, arkada, tandk veya yanda olan kiilere hak etmedikleri avantajlar salamas veya salanmasna araclk etmesi eklinde tanmlanabilir. Torpil, hem torpillenen hem de torpil yapan kii veya kurumlarn yasal sorumluluklarn ihlal ettii hem de torpillenmeyen kii veya kurumlarn haklarn gasp ettii iin toplumsal bar ve gveni tehdit eder. Bu denemede, torpilin toplumsal boyutlarn anlamak iin, torpilin arkasnda yatan sosyal nedenleri, tarihsel ve kltrel faktrleri ve nlenmesi iin gereken sosyal deiimleri irdeliyoruz. Ayrca torpilin bilim ve sanat zerindeki etkisini de sorguluyoruz. Bu denemeyi okuyarak torpilin Trkiyenin Nobel dl engeli olduunu greceksiniz.


:AAE:
Trkiyede Torpilin Toplumsal Boyutlar



Torpil, kayrmaclk veya adam kayrma, bir kiinin akraba, arkada, tandk veya yanda olan kiilere hak etmedikleri avantajlar salamas veya salanmasna araclk etmesi eklinde tanmlanabilir. Torpil, toplumda adalet duygusunu zedeleyen, kamu hizmetinin kalitesini dren, kamu kaynaklarnn verimli kullanlmasn engelleyen ve kamu zararna yol aan bir sosyal olgudur. Torpil, hem torpillenen hem de torpil yapan kii veya kurumlarn yasal sorumluluklarn ihlal ettii hem de torpillenmeyen kii veya kurumlarn haklarn gasp ettii iin toplumsal bar ve gveni tehdit eder.Torpilin toplumsal boyutlarn anlamak iin, torpilin arkasnda yatan sosyal nedenleri, tarihsel ve kltrel faktrleri ve nlenmesi iin gereken sosyal deiimleri irdeliyelim.

Torpilin sosyal nedenleri arasnda, bireycilikten ok aidiyet duygusunun n planda olduu bir toplum yaps, yksek g mesafesi olan bir kltr, merkeziyeti ve otoriter bir siyaset anlay, yolsuzluk ve kayrmacla msamaha gsteren bir ahlak anlay saylabilir. Bu nedenler, torpil yapmann veya yaptrmann meru veya normal grlmesine yol aar. rnein, yarg sistemindeki liyakat sorunu, i piyasasndaki siyasal mdahaleler, eitim sistemindeki yolsuzluklar, salk hizmetindeki adaletsizlikler gibi toplumsal yapsal sorunlar torpilin yaygnlamasnda rol oynuyor. Bu sorunlara verdiiniz rnekler unlardr:

     stanbul niversitesi Hukuk Fakltesinden onur rencisi olarak mezun olan avukat sa Temurun hakim-savclk mlakatnda elenmesi. Bu rnek nepotizm ile aklanabilir. nk sa Temurun elenmesinin nedeni hak etmedii halde akrabalarnn desteiyle mlakat geen baka adaylarn olmasdr.

     Trk Hava Yollarnda alan 300e yakn pilotun iten karlmas. Bu rnek kronizm ile aklanabilir. nk pilotlarn iten karlmasnn nedeni siyasi grleri veya sendikal faaliyetleri nedeniyle yneticilerin houna gitmemeleridir.

     Boazii niversitesinde doktora yaparken bursu kesilen ve akademik kariyerine devam edemeyen matematiki Can Ozan Ouzun Almanyaya gitmek zorunda kalmas. Bu rnek favoritizm ile aklanabilir. nk Can Ozan Ouzun bursunun kesilmesinin nedeni akademik baars veya bilimsel katks deil, blm bakannn kendisinden holanmamas veya baka bir renciyi kayrmasdr.

     Ankarada yaayan 4 yandaki Ecrin Kurnazn ameliyat sras beklerken hayatn kaybetmesi. Bu rnek kayrmaclk ile aklanabilir. nk Ecrin Kurnazn ameliyat srasnn gelmemesinin nedeni salk sistemindeki adaletsizlik ve yetersizliktir.

Bu rnekler, torpilin sadece bireysel deil ayn zamanda toplumsal bir sorun olduunu gsteriyor.

Torpilin tarihsel ve kltrel faktrleri arasnda ise, Osmanl dneminde devlet ynetiminde liyakat yerine sadakatin esas alnmas, Tanzimat sonrasnda Batllama abalaryla ortaya kan yeni elitlerin eski elitleri dlamas, Cumhuriyet dneminde devletilik ilkesinin glenmesi ve devlet memurluunun prestijli bir meslek haline gelmesi, ok partili hayata geile birlikte siyasi partilerin devlet kadrolarn kendi yandalaryla doldurma eilimi saylabilir.

Bu faktrler, torpilin tarihsel srete kklemesine ve yaygnlamasna yol aar.

Bu metnin ilham kayna olan soru udur: Aziz Sancar, Trkiyede kalsayd stanbul veya Mardn Dnyann en saygn dllerinden biri olan Nobel dln alabilecek miydi?

Aziz Sancar, Trkiyenin Mardin ilinde domu bir molekler biyolog ve biyokimyacdr. Sancar, DNA tamir mekanizmalarnn kefiyle birok dl kazanm ve 2015 ylnda Nobel Kimya dln kazanarak dnya apnda tannan bir bilim insan haline gelmitir. Sancar, Trkiyede tp eitimi aldktan sonra ABDye giderek orada aratrmalarn srdrmtr. Sancarn baarsnn arkasnda sadece bilimsel yetenei deil, ayn zamanda alma ortam, aratrma imkanlar, akademik zgrlk ve liyakat esasl deerlendirme gibi faktrler de vardr.

Bu soru bize unu dndrmektedir: Trkiyede torpilin olmad veya en aza indirildii bir sistem olsayd, Aziz Sancar gibi daha ka bilim insanmz Nobel dl alabilirdi? Trkiyede torpilin engelledii veya gz ard edilen ka yetenekli insan vardr? Trkiyede torpilin yaratt adaletsizlik ve haksz rekabet nedeniyle ka insan lkesini terk etmek zorunda kalmtr? Trkiyede torpilin toplumun sosyal ve ekonomik geliimine ne kadar zarar vermitir?

Bu sorularn cevaplar, torpilin toplumsal boyutlarn gstermektedir. Torpil, sadece bireysel bir kar salama arac deil, ayn zamanda toplumsal bir kaynak israf ve potansiyel kaybdr. Torpil, sadece bireysel bir ahlaki sorun deil, ayn zamanda toplumsal bir etik kntdr. Torpil, sadece bireysel bir hukuk ihlali deil, ayn zamanda toplumsal bir adalet sorunudur.
Bu nedenle, torpilin nlenmesi ve cezalandrlmas iin toplumsal bir bilin ve irade gelitirilmelidir. Torpilin yasal, kurumsal ve kltrel dzeylerde ele alnmas ve zm yollar aranmas gerekmektedir. Torpilin hem torpillenen hem de torpillenmeyen kii veya kurumlar tarafndan reddedilmesi ve yarglanmas salanmaldr. Torpilin hem torpil yapan hem de torpil yapmayan kii veya kurumlar tarafndan engellenmesi ve cezalandrlmas gerekmektedir.

Torpilin nlenmesi ve cezalandrlmas, Trkiyenin demokratik, lik ve sosyal bir hukuk devleti olma ilkesine, herkesin kanun nnde eitlik ilkesine ve kamu hizmetinin yerine getirilmesinde liyakat esasna uygun bir ekilde yaamasn salayacaktr.



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.


Yazarn deneme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Yaamak Nedir? Uyan ve Evrensel Bilin Yolculuu

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Alinin Hikayesi: Nkleer Fzyon Reaktr Projesi [yk]
Sihirli Kutu: Bir Hayal Kurbannn Hikayesi [yk]
Atlantis'in Srr - 4 [yk]
Yaratclar - 1 [yk]
Atlantis'in Srr - 3 [yk]
Atlantis'in Srr - 2 [yk]
Atlantis'in Srr - 1 [yk]
Zeynepin Felsefe Maceras [yk]
Yaratclar - 2 [yk]
Arkhe: Evrenin Srr [yk]


Yaver ARANCIOLU kimdir?

Gda, Salkl Beslenme, Felsefe ve Sosyoloji Tutkunu Bir Yazar: Yaver Arancolu Merhaba, benim adm Yaver Arancolu. Sizlere kendimi tantmadan nce, bu blogda neler bulacanzdan bahsetmek istiyorum. Salkl beslenme, felsefe ve sosyoloji benim tutkularm. Bu blogda bu konularda yazdm yk, inceleme ve eletirileri sizlerle paylaacam. Bu konulara ilgi duyan veya duymak isteyen herkesi yazlarm okumaya davet ediyorum. Yazmak ve okumak benim hayatmn vazgeilmezleri. Yazarken kendimi ifade ediyor, okurken yeni dnyalar kefediyorum. Yazmaya ocukluumdan beri ilgi duyuyorum. lk ykm 10 yanda yazdm. yk, iir, eletiri, deneme Bu trlerde yazmay seviyorum. nk her biri bana farkl bir yaratclk alan sunuyor. Siz de bu trleri seviyor veya merak ediyorsanz, yazdklarm size hitap edebilir. Bir dnem bir gazetede yazarlk yaptm. Orada edindiim deneyimler sayesinde hem yazma becerimi gelitirdim hem de farkl konularda bilgi sahibi oldum. Ayrca Suriyeden Trkiyeye balayan gler ile yerinden edilmi insanlar zerine Birlemi Milletler Uluslararas G Kuruluu adna alma yaptm. Bu alma benim iin ok nemliydi. nk g eden insanlarn yaadklar zorluklar, umutlarn, hayal krklklarn yakndan grdm ve onlara yardmc olmaya altm. Trkiyenin Kars ehrinde dnyaya geldim. lkokuldan liseye kadar tm eitimimi stanbulda aldm. niversite eitimimi Tekirda, Edirne ve stanbulda tamamladm. stanbul Sosyoloji blmn Yksek Onur derecesi ile bitirdim. Evliyim ve genellikle Trkiyede yayorum. Yaklak bir yl Azerbaycanda yaadm. nsanlar ile iletiim kurmay ve farkl insanlar ve kltrler ile tanmay seviyorum. Ahap yakma, tak tasarm, balama almay seviyorum. Toplumu ve insan ilgilendiren neredeyse tm konulara merak duyuyorum. Bu blogda sizinle dncelerimi, duygularm, deneyimlerimi ve hayallerimi paylamak istiyorum. Umarm yazdklarm sizin de ilginizi eker ve merak uyandrr. Beni takip etmeye devam edin.

Etkilendii Yazarlar:
George Orwell, Aldous Huxley, Suzanne Collins, H.G. Wells, Jules Verne


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2023 | Yaver ARANCIOLU, 2023
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.