..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
nsanln hangi filizi kreltilmek istenmise, tersine o filiz daha gr bymtr. -Freud
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Toplumbilim > Yaver ARANCIOLU




19 Temmuz 2023
Kapitalist Deerlerin Anadolu Corafyasnda Yaratt Erozyon  
Hoca Ahmet Yesevi ve bn-i Haldun Perspektifinden Bir Analiz

Yaver ARANCIOLU


Bu yazda, kapitalist deerlerin Anadolu corafyasnda yaratt erozyon, Hoca Ahmet Yesevinin slam sentezi ve bn-i Haldunun devletlerin k tezi perspektifinden analiz edilmektedir.


:AJF:
Hoca Ahmet Yesevi, Trklerin slam benimsemesinde byk rol oynam bir mutasavvf ve airdir. O, slam inancn Trk gelenek, inan ve yaam tarzna uygun bir ekilde yorumlam ve ana dili Trke olan Hikmetler adl dini-tasavvufi zl szlerle insanlara aktarmtr. Hikmetler, slamn yksek ahlakn, Allah ve Peygamber sevgisini, zhd ve takvay, Yesevi tarikatnn adab ve erknn anlatan manzumelerdir.

Hoca Ahmet Yesevinin slam sentezinin ekillendirdii Anadolu corafyasnda kapitalist deerlerin n plana kmas toplumda nasl bir erozyona yol aabilir? Bu soruya cevap vermek iin nce kapitalist deerleri tanmlamak gerekir. Kapitalist deerler unlardr:

Bireysellik: Bireyin toplumdan bamsz olarak kendi karlarn ve haklarn ncelikli gren anlay.

Rekabet: Bireylerin veya gruplarn daha fazla mal, mlk veya kr elde etmek iin birbirleriyle srekli yaran tutum.

Tketim: Bireylerin veya gruplarn ihtiyalarndan fazla mal veya hizmet satn almas veya kullanmas.

Smr: Bireylerin veya gruplarn bakalarnn emeini, kaynaklarn veya haklarn kendi karlar iin istismar etmesi.

Bu deerler, Hoca Ahmet Yesevinin slam sentezinin temel ilkeleri olan tevhid, ahlak, paylam ve merhamet ile uyumsuzdur. Tevhid, Allahn birliine ve yegneliine inanmak ve Ona hibir eyi ortak komamaktr. Ahlak, Allahn emir ve yasaklarna uygun davranmak ve insanlara iyilik yapmaktr. Paylam, Allahn verdii nimetleri bakalaryla adaletli bir ekilde blmek ve ihtiya sahiplerine yardm etmektir. Merhamet, Allahn rahmetine nail olmak iin yaratlanlara efkatli ve hogrl davranmaktr.

Bu ilkeler nda kapitalist deerlerin Anadolu corafyasnda yaygnlamas durumunda toplumda u olumsuz sonular ortaya kabilir:

Toplumsal dayanma ve birlik ruhu zayflayabilir. Bireyler arasnda gven, sayg ve sevgi azalabilir. Toplum paralanabilir. rnein, Trkiyede toplumsal dayanma, iblm ve dilencilik olgusu arasndaki ilikileri inceleyen bir doktora tezinde, Trkiyede mekanik dayanmann greli olarak daha youn olduu ancak kresel deiimler, kentleme ve sosyal devlet yapsndaki dnmler nedeniyle bu dayanma modelinin farkllamakta olduu belirtilmitir. Bu durum, toplumsal dayanma ve birlik ruhunun zayflamasna yol aabilir.

Toplumsal adalet ve eitlik bozulabilir. Bireyler arasnda gelir ve servet dalm adaletsizleebilir. Toplumda fakirlik ve yoksulluk artabilir. rnein, Trkiyede toplumsal eitsizlik 2009 ylnda yaplan bir raporda, Trkiyenin gelir dalm asndan OECD lkeleri arasnda en kt durumda olan lke olduu, yoksulluk orannn yzde 18 civarnda olduu, gelir dalmndaki adaletsizliin sosyal gvenlik sistemindeki yetersizliklerden kaynakland ifade edilmitir. Bu durum, toplumsal adalet ve eitliin bozulduunu gstermektedir.

Toplumsal ahlak ve fazilet erozyona urayabilir. Bireyler arasnda haram-helal bilinci kaybolabilir. Toplumda yalan, hile, hakszlk ve zulm yaygnlaabilir. rnein, Trkiyede toplumsal cinsiyet eitsizlii ve toplumsal bask konusunda yaplan bir makalede, kadnn toplumsal varl, kimlii ve eylemlerinin kamusal alanda erkee kyasla ok daha fazla toplumsal bask ve snrlamalara maruz kald, kadna ynelik iddet, taciz, ayrmclk gibi sorunlarn yaygn olduu belirtilmitir. Bu durum, toplumsal ahlak ve faziletin erozyona uradn gstermektedir.

Toplumsal evre ve doa tahrip olabilir. Bireyler arasnda israf ve tketim kltr egemen olabilir. Toplumda doal kaynaklar tkenebilir. rnein, Trkiyede evre ve doa tahribine dair pek ok haber bulunmaktadr. Bunlardan biri, stanbulun en byk yeil alanlarndan biri olan Atatrk Orman iftliinin (AO) son yllarda yaplama, yol yapm, havaalan inaat gibi nedenlerle byk zarar grd haberidir. Bu durum, toplumsal evre ve doa tahribinin bir rneidir.

Bu olumsuz sonular, bn-i Haldunun Mukaddime adl eserinde devletlerin kn aamada inceledii tezine uygun olarak grlebilir. bn-i Halduna gre devletlerin k u aamalar takip eder:

Birinci aama: Devletin kuruluu ve ykselii. Bu aamada devlet, bedevi kabilelerin birlii ve dayanmas ile ortaya kar. Devletin kurucular, asabiyet (kabile ball) duygusu ile hareket eder. Devlet, adaletli, cmert, mtevaz ve halka yakn bir ynetim sergiler. Vergiler dk, gelirler yksek olur. Devlet, fetihler yaparak topraklarn geniletir.

kinci aama: Devletin istikrar ve refah. Bu aamada devlet, kurulu aamasndaki heyecann kaybetmeye balar. Devletin yneticileri, lks ve rahat yaama alr. Asabiyet duygusu zayflar. Devlet, fetihleri durdurur ve mevcut topraklarn korumaya alr. Vergiler artar, gelirler azalr. Devlet, halktan uzaklar ve brokrasi artar.

nc aama: Devletin k ve ykl. Bu aamada devlet, tamamen bozulur ve yozlar. Devletin yneticileri, zulm, israf, angarya ve lks iinde yaar. Asabiyet duygusu yok olur. Devlet, adaleti terk eder ve halkn haklarn ihlal eder. Vergiler ok yksek, gelirler ok dk olur. Devlet, halkn tepkisi ve d dmanlarn saldrs ile yklr. Toplumsal dayanma, adalet, ahlak ve evre tahrip olur.

Bu tez, gnmzde de geerli olabilir. bn-i Haldun, devletlerin k tezini tarihsel ve sosyolojik bir perspektiften ortaya koymutur. Bu tez, devletlerin kurulu, gelime ve ykl srelerinde ortaya kan baz genel eilimleri ve dinamikleri aklamaya almaktadr. Bu eilim ve dinamikler, tarihin her dneminde farkl ekillerde karmza kabilir. rnein, gnmzde de devletlerin kuruluunda adalet, cmertlik, mtevazlk ve halka yaknlk gibi deerlerin nemli olduu, devletlerin yklnda ise zulm, israf, angarya ve lks gibi olumsuzluklarn yaygnlat grlebilir. Ayrca, gnmzde de devletlerin ykselii ve k arasnda vergi politikalar, gelir dalm, asabiyet duygusu, halkn memnuniyeti, d dmanlar gibi faktrlerin etkili olduu sylenebilir. Bu nedenle, bn-i Haldunun aamalar gnmzde de geerli olabilir. Ancak, bu aamalarn mutlak ve kesin olmad, her devletin kendi tarihsel ve sosyolojik koullarna gre farkllklar gsterebilecei de unutulmamaldr.

Bu yazlarm, Hz. brahimin imtihanna ahit olan karncann niyetini yanstmaktadr. Bu karnca, Allahn dostuna yardm etmek istemi ve aznda bir damla su ile atei sndrmeye almtr. Bu kssa, Hz. brahimin iman ve sabrnn bykln ve Allahn onu ateten kurtardn gstermitir. Ben de bu kssadaki karnca gibi, yazlarm ile uyarp uyandrmak, ulatm gnlleri deerlerine dndrmek istiyorum.

Metinde Bahsi Geen Aratrmalar / Studies Mentioned in the Text:

1. Toplumsal Cinsiyet Eitsizlii ve Toplumsal Bask: Trkiye statistik Kurumu Yaam Memnuniyeti Aratrmas zerine Analizler
https://ipc.sabanciuniv.edu/Content/Images/CKeditorImages/20200328-23033949.pdf

2. TOPLUMSAL DAYANIMA, BLM VE DLENCLK OLGUSU ARASINDAK LKLER: ALMANYA VE TRKYE KARILATIRMASI
https://www.openaccess.hacettepe.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11655/5422/10181412.pdf?sequence=3

3. Trkiyede Toplumsal Eitsizlik 2009
https://iupress.istanbul.edu.tr/tr/journal/ekoist/article/toplumsal-cinsiyet-esitsizligi-ve-toplumsal-baski-turkiye-istatistik-kurumu-yasam-memnuniyeti-arastirmasi-uzerine-analizler



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.


Yazarn nceleme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Beslenme: Salk in Bir Zorunluluk Mu Yoksa Bir Lks M?

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Alinin Hikayesi: Nkleer Fzyon Reaktr Projesi [yk]
Sihirli Kutu: Bir Hayal Kurbannn Hikayesi [yk]
Atlantis'in Srr - 4 [yk]
Yaratclar - 1 [yk]
Atlantis'in Srr - 3 [yk]
Atlantis'in Srr - 2 [yk]
Atlantis'in Srr - 1 [yk]
Zeynepin Felsefe Maceras [yk]
Yaratclar - 2 [yk]
Arkhe: Evrenin Srr [yk]


Yaver ARANCIOLU kimdir?

Gda, Salkl Beslenme, Felsefe ve Sosyoloji Tutkunu Bir Yazar: Yaver Arancolu Merhaba, benim adm Yaver Arancolu. Sizlere kendimi tantmadan nce, bu blogda neler bulacanzdan bahsetmek istiyorum. Salkl beslenme, felsefe ve sosyoloji benim tutkularm. Bu blogda bu konularda yazdm yk, inceleme ve eletirileri sizlerle paylaacam. Bu konulara ilgi duyan veya duymak isteyen herkesi yazlarm okumaya davet ediyorum. Yazmak ve okumak benim hayatmn vazgeilmezleri. Yazarken kendimi ifade ediyor, okurken yeni dnyalar kefediyorum. Yazmaya ocukluumdan beri ilgi duyuyorum. lk ykm 10 yanda yazdm. yk, iir, eletiri, deneme Bu trlerde yazmay seviyorum. nk her biri bana farkl bir yaratclk alan sunuyor. Siz de bu trleri seviyor veya merak ediyorsanz, yazdklarm size hitap edebilir. Bir dnem bir gazetede yazarlk yaptm. Orada edindiim deneyimler sayesinde hem yazma becerimi gelitirdim hem de farkl konularda bilgi sahibi oldum. Ayrca Suriyeden Trkiyeye balayan gler ile yerinden edilmi insanlar zerine Birlemi Milletler Uluslararas G Kuruluu adna alma yaptm. Bu alma benim iin ok nemliydi. nk g eden insanlarn yaadklar zorluklar, umutlarn, hayal krklklarn yakndan grdm ve onlara yardmc olmaya altm. Trkiyenin Kars ehrinde dnyaya geldim. lkokuldan liseye kadar tm eitimimi stanbulda aldm. niversite eitimimi Tekirda, Edirne ve stanbulda tamamladm. stanbul Sosyoloji blmn Yksek Onur derecesi ile bitirdim. Evliyim ve genellikle Trkiyede yayorum. Yaklak bir yl Azerbaycanda yaadm. nsanlar ile iletiim kurmay ve farkl insanlar ve kltrler ile tanmay seviyorum. Ahap yakma, tak tasarm, balama almay seviyorum. Toplumu ve insan ilgilendiren neredeyse tm konulara merak duyuyorum. Bu blogda sizinle dncelerimi, duygularm, deneyimlerimi ve hayallerimi paylamak istiyorum. Umarm yazdklarm sizin de ilginizi eker ve merak uyandrr. Beni takip etmeye devam edin.

Etkilendii Yazarlar:
George Orwell, Aldous Huxley, Suzanne Collins, H.G. Wells, Jules Verne


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2023 | Yaver ARANCIOLU, 2023
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.