..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
"nsanlarn bazen neye gldklerini anlamak gtr." -Dostoyevski
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Deneme > Doa ve Dnya > evket Babyk




23 Ocak 2009
Tarihe Yoculuk  
evket Babyk
“Seyahat ediniz shhat bulunuz”… Peygamber Efendimiz(sav)’in bu tavsiyesinin gnmzde daha ok ihtiya duyulmaktadr. Zira, ehirlerin yaam artlar teknolojik gelimeler ve modernizmin getirdikleri insanmz stres denilen an hastal ile tehdit etmektedir. Bu hastalktan kurtulmann en nemli ilac da seyahat olmaldr, diye dnyorum Nemrut’a gitmeyi da yolu zerinde tercih ettik...


:DFDA:

TARHE YOCULUK /GEZ NOTLARIM

BEYDAI’NDAN COMMEGANE’YE

EVKET BAIBYK


“Yeryznde gezin, dolan da yalanclarn sonunun nasl olduunu bir grn.” (Kuran Kerim)

Tarihin, toplumun, insann, evrenin anlamn kavramanz iin yeryzn gezin, dolan, bir bakn ncekilerin akbeti nasl olmu. ...

“Seyahat ediniz shhat bulunuz”

“Seyahat ediniz shhat bulunuz”… Peygamber Efendimiz(sav)’in bu tavsiyesinin gnmzde daha ok ihtiya duyulmaktadr. Zira, ehirlerin yaam artlar teknolojik gelimeler ve modernizmin getirdikleri insanmz stres denilen an hastal ile tehdit etmektedir. Bu hastalktan kurtulmann en nemli ilac da seyahat olmaldr, diye dnyorum
Kimbilir, seyahat rehberimiz. Av. Abdulkadir Artan, da bunlar dnm olacak ki; Nemrut’a gitmeyi da yolu zerinde tercih etti.
Sabah erken saatlerinde, iki minibsle Malatya’dan start alan seyahatimiz iki gn srecek…

Henz nn niversitesindeyiz ki, benim bulunduum minibste tarih dersi balyor. Heyet bakanmz, bilge tarihi Abdulkadir Artan, nn niversitesinin bu gnk bulunduu yerin t Osmanl dneminden beri medrese iin ayrlm bir mekan olduunu syleyerek konu hakknda ksaca bilgi veriyor…

Aralarmz Beyda’na trmanrken, “naldken” in artk nal dkmediini, hatta teker bile patlatmadn, yollarn bir hayli iyiletirilip geniletildiini gryoruz.

Ege’dan balayarak t Iran snrlarna kadar zgrce uzanan Toros Dalar’nn bir paras olan Beyda zerinden Adyaman Khta’ya gemek istiyoruz…

BALLIK DERE

Benim bulunduum birinci minibste, seyahat organizasyonu yapan heyet bakan Av. Abdulkadir Artan var. yi ki, ayn minibse denk gelmiiz; kltr turizmden bir demet iki gnlk bu seyahatte, bilge tarihi Avukat Abdulkadir Artan’dan ok fark bilgiler aldm.

Mesela, burnumuzun dibinde olan “Ballk Dere”yi bu gne kadar, “Balk Dere” olarak biliyordum. Beyda’na trmanrken, niversiteye bakan bu kyde hi balk olmad halde nasl olur da, “Balk Dere” ismini veririler diyerek hep merak ederdim.

Meseleyi, Sayn Artan’dan dinledikten sonra anladm ki, “Balk Dere” deil “Ballk Dere” imi bunun asl ismi. Yani bu kyde balk deil bal yetitirilmi…

BEYPINARI

Merkez Uluky Ky Ahudere Mezras yolu zerinde; Beyda’n atktan sonra, sa kol zeri, 20-30 metre ilerde, kyn giriinde bulunan bir pnarn ismi.

Kar suyunun Beyda’dan damtlmas sonu kan bir su, souk bir pnar. Malatya'ya 58 km uzaklkta, deniz seviyesinden ykseklii 1290 metre ...

Heyetimizin ilk molas Beypnar’da oluyor, ilk da suyumuzu Beypnar’ndan iiyoruz..

AVISIP/AKSU

“Avspi”, Krte bir kelime olup Trke manas “Aksu” demektir. Aksu, Adyaman Sincik snrlarnda bulunup, Trkda ve ayispi/Akda eteklerinden kan bir su… Boz talarn oluundan dar kan bu su, karpuz atlatacak soukluktadr.

Kahvalt molamz Avsipi’de veriyoruz.

Kimi savc, kimi avukat, kimi retmen, kaptanlarmzla beraber toplam 20 kiilik bir heyet.. lerinde bir tek vasfsz benim, diyeceim ama “Gazeteci-Yazar” sfatm imdada ararak durumu kotaryorum.

Avsipi’de, byle bir heyetle kahvalt yapmak gerekten doyumsuz bir haz veriyor insana.

Eski savclardan ve Malatya’nn tannm siyaset adam Av. Necati Karabay, beraberinde getirmeyi ihmal etmedii ay termosuyla; Avsipi’de, ay imenin keyfini yayoruz.

Kahvaltdan hemen sonra, bilge tarihi Avukat Abdulkadir Artan, yannda getirdii dosyadan kartt dokmanlarla bulunduumuz ve gideceimiz yol gzergh zerinde bulunan yre hakknda bilgi veriyor. Ariv amal, beraberinde getirilen, fotoraf makine ve kameralarnn altrlmasyla, ortalk bir andan, Kltr ve Turizm Bakann konumasn kayt alan basn mensuplarnn grntsn artryor. Av. Necati Karabay’n manzara karsnda, beklenilmedik bir hareketle ayaa kalkp, el- kol hareketleriyle sar ve dilsizler iin, nemli toplantlardaki konumay aktaran muhabir taklidini yapmasyla, koru eklinde bir kahkaha parlatlveriyor.

Espriler, glmeler snr tanmyor burada. Buras, Adliye Saray deil Avsipi’dir. Avsipi’de, ilk kez bu kadar hukuku bir arada ve zgrce glebiliyoruz…

KANNYE PNCU

Yukardaki bal kullanmak mecburiyetinden kaldm iin, nce deerli dostum Dr. Ali Yaln’dan sonra da siz okuyucularmdan zr dilerim.

“Kanniye Pincu” Krte bir terim olup, komum, Hac Abuzer Yaln’a (Dr. Ali Yaln’n babas) verilen bir lakaptr ve argo olduu iin almn yapmayacam. Kendi cmlelerimle ifade edecek olursam, Hac Abuzer Amca’nn Pnarnda, ikinci molamz veriyoruz.

Hac Abuzer Amca’nn Pnar, o yol zerinde bulunan tek pnar olduu gibi o yolda giden herkes mutlaka orada bir mola vererek o pnarn suyundan imitir. Bu arada, parantez iinde ifade ederek, deerli dostum Dr. Ali Yaln’dan, pnarn etrafn yeniden dzenlemesini istirham ediyoruz. Geri, Sayn Yaln, pnara plastik borular taktrarak, bir de havuz yaptrmak artyla bir emek vermitir ama biz buradan, daha dzenli bir eyler yapmasn talep ediyoruz.

YOL ALIMALARI

Yol kvrla kvrla gidiyor. Da zerinde yolculuk yapmak gerekten meakkatli oluyor ama minibste kah fkra anlatarak kah tarih dersi dinleyerek yolculuk yapmak yormuyordu insan. Oysa bir hafta nce ayn gzergh zeri yolculuk yaptmda iin dma gelmi yorgunluktan iki gn kendime gelememitim.

Bir hafta nce ayn yolda getiimde de bu i makineleri alyordu. Yol almas hl devam ediyordu. Yollarn gitmedii yerlere, insan da gidemiyor, medeniyet de. Yeni alan bu yollar, tpk bir insann kalp damarlarndaki tkanan damalarn almas gibi hayat veriyordu bu ssz dalara. Yol boyu zaman zaman karlatmz evlere hayretle bakyorlard, da hayatn grmemi arkadalar.

Bu dalar terk etmeyerek, tm zorluklara ramen buralarda ev yapan insanlarn devlet tarafndan dllendirilmesi gerektiini sylyordu, yol arkadalarmzdan birisi…

SNCK
Sincik, Adyaman ilinin bir ilesidir.
lenin nfusu 2000 genel nfus saymna gre 21828'dir. Bunun 5274'si ile merkezinde, 16554'i ise kasaba ve kylerde yaamaktadrlar.
Benim doduum ky imdi Sincik’e baldr ama nfuz czdanmda hl Khta yazyor.

Sincik’te nc molamz veriyoruz. Seyahat rehberimiz Abdulkadir Artan, Sincik hakknda bil verirken, ismini, ide aacnn bir k olan ve bir da als olarak bilen “snck/sinck” ten aldn sylyor. Tarihimiz Abdulkadir Artan konumasna devam ededursun, benim kafam, ocukken isminden oka bahsedilen “snck” dediimiz o basit aaca kilitleniyor. Etrafma bakyorum, ismiyle msemma bir yer, diyorum kendi kendime. Sonra iimde fke kark kopan gizli bir lkla; “Sincik!” diyorum… Memleketim benim, karn doyurmayan memleketim!... Ben bir sere bile olsam yine glgende glgelenmem. Zira sen yle bir alsn ki, bir sereye bile glge yapamayacak kadar basit bir aasn. Aa bile deilsin; alsn, dikensin, hisin, sen bir hisin biliyor musun Sinciiiiiiiik?!...


ESK KHTA KELES’NDEN NEMRUT’A

“Yeryznde gezin, dolan da yalanclarn sonunun nasl olduunu bir grn.” mealindeki ayetleri daha iyi anlayabilmek iin, uzman bir tarihinin nezaretinden, hayat boyunca insanlara zulmederek, zulm zerine tahtlar kurarak sefalar sren krallarn meknlarn Commagene’yi /Kommagene’yi ziyaret etmek gerekiyormu..

Biz de aynsn yaptk; uzman bir tarihi olmas tesinde, bilge tarihi Av. Abdulkadir Artan refakatinde geziyoruz…

Seyahat rehberimiz Sayn Artan, yol boyu getiimiz muhit hakknda bilgi verirken, ok sk kulland bir kelime kafama takld.. “Commagene” diyordu sk sk. Sonunda dayanamayarak; “Hocam,‘Commagene’ nedir?” diye soruyorum.

Abdulkadir Hoca her soruya hazr cevapldr,; otomatik tfek gibi seriye geerek anlatmaya balad: “Yunanca “Genler Topluluu” anlamna gelen Kommagene, ismiyle badarcasna, Grek ve Pers Uygarlklarnn inan, kltr ve geleneklerinin btnletii gl bir krallktr.”



ESK KHTA KALES

Sincik’ten sonra ilk gze arpan tarihi mekn “Cendere Kprs” oluyor. “Cendere Kprsn dnte ziyaret etmek zere teet geerek Eski Khta Kalesine gidiyoruz. Seyahat rehberimiz Av. Abdulkadir Artan, eliyle iaret ederek bilgi veriyor: “Deerli arkadalar, u karda grdnz yerler Eski Khta’nn bulunduu yerlerdir. Yani, imdiki Khta’nn 20 km. kuzeyinde, Arsemia’nn hemen karsnda Hisar Ky/Eski Khta bulunuyordu…”

Derken, kalenin nnde buluveriyoruz kendimizi. Bizden baka gelenler de var. Kalenin n, otopark gibi araba dolu..

Trke ve ngilizce olmak zere iki dilde kalenin zgemiini yazan bir levha var girite. Her geen nce o levhadaki yazy okuyor…

Trmanyoruz hep beraber kaleye doru. Seyahat rehberimiz; “Kalenin kesin yapm tarihi bilinmemekle birlikte M. 2 yy da Hititlerden kald. Rivayet edilmektedir.” diyor.

Kalenin zerine ktmzda hava esmeye balyor veya buras hep byle esiyor… leride, en u noktalardan bir yerde “zindan” olduu syleniliyor. Ancak gidemiyoruz oraya. Rzgr ylesine esiyor ki, -Allah muhafaza- en ufak bir dikkatsizlik yznden veya rzgrn biraz daha kuvvetli vurmasyla uurumdan yuvarlanp dme ihtimali ve olasl ok yksek. Dolaysyla kardan bakabiliyoruz Nemrutlarn zindanna

Kaleyi gezdikten sonra bilge tarihimiz ve seyahat rehberimiz Artan, konu hakknda bizleri bilgilendirmek iin arkadalar etrafna toplatp saf aldryor. Rehberimiz, ayn zamanda retmen olduu iin, beraberinde getirdii dosyadaki notlarna bakarak Eski Khta Kalesi. Ksaca anlatyor: “Deerli arkadalar, ziyaret ettiim kale, Kahta ayna hkim kayalk bir tepe zerinde bulunmaktadr. Hititlerden kalma bir kale olup, M.IX.yzylda yaplmtr. Eski Hitit metinlerinde bu kalenin ismi gemektedir. Yavuz Sultan Selim zamannda 1516’da ele geirilmi, Sultan I.Mahmut tarafndan da onarlmtr. Bugnk kale meydannda bu kaleden arta kalan bir cami kalnts, hamam, iki su sarnc, kral saray ve dier bina kalntlar bulunmaktadr. Kaleden Kahta ayna inen 400 m.uzunluunda kayalar oyularak yaplm merdivenli bir yol vardr. Bu yolun yapl amac kalenin kuatld srada su gereksiniminin bu yolla salanmasdr.”


NEMRUT DAI VE TMLS

Eski Khta Kalesinden ayrlarak Nemrut Dana doru yol almaya balyoruz. Beyda zerinde devam eden yolculuumuz bir hayli yorgun brakmtr bizi. Pe pee birbirini takip ederek yol alan aralarmzn tekerlei hzla Nemrut Da’na doru istikamet alm gtryor bizi..

Hava yine bozuyor. Hafifte yamur var. Yol kenarnda bulunan bir dinlenme tesisinde ksa bir mola veriyoruz. Tesisin sahibi, “imdi kamazsnz daa. Dada yamur/frtna var.” diyor. Yalnz olsaydm hemen inanr bekler otururdum orada. Ama rehberimiz, kar tarafn samimi olmadn, burada bizleri bekleterek bir eyler sattrmak maksadyla byle konutuunu anlam olacak ki, “yolcu yolundan gerek kardeim” diyerek yolumuza devam ediyoruz.

“‘Buraya/Nemrut’a hi gelmeyen ahmaktr, iki kez gelen ahmak olu akmaktr’ demiler.” diyor rehberimiz. Yanmdaki koltuk arkadama/Fuat Karaku’a; “Senin ilk geliin mi?” diyorum. Parmayla “sus” iareti yaparak, “kimseler duymasn ama benim ikinci geliim” diyor. “Maalesef, bu benim de ikinci geliim.” diyorum. Glyoruz… Abdulkadir Hoca’ya dnerek; “Hocam, bizim ikinci geliimiz ancak biz ilk geliimizde Malatya zerinden gelen yolda gelmitik, Adyaman zeri ilk kez geliyoruz, muaf olabilir miyiz o sylediin eyden?” Abdulkadir Hoca; tabii ki, tabii ki..” diyor. Yine hep beraber glyoruz…

Nemrut Da’na trmanrken bir arkada aryor beni. Koca yollar atk ilk kez telefonum alyor. Anlalan medeniyetin beiine gelmiiz… (Medeniyetin deil ama gerekten tarihin beiidir Adyaman.) Yol boyunca onca dere tepe atk hi telefonum almad, meer ekmiyormu oralarda. Aslnda, bu telefonlar da ok yoruyor insan biliyor musunuz? Cep telefonunun yaygn olmad dnemlerde ne kadar rahattk…

Hava bir ap bir kapanyor. Ama o adamn syledii kadar frtna falan da yok. Bilakis daa trmandka hava alyordu. Lakin iddeti bir ba ars tutmutu beni. Sanrm yol yorgunlu olacak. Abdulkadir Hoca’nn az nce syledii sz ne kadar yerinde sylenilmi bir szm. nsan bir kez gelebilir, herkes geliyor, hatta tm dnya geliyor ama st ste buralara gelmenin bir anlam yok ki? Ne faydas olacak ki Nemrut’un. Faydas olsayd, kendisine olurdu, bunca saltanattan sonra, onca zulmden sonra lmedi mi? ld ama yine kurtulamadk bu zalimin zulmnden. Her gn binlerce insan bu dalara trmandran o deil mi? Hayr grmesin inallah. Salnda insanlara kan kusturduu yetmemi gibi ldkten sonra da insanlar ekiyor be..

lk geldiimizde, Yerel Gndem 21’in organizasyonu ile drt yarm otobsle gelmitik Malatya yolu zerinde. Yolda, ofrlerimizden biri kalp krizi geirerek vefat etmiti. O gnleri buruk bir dalgnlkla canlandrdm hafzamda. Hava bu gnden ok scakt. nce Ptrge’ye uram orada bir etkinlik yapmtk. Malatya Yerel Gndem 21 Kltr Sanat ve Tarih Grubu yeleriyle beraberdik. Komisyonumuzun bakan yine Av. Abdulkadir Artan beyefendiydi ama o gn kendisi gelememiti. Ptrge’de, airlerimizin okuduu iirlerle, Yakup Frat’n kendine has sesi ve besteleriyle inanlmaz zevkli anlar yaamtk.

Telefondaki ses; “Hani bir daha gitmeyecektin daa? Senin iin o da, bir anlam ifade etmiyordu hani?..” ne diyebilirdim ki… Mukadderat m demem gerekiyordu acaba?!..

NOT: Deerli okurlarm yaz dizimizin en nemli ve arpc blmleri, asl bundan sonra devam edecektir.. Konuyla ilgili gr ve nerilerinizi, sbasibuyuk@hotmail.com adresine gnderiniz ltfen!.. Gnderilen eletiriler, okuyucularyla paylatrlacaktr.

TE NEMRUT DAINDAYIZ

NEMRUT DAI VE TMLS

Nemrut’a, Malatya Ptrge zeri gidildiinde en ste tepeye kadar klabiliyor aralar ama yollar ok bakmsz ve sahipsiz… Adyaman tarafndan gelen yol, kilit ta/parke ta ile deli olup tarihi bir grnm arz ediyor ancak o gzergh zeri gelen aralar tmlse biraz uzaktan kalyor.

Aralarmz park ettikten sonra, iri talarla geliigzel denmi yoldan kyoruz daa. Talarn bu ekil dizilmi olmas bile bir doallk kazandrm buraya.

Hava yine bozdu, hafifte yamur iseliyor. Kimi kep, kimi apka kimi pano eklinde yamurluk takarak, esen rzgrdan, yaan yamurdan kendini korumaya alyor…

Ben de yanmda getirdiim kepimi taktm. Esen rzgr adeta iime ekiyorum. Hafif yamurla birlikte esen rzgr, tatl tatl busecikler konduruyor yanaklarma. Rzgr estike iim alyor. Az nce aryan bamn ars bile geiyor, hasl rahatlyorum..

Tarihimiz Av. Abdulkadir Artan, bilgi veriyor Nemrut Da ve Tmls hakknda:

“Deerli arkadalar, Nemrut Da ve Kommagene Kral Antiochos'a ait Tmls ve kutsal alanlar… u grdnz ey; Antiochos'un tmls ve heykelleri… Grdnz gibi; Tmls, 2150 metre yksekliindir. Yine grdnz gibi, bu tepe, bu muhitin en hkim yerde yer alyor. te u grdnz u konik eklindeki ey de, krma talardan oluturulmu, kraln kemiklerinin ya da kllerinin anakayaya oyulmu odaya konulduu ve 50 metre yksekliinde ve 150 metre apndaki tmls ile rtld yerdir…”

Dan, dou terasndayz imdi. Bir, bat teras, bir de dou teras vardr burann. Her iki terasta da aslan ve kartal heykelleri arasnda ykseklii 7 metreye ulaan oturur vaziyette dev heykeller var. Tarihimizin sylediine gre, bunlar yaztlar ve kabartmalar olan ortostad (dik olarak konulan byk ta bloklar)'la evrilmitir. Eski Kahta Ky yaknnda Kommagene'nn baehri Arsameia yer alr. Burada, Mithridates'in kutsal alan bulunmaktaym..

Bizim gibi bir sr ziyareti gelmi. ou dardan gelen insanlar. Dnyann drt bir tarafndan akn akn gelen bu insanlar, hatra fotoraflar ektiriyor, kameralaryla grntler alyordu.

Dou terasndan bat terasna geiyoruz. “Antiochos’u mu tavaf ediyor imdi?” diyor bir arkada. Espri de olsa, bana da yle geliyordu sanki. Ama nemli olan niyetlerdir. Ameller niyetlere gredir. Lakin istemesek de, halk arasnda Nemrut olarak bilen Antiochos’un tmlsnn/mezarnn etrafna bir tur atyoruz. Biz yalnz deil buraya gelen herkes ayn eyi yapmak zorundadr nk bat ve dou teraslar bu ekilde gezilmi ve grlm olur.

Bat terasndan, dou terasna giden bir ift dikkatimi ekiyor. Nemrut onlarn umurunda deil. Yan yana yryorlar. kisi de gen grnyor. Bayann gzleri koyu yeil, erkeinse siyah.. -Evet erinmedim, gz renklerine kadar baktm- rkek iki ceylan gibiydiler.. Yan yana yrrken, arada bir, bayan erkein elini kavramaya/tutmaya alyor. Erkek, bayandan da rkek davranarak elini karyor, elini karyor ama yeil gzlerinin derinliklerine bakmadan da edemiyordu…

Of be!.. Bana ne bunlardan!....

Bat terasna dnyorum tekrar. Arkadalar hep oradalar. Nemrut’un arm yapt kadar kaba bir beki var, heykellere kimseyi yaklatrmyor. Avukat Emin Cmert, Krte konuuyor kendisiyle.. Benim de ilgimi ekiyor bu konumalar. Kaba bekimiz, heykellere isim vermi. Kimine Fatma, kimine Ahmet diyor. Sarn bir turist bayan, bekinin “Fatma” dedii heykelin nnde fotoraf ektiriyor. Bizimkisi, ona fazla sesini ykseltmiyor. Onun yabanc bir turist olduunu bildii iin daha fazla tolerans tanyor. Gayr ihtiyar; “Ya u kim” diyorum. Beki bir bana, bir sarn turiste bakyor, sonra; “o da Fatma” diyor.. (Glyoruz, ama Av. Emin Cmert daha fazla glyor/kahkaha patlatyor.)

Tarihimiz, teraslar hakknda bilgi veriyor: “Dou Teras: Kommagene lkesinde gnein douunu ilk gren yer olan dou terasna sert kayalardan oyulmu merdivenli yollardan klr. Dou teras; tanrlar galerisi, atalar galerisi ve sunaktan oluur. Tanrlar galerisindeki devasa tanr heykelleri ant mezara srtn dnm biimde sralanmtr. Tanrlar galerisinin be heykelinden biri olan Antiochos, gney uta ilk srada yer almaktadr. Kendisini tanrlarla ayn kategoride gren Antiochos heykelini bu sralamaya dhil etmitir. 2. Heykel Kommagene-Fortuna Latince'de ans, uur, bereket anlamndadr. Heykeller arasnda en uzun olan 3. Heykel Zeus-Oromasdes, Tanrlar tanrs Kronos'un olu, ba tanr ve gkler hkimidir. 4. Heykel Apollon-Mithras, Anadolu mitolojisinde ba tanr Zeus'un olu olup k ve gne tanrsdr. Kuvvet ve kudretin sembol olan Herakles Anadolu'da Herkl adyla anlr. Kuzey Teras: Bat ve dou teraslarn birbirine balayan 100 metre uzunluunda bir tren yoludur. 80 metre uzunluunda tamamlanmam stel kaideleri bulunur. Bat Teras: Muhteem bir gn batmnn izlenebildii, Dou terasna benzer ekilde yaplm bat terasnda, tanrlar galerisindeki heykel sralamas ve heykellerin arkasndaki klt yazs baz detaylar hari ayndr. Dou terasndan farkl olarak, tanrlar galerisinin kuzey ucunda, drdnde Kral Antiochos'un tanrlarla selamlamas, dierinde aslan figr bulunan, kumtandan yaplm be kabartma (rlyef) bulunmaktadr. Aslan horoskop olarak bilinen kabartma, 25.000 ylda bir meydana gelen astrolojik bir olayn sembolize edilmi halidir. Dou ve Bat terasn her ikisinde de tanr heykellerinin tahtlarn oluturan ta bloklarn arkasnda Grek harfleriyle yazlm 237 satrlk uzun bir klt yazt Nomos bulunmaktadr…”

Bu bilgileri aldktan sonra hzla ayrlyoruz oradan nk ykl bir yamur bulutu yaklayordu. Aralarmza kavuur kavumaz, bardaktan boanrcasna yamur yamaya balad.

imdi istikamet, Kommagane krallnn yazlk bakenti olan Arsemia…

Nemrut’a giden bir sr arala karlayoruz inite. Muhtemelen, birka saat sonra batacak olan gnei izlemek iin kyor bu kadar insanlar. Akam gn batm ile sabah gn doumu Nemrut’un ziyaret saatleridir. Zira gnein bat ve douu, en iyi burada izlenilebiliniyormu… lk ziyaretimde, ben de batn izlemitim gnein. Kim bilir bir gn de, gnein douunu izleme bahtiyarlna da kavuurum…

Gneiniz hep iyi gnlerde zerinize dosun efendim…

“Arsemia” dayz
“Arsemia'da bir yaz terletiyordu gnele kucaklam tm anlar. Yeni krallar yetitiriyordu zaman ve yeni tanrlar douruyordu tabiatn her bir cismi.”

Seyahat rehberimiz Av. Abdulkadir Artan’n dilinden dmeyen “Arsemia” y, bata ben olmak zere, birinci minibsteki arkadalarn hepsi ezberlemiti, daha dorusu ezberletmiti rehberimiz bize “Arsemia” y…
te “Arsemia” dayz… Kommagene Krallnn yazlk bakenti/ynetim merkezi olan Arsameia, Adyaman’a 63 km uzaklkta bir mesafedeymi. Khta aynn dousunda kalan bu mekn, ykk olmasna ramen hl var olan iki tneliyle dikkat ekiyordu.
Nedense buradan daha fazla etkilenmitim. “Arsameia” y gezdikten sonra, dnyann bir kez daha; geici olduunu, bir oyun ve elenceden ibaret olduunu anlamtm…
“Arsemia'dan Kahta'ya poyraz eserdi.”
Seyahat rehberimiz, bilge tarihi Av. Abdulkadir Artan, nce bize, Karaku Tmlsne bakmakta olan tatan bir heykeli gsteriyor. “Karaku, yolunu gzlyormu “diyor.
“Bitmedi.” diyerek tepeye doru kyoruz.
“Gelin, gelin en ilginci yukarda” diyerek grme arzumuzu daha da kabartyor. “Yukarda ne var, nasl bir ey?” gibi sorularla, “Merak etmeyiniz, grrsnz birazdan. Byk bir merakla yukar kyoruz!.. “Aman Allahm.” Ne grsek iyi, plak bir heykel.Tiksintiyle bakyorum. Ama bir taraftan da bunu grmek iin ne yollar ap gelmiiz deil mi?.. Yalnz biz deil, dnyann her yerinden grup grup insanlar geliyor. “Bir de grdmz eye bak,” diyorum kendi kendime…
Kitabenin nndeyiz. Rehberimiz, kald yerden anlatmaya devam ediyor: “u grdnz kitabe; Anadolu'nun bilinen en byk Greke Kitabesidir. ..”
Sonra maara kaps gibi grnen yeri tarif ediyor: “Grdnz gibi, u basamaklardan aa iniliyor. Rivayete gre150 basamakla aa inen kutsal ilevli dehliz…158 m. derine inen bir tnel… ”
Tepenin st ksmnda saray kalntlar bulunmaktadr. Birka gnlk konaklanp terkedilmi gibiydi buralar. Dnya hayatnn hepsi birka gnlk deil midir sizce de?
Birka saat nce ziyaret ettiimiz Eski Khta Kalesi, imdi kar taraftan daha iyi grnyordu. kisi arasnda Khta ay geiyordu…
Seyahat rehberimiz, cep telefonuyla genel bir grnt alarak adeta bir yoklama ekiyor: “u an Kommagene Krallnn yazlk bakenti olan Arsameia’dayz. Bendeniz Av. Abdulkadir Artan, ve Malatya Barosunun deerli avukat arkadalarnda; Namk Gren, Eyp Kurtulbay, Selcuk Cck, Reha Hotar, Muhammed Emin Yalnkaya, Taner zkan, Emin Cmert, Haim Cengil, Fuat Karaku, Ali Bakan ve eski savclarmzdan Necati Karabay, nl icracmz Vahap Unutur, muallimlerimizden, Murat Arpa ve Hakan Ural, Gazeteci -Yazar evket Babyk ve dier arkadalarmz…
Seyahat rehberimiz, imdi de, “Arsameia” hakknda genel bir bilgi veriyor: “Deerli arkadalar, az nce, biraz aada; Mitras’n kabartma steli, ayin platformu zerinde Antiochos-Herakles tokalama steli ve bunun nnde Anadolu’nun bilinen en byk Greke yazt’n grmtk.” –“Antiochos-Herakles tokalama steli” dedii ey o malum iren plak heykeldi..- Bu alan Antiochos’un babasnn yeridir. Buradaki eserler mzelere gnderilmitir…”
“Ne tanrlar grnrd yazlkta ne de Arsemia eski yazlkt. Ne Semisat hala payitahtt ne de Semisat vard eski cazibesiyle…”
“Her ey yoktu. Bir "var" vard. Poyraz, gelecee akard. inde bir tarih saklar ve gelecek nesillere yollard Arsemia'y, Semisat', tanrlar, tanralar..”
CENDERE KPRS
Hani batan sylemitim ya. Cendere Kprs’n teet getiimizi, dnte urayacamz…
Eski Kahta Kalesi, Nemrut ve Tmls ile Arsemia’dan sonra Cendere Kprsne dnyoruz.
Seyahat rehberimiz kpr hakknda bilgi veriyor: “ Arkadalar, Cendere Kprs, grdnz gibi talarn birbirlerine sktrlmasyla yaplm dnyann en byk mimar deeri olan tarihi bir kprdr. Kpr ismini sktrlm talardan alarak “Cendere” denilmitir. “Cendere” demek, sktrlm demektir. Khta’ya 20 Km uzaklkta, Nemrut ve Arsemia yolunun zerinde olan bu tarihi kpr Bulam suyunun dar bir geidi zerinde kurulmutur, grdnz gibi. Su yzeyinden 18 metre ykseklikte,35 metre uzunluunda olan kpr 92 adet byk blok tatan ina edilmitir.”
Deerli okurlarm, Khta-Sincik yolunda, Cendere ay zerinde ina edilen bu kpr, ocukluk dnyamn masalms kahramanlarndan birisidir. Zira benim doduum kyn ay bu kprnn altndan akar. Bu kprnn altndan akan ayda, ocukken az immedim. Onun iin teet gemeyeceim, sayfamz yetmese bile yarn devam edeceim kaldm yerden…
Not: Yarn “Cendere Kprs”ndeyiz. Bilge tarihi Av. Abdulkadir Artan’n anlattklar bilgilerin yan sra, sizinle paylaacam baka bilgiler-hikyeler de var bu kpr hakknda… Ama imdi deil, yarn anlatacam, bekleyiniz, ben de bekliyorum…
CENDERE KPRS VE KARAKU TEPES TMLS
Dnk yazmda “Cendere Kprs”nden ksmen bahsetmi, ocukluk dnyamn masalms kahramanlarndan birisi olan bu kpry teet gemeyeceimi ifade etmitim.
Malatya Hukukular Dernei’nin organize ettii “Tarihe Yolculuk” Gezi notlarmn 5.’sini yazyorum bu gn. Okuyucularmz tarafndan rabet grmeseydi bu dizi yazy burada noktalar brakrdm. Ama her gn onlarca telefon, mail ve bizatihi gelip benimle gren okuyucularmn tavsiyesi zerine kaldmz yerden devam ediyorum…
Deerli okuyucu, imdi, Cendere Kprs’ndeyiz.Bu kprnn altndan geen ay, benim doduum kyn nnden geer. ocukken, bu kpr hakknda, -imdi hayal-meyal hatrlayabildim- ok hikyeler dinlemitim. Masal tarznda anlatlan bu hikyeler ak terennm ediyordu ama nedense, her hikyenin sonunda da, k maukuna kavuamadan getirilir bu kpr zerinden hayatna son verdirilirdi…
Yol arkadalarmzdan Avukat Emin Cmert de buraldr. Bu kprye yakn bir mesafede bulunan, “at Ky”nde domutur. Avukat Muhammed Emin Yalnkaya’da bu yrede domu. Hem de bu kprye en yakn kylerden birisi olan –imdiki ismiyle- Temenli Ky. Temenli Ky, bu yrede misafirperverlii ile n yapm bir kydr…
Ayn zamanda okul arkadam olan Av. Emin Cmert, Cendere Kprs hakknda, byklerinde dinledii hikyeyi yle anlatyor: “ delikanl karde, kraln gzel kzna k olmular.. Kral, kzn vermemek iin her bir delikanlya zor artlar ne srm Delikanllarn en byne; Nemrut Tmlsn yapma grevi vermi, Ortancasndan; Cendere Kprsn, en knden de Karaku Tmlsn yapmalarn istemi.…Delikanllar, kraln gzel kz akna, canla bala almlar… Ancak bir Cad Kadn varm ki, her kardei de iddetle kskanmaktaym. Cad Kadn, nce Nemrut Tmlsn yapan byk delikanlnn yanna gitmi. Bir de ne grsn, Kraln verdii grevi eksiksiz yerine getirmemi midir?. inden; “Evin ykla ha olan” demi ve eklemi, “Kraln gzel kzn sana yar edersem bana da “Cad” demesinler” demi ve ocak sndren yalann sylemi -Tabii ki, hafiften alamakl bir sesle- “Oul oul, bilei gl, baht kara oul! Kraln kzn almak iin o kadar talar ektin srtnla ama kraln kzn, Cendere Kprsn yapan kardein ald biliyor musun?!” Delikanl, Cadya inand iin, hemen kendini o dadan atarak hayatna son vermi. Cad, grevini baaryla bitirmenin sevinciyle oynaya oynaya Horik Tepesi zerinden Cendere Kprsn yapan ortanca delikanlnn yanna inmi.. Ortanca delikanl, Cendere Kprs’n yapm ba taraflarna da stun dikmitir drdncsn de dikmekle megulken Cad; “Hey yiidim, kolay gelsin!” demi. “ok yorulmua benziyorsun, gel hele dinlen yle bir!..” ve bir ncekine benzer bir yalan da ona anlatm. Ortanca karde de, byk kardeinin yaptnn aynsn yaparak hayatna son vermi... Sonra Karaku’a gitmi, yani kk kardein yanna. O da, tmlsn bir blmne ta ekmi ancak henz bitirememitir. Cad, bildik yalanlardan aynsn ona da sylemi, o da hayatna son vermi ve bylece kraln kzn kimseye yar etmemi...”
Deerli okuyucular, bu tr hikyeler o yrede, ok sk anlatlr. Kim bilir belki de, bu nemli tarihi meknlarn ismini efsaneletirmek gayesiyle uydurulmu hikyelerdir…
Ama biz, bir de olay, bilge tarihimiz seyahat rehberimiz Av. Abdulkadir Artan’dan dinleyelim: “Kahta-Sincik yolunda, Cendere ay zerinde ina edilen kpr, Roma mparatoru Septimus Severus (M.S. 193 - 211) zamannda XVI. Lejyon tarafndan yaptrlmtr. Kprnn balangta drt stunlu olduu, stunlarn Septimius Severius, kars Julia Donna, oullar Caracalla ve, Getta'ya adand ancak Getta’nn stununun kardei Caracalla tarafndan ldrlmesinden sonra kaldrld bilinmektedir. Baka bir ifadeyle, kprnn stndeki Latince bir yazttan anlaldna gre Roma mparatoru Septimius Severus (193-211), kars ve oullar adna yaptrlmtr. Orijinalinde 4 korint stun bulunduu Khta tarafndaki ikisinin Septimius Severus ve eine, Sincik tarafndaki ikisinin ise oullarna adand biliniyor. Ancak oullardan Geta’ya ait olan stun, onu ldren ve kardeine ait her eyi yok etmek isteyen Caracalla adl karde tarafndan yktrlm. Daha baka bir ifadeyle; Romallar`da kpr ularna stun diktirmek adetmi ve bu stunlar birisine/bir tanrya atfen dikilirmi. Grdnz gibi, kprnn Karaku tarafndan gelirken grlen ucunda iki stun var; biri Julia Domna adna, yani askerlerin anas olarak adlandrlan tanra adna, dieriyse Septumu Severus adna o seferin bandaki komutan adna dikilmi. teki uta bir stun var ayakta; ikincisi eksik. Bu iki stun kpr daha sonra bir tadilat geirirken o devrin Roma mparatoru Karakalla ve kz kardei Geta adna dikilmi. Ancak Karakalla , kz kardeini ok kskand iin Geta`nn adna yaplm ne var ne yoksa yktrm sonra. Cendere Kprsnn Geta stunu da cezalandrlm bu arada ne yazk ki!..”
Cendere Kprs 1997’de bakmdan gemi ve zerinden 5 ton arla kadar olan tatlarn gemesine izin veriliyordu. Ancak Bugn 500 metre dousuna yeni bir kpr/Cumhuriyet Kprs yaplm olup ara trafiine kapatlmtr.
Tarihimizin anlattna gre, kprnn zerinde bulunan yazl belgelerden; “ M.S. 192 – 211 Tarihleri arasnda yaptrld..” anlalmtr. Cendere Kprs bugn bile ar tonajl vastalara geit verebilecek kapasitede olan tek tarihi kprdr.


KARAKU TEPES /GR KRKU ve TMLS
ocukluumda en ok duyduum isimlerden birisi de, “Gre Krku” yani “Karaku Tepesi”dir. Aslnda “Gre Krku” demekle tam telaffuz edemiyorum. Zira Krte sylenilen bir ifade ama ben Krte gramerini bilmediim iin “Gri Krku” eklinde yazabiliyorum. Bizim muhitteki insanlarn ou bu tepe zerine yemin ederlerdi. Malumunuz, bir Mslman ancak Allah’n adyla yemin edebilir. Oysa bizim muhitteki insanlarn ou, Mslman olduklar halde, slm’ iyi bilmediklerinden dolay, baz art niyetlilerin etkisinde de kalarak bu tepe zerine yemin ederlerdi. te Karaku Tepesi, o muhitin insannn ismine yemin ettirecek kadar kutsal saylan bir tepedir.
Karaku Tepesi’ne ilk gidiimdir benim. Karaku’ta ilk gze arpan ey; uzunca bir stunun u noktasndaki kartal heykeli oluyor. Tarihimizin sylediine gre, bu tmlse/mezara ismini veren bu ku heykelidir.
Girite, kurulmu siyah bir kl adr ile karlayoruz. Nostaljik bir grnm arz eden adrda, turistlerin dikkatini ekmek iin yine nostaljik kilim, hal ve yastklardan oluan bir ark kesi amlar..
Hava yine bozuyor, yamur ykl bulutlar hzla Karaku Tepesine yaklayor. Rehberimiz bizleri Karaku Tepesinin etrafndan gezdirirken, ben, hl neden bu tepenin zerine yemin eder ve ettirirlerdi, sorusunun cevabn aryorum. “Bilseydim” diyorum kendi kendime, “Bilseydim hi yemin eder miydim bu adi tepenin ismine!..”
Karaku Tepesi’nin etrafndaki turumuzu tamamladktan sonra, tarihimizi dinliyoruz: “Deerli arkadalar, ‘kadnlar ant mezar’ olarak da bilinen ve Nemrut Da milli parknn gneybatsnda Adyaman-Khta giriinde, yani burada yer alan Karaku Tepesi ev Tmls, Kommagene kral, Mithridates tarafndan annesi sas adna yaptrlan bir ant mezardr. u grdnz, stun zerindeki kartaldan dolay karaku tmls olarak anlmaktadr. Dou, bat ve gney ynlerinde drder stun varken, gnmze douda iki, batda ve gneyde birer stun kalmtr. Doudaki stunun stnde aslan ve kartal heykel kalntlar, batdaki stunun stnde tokalama steli, yerde aslan heykel paras vardr. Nemrut Da giri noktas olarak belirlenen Karaku Tmls milli park koruma alan iersindedir.”

KHTA/ADIYAMAN VE NSANI

“Anadolu, beikler vermiim Nuh’a, /Salncaklar hamaklar /Havva anan dnk ocuk saylr/ Anadoluyum ben tanyor musun? /Utanrm utanrm fukaralktan /Ele gne kar plak /r fidelerim harmanm kesat kardeliin almann beraberliin atom gllerinin katmer at airlerin bilginlerin dnyalarnda kalmm bir bama /Bir bama ve uzak biliyor musun?”

airin de dizelerinde ifade etmeye alt gibi, insanln beii saylan ve birden ok medeniyetin beii olmu Adyaman/Khta, yani Anadolu yani Mezopotamya ve insann ancak bu kadar gzel anlatlabilir….

Evet, fukaradr ama gururludur Khta insan,. Duygusaldr/krlgandr ama alkandr, metindir, ikram sahibidir Adyaman insan…

Khta’da bir lokantaya gidiyoruz. (Bazlar kzacak ama, bizim Malatya’da yle ferah, yle naif bir lokanta yok ite..) Lokantada ok scakkanl ve samimi bir hava ile karladlar bizi.

Khta’da verdiimiz yemek molasndan sonra, yolumuza devam ediyoruz. Benim bulunduum arabada en ok tarih konuuluyordu nk seyahat rehberimiz Av. Abdulkadir Artan vard aramzda. Keke, hepimiz bir arada olabilseydik de dier arkadalar da tarih derslerinden istifade edebilselerdi. Veya biz onlarn anlattklar fkralardan faydalanabilseydik. Evet, tahmin ettiiniz gibi, ikinci arabada en ok fkra, siyaset ve magazin konularna arlk verilmi. Hani fkrasz da onca yol gidilmiyor yani..

PEYGAMBERLER EHR URFA

Kentin "Peygamberler ehri" olarak tannmas, inan turizm asndan byk nem tamaktadr. Musevi, Hristiyan ve Mslmanlar tarafndan tannan Hz. brahim'in Urfa'da doup yaadna inanlm olmas bu kentin her dine mensup topluluklarca kutsal olarak tannmasna neden olmutur.

Urfa snrna girince Urfa ile ilgili fkralar anlatmlar dier arabadaki arkadalar ama hi kimse Avukat Ali Bakan kadar gzel fkra anlatamamtr.. Dorusu ben de bilmiyordum Sayn Bakan’n bu kadar enfes fkralar anlatabildiini ama anlatm ite; Urfa’nn biberinden, isotundan ve ikftesinden…

Bir biber fkrasn da; seyahat rehberimiz Av. Abdulkadir Artan’dan dinleyelim: “Franszlar Urfa’ya girmi!.. Ahali toplanp aann kapsna giderek; ‘Aa, kurbann olaym, Fransz, topraklarmza girdi, ne yapalm?” Aa; “Dori sylersnz emme, bu topraklarn devleti var, bekisi var, bz ne yapabilrz ki; mukadderattr bu..” demi. Aradan bir ka gn sonra, yine toplanmlar aann evinin nnde; “Aa” demiler, “Franszlar, ehre kadar ilerledi!” Aa, yine ayn ekilde; “Dori sylersnz emme, bu topraklarn devleti var, bekisi var, bz ne yapabilrz ki; mukadderattr bu..” demi. Birka gn aradan sonra, bir grup vatanseverler, yine aann kapsn alarak, demiler ki; “Aa, haberin olsun, Franszlar isot tarlasna kadar girdiler!” Aa, yatt, yerden hzla kalkarak; “Ne dediniz?! sot tarlasna m girdiler?”, “Evet aam” demiler. Aa bu kez avaznn kt kadar bararak; “Hey ahali, duyduk duymadk demeyiniz!... Cihat tm mmeti Muhammedi zerine farz olmutur, hucuuuum!...”


Ey ate ! brahim iin serinlik ve esenlik ol
anlurfa'da otellerimize yerletikten sonra ayamzn tozuyla Balklgl ve Hz. brahim Makam veya Halil-r Rahman ve Aynzeliha glleri, hatta “Dergh” olarak da bilinen mekna gidiyoruz. Tarihimiz, Balklgl’ hakknda ksaca bilgi veriyor: “Buras, Hz. brahim'in doduu maara, atee atldnda dt yer olarak bilinir. Ksaca; Halil-r Rahman ve Aynzeliha glleri veya Balklgl ve Hz. brahim Makam olarak adlandrlr. imdilik deil, inallah yarn yine gelerek gln evrelerindeki “kutsal” bilinen meknlar greceiz.”
Bu benim ikinci geliimdi bu mekna. Ama sanki ilk kez geliyormuum gibi heyecan duyuyordum. Zira bu makan/Balklgl ve Hz. brahim Makam, Halil brahim Peygamber, devrin zalim hkmdar Nemrut ve puta tabanlarla mcadeleyi bana hatrlatyor. Putlar krp paralayarak insan Allah’a inanmaya aran bir peygamberin mcadelesinin yapld mekn insan heyecanlandrmaz m? brahim’i kyam ve putperestlere kafa tutmak!.. Nemrut’a ve Nemrutlara kar bakaldrmak!...
Tarih kitaplarnda okuduumuz bilgilere gre; brahim Aleyhisselamn nesebi Nuh aleyhisselamn olu Sam'a dayanr. Hz. Nuh'un vefat ile Hz. brahim arasnda iki peygamber (Hz.Hud & Hz. Slih) vardr. Bu rivayete gre, 1143 senedir. Hz. Hud ile Hz. brahim arasnda da 630 yllk bir fasla olduu bildirilmitir. Doum yeri Bbil kentidir .
Rivayetlere gre brahim aleyhisselamn babas, zer ayrca put yapard ve Nemrut’un yaknnda bulunurdu. Onun bir dediini, iki etmezdi.
Bir gn Nemrut bir rya grd. Bir rivayete gre, ryasnda gkyznde bir nurun parladn, gnein, ayn ve yldzlarn bu nurun nda kaybolduunu grd. Dier bir rivayete gre ise, ryasnda bir kimsenin gelip tahtndan kaldrp kendini yere vurduunu grd. Mneccimlere grd ryay anlatp tabir ettirdi. Bunlar "Yeni bir peygamber ve din gelecek, senin saltanatn temelinden ykacak! Ona gre tedbir almalsn" diye tabir ettiler. Nemrut bu isin tedbiri kolaydr deyip, " Bundan sonra kimse ocuk sahibi olmayacak. Hanmlardan uzak durulacak. Doan ocuklar, erkekse ldrlecek, kzsa braklacak" emrini verdi. Bu suretle 100.000 masum bebei ldrld nakledilmitir.

Bu srada Hz. brahim'in annesi hmile idi. zer'in durumunu bildii iin, onu douma yaklanca kendisinden uzaklatrd ve gizlice bir maaraya gitti ve orda Hz. brahim'i dnyaya getirdi. Doduktan sonra annesi onu emzirdi ve maaray kapatp geri ehre dnd. zer'e ," ocuk ok zayf dodu ve hemen ld" dedi. Bundan sonra maaraya - gizlice -gelip brahim aleyhisselam emzirip geri eve dnerdi. Rivayetlere gre, Hz. brahim maarada 7, 13, 16 veya 17 yana kadar kald.

Buraya kadar, meselenin hikyesi ve rivayetleridir. Beni, asl heyecanlandran; brahim aleyhisselam hakknda Allah Tel’nn Halil'im demi olmasdr.
Yine rivayete gre; Babil halk Allah'n yolundan sapt iin her sene putlar iin yin dzenlermi. Bu yinde bir yere toplanr bayram yapar ve sonra puthaneye gider, putlara secde eder, sonra da evlerine dnerlermi.. Byle bir bayram gn, brahim aleyhisselam put haneye girip, bir balta ile btn kk putlar krd. Baltay da, en byk putun boynuna ad ve oradan uzaklat. Keldniler puthneye girince btn putlarn krldn grdler ve bunu yapan yakalayarak cezalandrmak istediler. Hz. brahim'i getirip, bu ii sen mi yaptn dediler. brahim aleyhisselam Kendisi dururken kk putlara tapnlmas istemedii iin, boynunda asl olan byk put yapmtr. nanmazsanz kendisine sorunuz buyurdu. Onlar 'Putlar konuamaz ki, sen onlara sor diyorsun' dediler. Bunun zerine brahim aleyhisselam O halde konuamayan ve kendilerini krlmaktan kurtaramayan putlara neden ibadet edersiniz ? Size ve taptnz putlara yazklar olsun dedi , ama bu hi bir fayda vermedi, nk onlar : Dediler ki. Biz, babalarmz bunlara tapar kimseler bulduk .

brahim aleyhisselam putlar krnca putperestler bu iin onun yaptn anladlar ve ceza vermek zere hapsettiler. Durumu Nemrut’a bildirdiler.

Rivayete gre Nemrut Hz. brahim'in yaptn duyunca onu yanna ard. O zaman insanlar Nemrut'a secde ederlerdi. brahim aleyhisselam secde etmeyince Nemrut " Niin secde etmedin" diye sordu. Hz. brahim de: Ben beni yaratan Allah Tela'dan ziyade secde etmem buyurdu. Nemrud " Seni yaratan kim ? " diye sorunca, brahim aleyhisselam: Benim Rabbim, dirilten ve ldren Allah'dr diye cevap verdi. Nemrut, " ben de diriltirim" diyerek zindandan iki kii getirtti. Birini serbest brakp, birini ldrd. Gya bylece diriltmi ve ldrm oldu. Hz. brahim bunun karsnda : Benim Rabbim gnei doudan getirir, dourtur. Eer gcn yetiyorsa sen de bat'dan dodur buyurunca Nemrut arp, ciz kald. Bu husus Bakara suresinin 258. yetinde bildirilmitir. Bu mnazarann vukuu bulduu zaman hakknda iki rivayet vardr. Birincisi, brahim aleyhisselam putlar krnca onu yakalayp hapsettiler. Sonra atee atmak iin hapisten karp, Nemrut'un yanna gtrdklerinde gereklemitir. Dier rivayete gre insanlar arasnda byk bir ktlk kmt. Bundan dolay insanlar yiyecek almak iin Nemrut'a giderlerdi. Nemrut her gelene, "Senin Rabbin kim ? " diye sorar ve "Benim Rabbim sensin" diyenlere gda maddeleri verirdi. Hz. brahim yiyecek almaya gelip Nemrut ona bu soruyu sorunca brahim aleyhisselam : Benim Rabbim dirilten, hayat veren ve ldrendir dedi ve bylece bu mnazara vukuu buldu . Bu olaydan sonra Keldniler Halilallah' ceza vermek istediler ve onu ilk nce hapse attlar. Sonra Nemrut onu atee atmaya karar verdi. Rivayete gre bu fikri Nemrut'un aklna Hnun adnda biri getirdi ve Allah onu sonra yerin dibine batrd.
Ate'in Halilallah' yakmamas
brahim aleyhisselam'n atee atlmas kararlatrldktan sonra odun toplanyor ve kocaman bir ate yaklyor. Problem Halilallah' atee atmakta. Rivayete gre blis insan ekline girip Nemrud'a mancnk kullanmasn tavsiye ediyor . Kur'an'da : Onun (brahim) iin bir bina yapn ve derhal onu atee atn ! dediler buyurulmutur. Bir bina (mancnk) yaplp oradan brahim aleyhisselam atee atlnca, ate bir gl bahesi oluyor. Dier bir rivayete gre ii balk dolu bir havuz oluyor ate. Ve bylece ate Halilrrahman' yakmyor.
Deerli okuyucular, bunlar deiik kitaplarad anlatlan hikayelerdi ama bizim iin nemli olan, Kur'an- Kerim'in Enbiya suresinde; : Ey ate ! brahim iin serinlik ve esenlik ol demesidir…
te bu gn byle mbarek bir kyam merkezindeyim, belki de onun iin heyecanlym…

Urfa ehri ve insan manzaralar..

Ezan sesiyle uyanyorum. Kafam, davul gibi i, dinlenememiim, yol yorgunluunu atlatamamm. Uuldayan kafamn iinde, tarihimiz Av. Abdulkadir Artan’n Kommagene'nn baehri Arsameia ve Nemrut Da gibi tarihi meknlarda anlattklar tanr ve tanralar cirit atyor sanki. Bir sr lzumsuz bilgi birikmi kafamda.. Patlayacak gibi kafam…

Kaldmz yer acayip bir otel, sabaha kadar grlt-patrt ve yasz-bakmsz kap sesleriyle uyutmadlar beni. Sanrm sabaha doru uyuyabilmiim ancak bir- ka dakikalna…

O uyku sersemliiyle saatime bakyorum. Saat, 04:00. Akam arkadalarla saat:06:00 da kalkmay kararlatrmtk. yle ise ben niye kalktm? Tekrar bakyorum saatime, saat, 04:00. Hay Allah’m az nce de “Saat, 04:00.” demitim.. Ha anladm namaz klmak iin kalkmtm. Sabah ezanyla uyanmtm ya… Hem az nce ezan sesiyle kalkmam mydm ve hl ezan okunmuyor mu?..

Akam sormay unutmuum, sahi kble hangi tarafta? Ezan hl okunmaktadr. Sanrm merkezi sisteme bal deil buras, deiik yerlerden deiik zamanlarda balayan ezan sesleri geliyor. Camiye mi gitsem? Kbleyi arayacama camiye gitsem daha iyi. Abdest almadan kyorum odadan. Aada, bir sandalyede uyuklayan otel grevlisi, benim ktm grnce korkuyla uyanp ardmdan kouyor. Camiye gideceimi, sabah namazm klacam sylyorum. Vukuat olmadna sevinir gibi derin bir nefes alyor.

Geliigzel, ilk nme gelen sokaa sapyorum. Aceleden, en yakn camiinin nereden olduunu sormay unutmuum. Sokakta l bir sessizlik hkim. Sokak lambalar da olmasa, bu vakitte bu sokakta yrnmez. Aha uradan camiyi bulaym, aha uradan derken epey yrmm. Arkamda bir polis otosu, devriye kmlar.. En yakn camiinin nerede olduunu syleyeceim, o zaman da yabanc olduumu ele vermi oluyorum. Sormuyorum, hzl admlarla cami aramaya devam ediyorum…

Meer ka cami atlatmm… Kaldm otelin hemen yan banda bile camii varm. Dnp dolap yine otele en yakn camiye gelmiim. Camii imam henz ocuk denilecek kadar gen bir delikanl. Kraati ok dzgn, Arapa ivesiyle okuyor. Huuyla sabah namazm klyorum. Namazdan sonra sanki biraz dinlenmi gibi hafifliyorum..

Otele dndmde elektriklerin kesik olduunu gryorum...Elektrik kesilmeden nce de karanlktaydk, gece lambas arzal olup yanmad iin sabaha kadar zindan artran bu odada uyku da tutmamt..

Tekrar yatmaya alyorum yine uyku tutmuyor. Ayn odada kaldmz Avukat Fuat Karaku da uyanyor. Sabahn bu erken saatlerinde Urfa ehrini bir turluyoruz Fuat Karaku’la beraber.

Tarihle yorulmu bu kenti gezerken en ok kesme talardan yaplm tarihi binalar dikkatimi ekiyor. Bir de insan manzaralar.. Sabahn erken saatlerinde, bir insan kalabalyla karlayoruz. e gitmek iin toplanan bu insanlar grnce bizim Malatya’da ki, Stl Camii civar aklma geliyor. imdi bilmiyorum ama daha nce bizim Malatya’da da iiler byle toplanr i beklerlerdi. Yeni Camii civar ve Stl Camii evresinde, erken saatlerinde iiler toplanr o gnk kacak rzkn beklerlerdi. Sylemek ayp gibi olmasn, bu fakir de az o insan mazatlarnda (iilerin topland mekanlarnda demek istiyorum) beklemedi hani.. nsan mazatnda i bekleyen insanlar beni efkrlandrmt... Yanmdaki arkadaa, ben de bir zamanlar byle i bekledim, diyeceim, avukat adam, iilikten ve iilerin ruh dnyasndan ne bilsin..

Urfal air Nabi

Urfal, “air Nabi Kltr Merkezi” nnden geiyoruz. Sonradan edindiim bilgilere gre, air Nabi Kltr Merkezi, Urfa’da birok nemli kltrel etkinliklerin yapld bir mekanm..

Otele dndmzde arkadalarn bizi beklediini gryoruz. Sabah sabah Urfa sokaklarn turladmz sylerken, air Nabi’den de bahsediyoruz. Tarihimiz Av. Abdulkadir Artan, Urfal air Nabi’den fkralar anlatmaya balyor… (Diyeceksiniz ki, sizin tarihinizin bilmedii bir ey yokmu. Aynen yle, hem ben de bouna bilge tarihi demiyorum kendisine..)

“nl Divan airi Nabi aslen Urfaldr, stanbul’a gidip tahsil-terbiye grmesinden, iyi bir air olup nn duyurduktan sonra, Urfa’dan kardei kendisini ziyarete gitmi. Kardei, Nabi’nin saraya gidip- geldiini, Padiah’n dostluunu kazandn duyunca, bir keresinde de kendisini saraya gtrmesini ve Padiahla tantrmasn istemi. Nabi, kardeinin sz ve davranlarna dikkat etmesi ve kendisini mahcup etmemesi artyla alp gtrm. Saraya girip huzura aldklarnda, Padiah, Nabi ile birlikte misafirine de itibar gstermi. Bu arada, Nabi’nin kardeinin saf hareketleri Padiah’n houna gitmi, glm elenmi ve buna mukabil bir kese altn hediye etmi. Nabi’nin kardei; “Vay Allah Peyamber razi olsun ha..” diyerek keseyi cebine atm. Oradan ayrldktan sonra, Nabi; “Bak, demi, bizi mahcup ettiniz, koskoca bir padiah sana altn kese veriyor, sen buna kar, elini pmeden cebine atyorsun, bundan byle Padiah bir ey verdii zaman, pp alnna koyacaksn, Padiah’n da elini perek teekkr edeceksin..” demi. Bizimkisi kafaya koymu bu sz, ikinci gidide Padiah bunlara tatl ikram etmi. Nabi’nin kardei tatly alp alnna koyarak pm sonra tatlnn bula ile kirlenen elleriyle Padiah’n elini de tutup pm. Nabi, kardeinin bu tutumundan son derece mahcup olmu Bu olay zerine u beyti sylemi: “Nabi’yi Nabi yapan Hsn-i nazar/Urfa’nn kylsnde nezaket ne gezer!”

Bu gn yine ilk ziyaretimiz tarihi Urfa Kalesi'nin alt ksmlarnda kurulu, efsaneleriyle nl Balkl Gl'e geliyoruz. Akam gelmitik ama gndz gzyle, bu meknlar gezmek/grmek bir baka oluyor. Belki binlerce, belki milyonlarca balk o tertemiz suda cirit atyor.

Hz. brahim hikyesini dn anlattm iin bu gn tekrar girmeyeceim. Balkl Gl ve evresinde birok cami, medrese, tekke, zaviye, hamam gibi antsal yaplar yaplm. ok bakml, gller iindeki bahede Rzvaniye Camii ve medresesi, Halil - r Rahman Camii ve klliyesi, Hasan Paa Camisi ve Halil brahim'in doduu (doduu sylenilen) maaray ve arka tepede ki hendei geziyoruz… Camilerdeki ssler dikkatimi ekiyor. Cami duvarlarnda renk renk tabaklarla dolu. Urfa sivil mimarisinde Mezopotamya ve doudan gelen Seluklu - ran kltrlerinin birleiminin izlerini tayan kaln duvarl, avlulu, kk pencereli tarihi evler arasnda geziniyoruz. Hepsi kk bir saray byklndeki evlerin insana ve doaya sayg duyularak yapldn gryoruz…


Eyyp Peygamber’in trbesi

Eyyp peygamber, denilince akla sabr gelir. te o sabr timsali Peygamberin makamndayz. Lakin, ben burada; “Allah, Eyyb peygamberin kendisine balln gstermek iin nce mallarn ve ocuk1arn elinden ald ve daha sonra kendisine ar bir hastalk verdi. Hasta yatt maarada btn vcudunu kurtlar kaplad. Eyyb peygamber btn bunlara ramen Allah’a isyan etmedi. Allah’a ibadetten geri kalmad, sabr ve kr gsterdi.” gibi samalamalarda bulunmayacam. Hcre gibi trbesinin bana en insanlar arasna ben de dalyorum ancak onlar gibi dua etmiyorum. Ben, ellerimi, lemlerin Rabb olan Allah’tan bakasna amam ve ellerimi Allah’a ayorum. Mesela Camii meydannda bulunan scak suyu, ifa niyetiyle souk suya tercih etmedim baz ziyaretilerin yapt gibi. ifa niyetiyle musluk suyunu, -baz ziyaretilerin yapt gibi-, yzme, gzme atmadm, vcudumu o su ile mesh etmedim ve imedim..Onun yerine, bir hayrat sahibinin yapt dolapl souk sudan itim ve bence bu daha ifaldr, diyerek de sesli dndm..

Harran

Hz. Eyyb’n makamndan ayrlarak Harran’a gidiyoruz.

imdi, Mezopotamya’nn yreinden geiyoruz. Saa bakyorum ufuk yok, sola bakyorum ufuk grnmyor, usuz bucaksz bir ova, Haran Ovas..

Yllardr susuz yaamaya alkn bu topraklar imdi su altnda kalm. GAP’n hizmete girmesiyle kocaman ova suya kavumu ancak bu kez bnyesi, bu kadar su kaldramadndan dolay, biraz kuvvetli bir yamurun yamasyla, -toprak suya doyduu iin/su emmedii iin- her yer sele gidiyormu. Suyun gelmesiyle topraklarn daha verimli olmas beklenilirken, Haran Ovas ve blgedeki topran % 60 oraklam yani tuz oran artm ve verimsiz dm…
anlurfa'nn, 44 kilometre Gneydousunda kalan Harran’ ilk kez greceim. Tarihimizin sylediine gre; her yl binlerce yerli ve yabanc turist tarafndan ziyaret edilen tarihi bir meknm Harran. Harran, “Harran Kenti”, adyla anlan Harran Ovas merkezinde kurulmu. “Tevrat'ta Hrn olarak geen yerin buras olduu” syleniliyormu. slam tarihileri, kentin kuruluunu, “Nuh Peygamber'in torunlarndan Kaynan'a veya brahim Peygamber'in kardei Aran'a (Haran)” balarlarm. 13.yzyl tarihilerinden bn eddad, Hz. brahim'in Filistin'e gitmeden nce bu ehirde oturduunu yazm. Bu nedenle Harran'a Hz. brahim'in kenti de denildiini, Harran'da brahim Peygamberin evinin, adn tayan bir mescidin, onun otururken yasland bir tan var olduu syleniliyormu…
Harran’a gitmek zere, sol kol zeri ayrlan yola girdiimizde, tarihimiz, “Suriye snrndayz.” diyor. “Hava puslu olmasayd, Suriye evlerini ok iyi grecektik” diyor. Kardaki levhaya bakyorum, “Suriye 20 Km.” yazyor…
Tarihimiz; “Dnyann ilk niversite kalntlarnn Harran’da olduunu biliyor musunuz ?” diye soruyor ve yolumuza devam ediyoruz…
anlurfa’dan gneye, Suriye snrna doru ilerledike tm corafya deiiyor. Adeta le dnyor. lklim de farkllayor ve yakc bir hava ile tozu topra savuran kavurucu sert rzgrlar beliriyor. O gn karabasanlar gibi bizimle dolaan bir bulut, arada bir yamur attryor. Bu doal deiime kout olarak, yredeki insan yaps ve kltr de farkllayor. Yerleim birimleri kk ve kendi iine kapanm kylere dnyor. Yaplar tek katl, ou dz atl ve iki gz odal olarak bildiimiz sradan ky evleri. Bu allm grntnn arasnda ise, kendilerini ykseke ve konik kubbeleriyle belli eden, yrenin zgn mimarisi, konik evler kolayca fark ediliyor. En ok dikkatimi, uzaktan bir yabani ar kovann artran bu evler oluyor. ..
“ Kale” denilen Tarihi Kale’nin nndeyiz imdi. Gnlerce az kalm ve sahibinin yolunu beklemi a kediler gibi, bir grup ocukla karlayoruz. Adeta elimize ayamza dolanyorlar. Kimisi elindeki “zellik otu” denilen eyi sattrmaya alrken kimisi de aktan para istiyor. Henz 09-10 yalarnda bir erkek ocuk bize rehberlik yapmaya kalkyor ve yapyor da…” Kale” yi gezdirirken, ok bilmi bir tavrla rendiklerini akr akr anlatyor...
Hititler dneminde iki katl olan kalenin ikinci kat Ay Tapna olarak kullanlm. M.S. 150 - 200 yllarnda Romal'larn geliiyle ikinci kat kiliseye dntrlm. Harran'n evresi de ykseklii 90 metre, uzunluu 4 km. olan surlarla evrilmi. Ayrca Halep, Rakka, Badat, Musul, Anadolu kaplar, be de gzetleme kulesi yaplm. M.S. 744 - 750 yllarnda blgeye gelen Emeviler kiliseyi camiye evirip, kervansaray olarak kullanlmak zere kaleye nc bir kat daha ilave etmi… eklinde bilgi veriyor ocuk rehber.
Tarihimizin sylediine gre, bata devrin en byk matematiki ve tabiplerinden, Yunan filozoflarnn eserlerini Arapa'ya eviren Sabit bin Kurra, dnyadan aya uzakl doru hesaplamay baaran Battani, atomun mucidi saylan Cabir bin Hayyan olmak zere birok nl lim, Harran'daki okullardan yetimi. Bu bilgiler, bu meknlara bir baka anlam veriyor ruh katyor.
Dnyann ilk slami niversitesi
imdi en heyecanl mekna yaklayoruz. Dnyann ilk slami niversitesi olan Harran niversitesi'nin kalntlarnn bulunduu yerdeyiz. Etraf tel rg ile evrili. Daha yeni savata km gibi.. Tarihimiz; “Dnyann ilk niversitesi olarak kabul edilen Harran slam niversitesinin kalntlar buradadr.” diyor. “Bu niversite Urfa ile Akakale arasnda dr. Akakale’ye 66 km’ lik bir mesafe vardr. Akakale ise Suriye snr kaps olan bir yerdir. Harran kelime anlam yol manasna geliyor. Tarihte ilk astronomi almalarnn balad yer olduu sanlan Harran da kaz almalar 1952 de ngiliz Arkeolog S. Rce balatmtr. Bu kazlarda Babil kral Nabonidin mezar ta bulunmu, anlurfa mzesine alnmtr. Ayrca klah biiminde kerpi yapnn dnyada sadece bu blgede bulunduu sanlmaktadr. Harran elips eklinde be metre ykseklikte ve drt kilometre uzunluunda bir duvarla evrilidir. Alt da kaps vardr. Seluklularn kurduu, Moollarn ykt niversiteyi Yavuz Sultan Selim han yeniden ina ettirmitir. Deerli arkadalar, ite grdnz u manzara Cengiz Han tarafndan yaplmtr.”
Deerli okuyucular, isteseydim bu dizi yazy birka gn daha srdrebilirdim ancak baz samimi okuyucularmn srar zerine, gezi notlarm bu gn burada, -Atatrk Baraj’n anlatmadan- sonlandrdm.. Yarndan itibaren, kl elde/pardon kalem elde siyaset meydanna iniyoruz..En gzel gnler, sizinle olsun…





Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn doa ve dnya kmesinde bulunan dier yazlar...
Malatya
nar
Zulme Sessiz Kalanlar Zulme Uradlar…
Malatya Asimile mi Oluyor
Nevruz Atei
Orduzu le Olur Mu?
Malatya"da Yeil Kuak Projesinin Off The Record Hikyesi
"Maranki" mi Dediniz…

Yazarn deneme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Bir "iirme Duas" Hikyesi
Knfr Bed Renk Olursa…
"iirme Duas"
Kitap Okumak Elenceli Bir Eylem…
Sar Kaplumbaa
Dicle Kysnda Bir Maara Kent
Tasalanma Ey Reis!..
Piyerloti
Akabe
Babakann Malatya Mitingi

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Cennet Glleri [iir]
Tm Trkiye d Koca Reis [iir]
Tm Trkiye d Koca Reis [iir]
ocukluum [iir]
Duvardaki Saat [iir]
Olma Geveze [iir]
zgrlk [iir]
[iir]
Bizim Kadir de Ehliyeli Olunca… [yk]
Vay Szm Vay… [yk]


evket Babyk kimdir?

Edebiyatn karn doyurmadn bile bile a kalma pahasna yazmaktan imtina etmeyen, hayal gcnden ok izlenim ve gzlemlerini yazmaktan byk keyif alan, yazarken adeta orgazm olan srad bir yazar

Etkilendii Yazarlar:
Roman, Hikaye, iir, Biyografi, Gezi


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | evket Babyk, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.