..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Akn ald benden beni. -Yunus Emre
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Yazarlar ve Yaptlar > Akakiy Akakiyevi




22 ubat 2010
Rus Edebiyat'nda Gerekilik Akmnn ncs: Gogol'un Palto'su  
Akakiy Akakiyevi
Palto’nun bir bayapt nitelii kazanmasnn nedenlerinden biri de gerekliinin yannda gerekst, fantastik bir sonla bitmesi olduu aktr. lm olan memurun hayalet olarak ehrin belirli yerlerinde grlmesi ve insanlarn srtlarndan paltolarn almalar gayet arpcdr. Bu fantastik sonun bir nedeninin de insanlarn zor artlarda edindikleri nesnelerin, eyalarn onlarn hayatnda ok nemli bir yere sahip olduu gerei ve kaybedildii takdirde adeta gzlerinin arkada kalaca vurgulanmak istenmektedir. Akakiy Akakiyevi’in ruhu ancak kendisini sk biimde azarlayan “mhim adam”n paltosunu ald zaman huzura kavumutur. Burada bir aresizliin ve karamsarln var olduu gerei de gzden kamamaldr. zm olmayan bir durum ya da sorun ancak fantastik bir sona dayanlarak zme kavuturulmaktadr ki, bu bir karamsarlk, adaletsizlik ve gvensizlik gstergesidir.


:DECJD:


Rus Edebiyat’nda Gerekilik Akmnn ncs: Gogol’un Palto’su

Giri

Gogol’un Palto isimli uzun hikyesi Rus Edebiyat’nda belirli bir mecrann balangc saylr. Bu mecra gerekilik akmdr. Palto’dan sonra” sradan insan “ “tema” s edebiyata girmi ve bir anlamda edebiyat “ayaklar zerine oturtmay” Rus Edebiyat’nda Gogol gerekletirmitir. Bu durumu veciz bir ifadeyle “biz Gogol’un Palto’sundan ktk” diyerek Dostoyevski dile getirmitir. Kukusuz Palto’dan nce de Rus Edebiyat’nda reym halinde gereki temelleri olan bir edebiyat mevcuttur. Fakat Palto olduka etkili olarak hatta baka edebi akmlarn temsilcilerini de kzdrarak, karsna alarak Rus Edebiyat’nn seyrini deitirmitir. Bu durumun sebeplerine deinmek gerekir.

Palto’nun Rus Edebiyat’nn seyrini deitirmesine ve r amasna neden olan en nemli zellii yaln gerekiliidir. Bu gerekilik ise insann hayatn idame ettirmesinin en temel koullarndan biri olan giyinme ve souktan korunma drtsn gerekletirebilmenin bile ne kadar zor olabildii temelinden hareket ederek hikyeyi somutlatrmaktadr. nsan temel gereksinimlerini karlayamad zaman sosyal hayata girememekte, girse bile dlanma korkusuyla yaamakta ve dolaysyla kendini toplumdan soyutlamaktadr. Gogol bu “insanlk durumundan ”yola karak hikyesinde, eskiyen paltosuyla artk soua dayanamayan sradan bir memurun yeni bir palto edinmesi, fakat edindii paltosunu aldrmas sonucu bavurduu mercilerden sonu alamamas, hatta aalanmas, azarlanmas ve nihayetinde girdii bunalm sonucu hayatn kaybetmesini anlatr. Fakat hikye memurun lmyle sona ermez. nk memur hortlak olarak geri dner ve insanlarn rtbesine, nvanna bakmadan srtlarndan paltolarn alr. Bu byle bir mddet devam eder. Ta ki kendisini azarlayan ve lmne neden olan “mhim adam”n srtndan paltosunu alncaya kadar. Hortlak memur “mhim adam”n srtndan paltosunu aldktan sonra huzura kavuur ve bir daha ortalarda grnmez. Tabii bu durumu frsat bilen igzarlar hari. Bunun yannda, Palto, dnemin alayc bir eletirisini yapmas bakmndan da olduka nemlidir.

Palto’da Kamu Kurumlarnn Eletirisi

Gogol’un Palto’yu yazd yllar ar 1. Nikola dnemine rastlar. Bu dnemin zellii ise Fransz Devrimi’nden etkilenerek yeni bir anayasa ile ar’n otoritesini snrlamak isteyen aydnlarn darbe giriiminin(Dekabrist Ayaklanmas 14 Aralk 1825) baarszlkla sonulanmas sonucu baskc bir rejimin domasdr. Gogol bu atmosferde yazd hikyesinin banda arlk Rusya’snn alayc ve st rtl eletirisine giriir. Tarznn gerekilii yannda nemli zelliklerinden biri de alayc ve eletirel bir dil kullanmasdr. Zaten bu zellii Gogol’u dnemin dier yazarlarndan ayrmakta ve edebi metinlerini daha etkili hale getirmektedir. Yazar Palto’ya yle balar:

“Devlet dairelerinden birinde… Ama hangisinde olduunu belirtmeden gesek daha iyi olacak. nk devlet dairelerinde, askeri birimlerde, zel kalemlerde, ksacas kamu hizmeti gren kurumlarn herhangi birinde alanlarn hepsi tepki gstermek iin frsat kolluyorlar; alnganlkta stlerine yok.”

Alntladmz bu pasaj dnemin Rusyasnn ne kadar baskc olduunu ve eletiriye kar tahammlszln gstermektedir. Gogol, baskc rejimin edebiyatlara da sirayet ettiini,”yasalarn hie sayld ve devlet kurumlarnn tehlikede olduu hususunda ikyet dilekesi yazan bir ba komiserin ikyetine kant olarak olduka kaln bir edebi eseri delil olarak sunmasn “rnek olarak gsterir. Hikyeye byle bir girile balamas bile Palto’nun nasl bir atmosferde yazldn gstermesi asndan ilgintir.

Dnemin Rusyasnda kamu kurumlarnn ileyi biimi ve topluma bak da Palto’da arpc biimde ilenir. zellikle brokrasinin halka yabanclamasn ve kamu kurumlarna bavuran bir kiinin meramn anlatmak iin epeyce amur inemesi gerektiini Gogol veciz bir biimde anlatr. Bununla birlikte insan meramn anlatsa bile kukuyla karlanaca ve sorununa da zm bulunaca phelidir. Paltosu alnan memurun emniyet mdrne bavurmasn ve ald cevab Gogol yle anlatr:

“Mdr, paltonun alnmasyla ilgili hikyeyi son derece tuhaf karlad. Asil konuyla ilgilenecei yerde, Akakiy Akakiyevi’e konuyla ilgisi olmayan sorular sormaya balad: Neden evine o kadar ge bir saatte dnyormu, yoksa u malum evlerden birine mi gidiyormu, yoksa olay vuku bulduunda o evlerden birinden mi dnmekteymi…”

Gogol yukardaki pasajda, arlk rejiminde insanlarn sorunlarna zm bulmak iin var olan mercilerin sorunun zm bir yana, destek yerine kstek olduklar gereini vurgulamak istemitir. Emniyet mdrnden umduunu bulamayan Akakiy’in, memur arkadalarnn salk vermesi sonucu “malum adam” a bavurmas ve yine brokratik engellerle karlamas yle resmedilir:

“nce grmek istedikleri konuyu kayt memuruna bildirmeliydiler, kayt memuru bunu yazmana, yazman da dzeltmene ya da ast st ilikisine gre srada kim varsa ona iletmeliydi; konu ancak bu sra izlenerek kendisinin grne sunulmalyd. te, Kutsal Rusyamz taklitilik hastalna bu derece kaplm durumda; herkes amirlerine zeniyor, herkes birbirlerine amirlik taslyor.”

Alntladmz pasajlardan anlalaca zere, Gogol, kurulu dzeni sorgulamaya giriir. Bu sorgulama, bir siyaset bilimci ya da sosyolog edasyla deildir tabii. Edebiyat duyarll n plana karak dnem resmedilir ve ayn zamanda hicvedilir. Palto bu anlamda da ok nemlidir. Basit bir hrszlk bavurusunda bulunmak isteyen hikyenin “sradan adam” nn bandan geenlerin sistemin nasl ilediine dair ipular vermesi manidardr.
Ayrca Palto’nun devlet adamlar tarafndan neden tepkiyle karlandn da anlamak mmkndr. nk kamu kurumlar, devlet adamlarnn alkn olmadklar bir tarzda sorgulanr. Aka halkn btn bu yaplanlar hak etmedii vurgulanr.

Alayclk, nsani Boyut ve Hikye’nin Dier zellikleri

Gogol’un Palto’da kulland dil ve slup, hikyenin konusunun arpclyla birleince olaanst bir anlatm gcne kavumaktadr. Yazar Rusya’nn souk ikliminden ve fakir insanlarn bu koullardan ektiklerinden bahsederken yle bir cmle kurur:

“Ylda drt yz ruble kadar gelir elde eden herkesin mcadele etmek zorunda kald amansz bir dman vardr Petesburg’da. Sz konusu dman, her ne kadar insan salna iyi geldii sylense de, bizim nl kuzey ayazndan baka bir ey deildir.”

Yoruma mahal brakmayacak kadar mkemmel anlatm gcn ve hiciv yeteneini billurlatran gzel bir rnektir yukardaki cmle. Yazar ayn zamanda eserinde sra d bir anlatm biimi kullanr. yle ki, hikyeyi anlatrken okuyucu ile de konuur adeta. Neyi, ne iin yazdn aklama gerei duyar. Klasik hikye anlatclna gndermeler yapar ve bu biimcilii de alaya alr. Aaya alntlayacamz cmle ne anlatmak istediimizi somutlatrmaktadr:

“ Bu terzi hakknda uzun uzadya bilgi vermeye elbette gerek yok, ancak madem yklerde bulunan tm karakterleri etraflca tantmak bir gelenek olmu, okumakta olduunuz satrlara Petrovi’i de buyur etmekten, onun hakknda bir ift laf etmekten baka seeneim yok.”

Palto’da ilenen konunu nemli bir blmn de insanlarn iindeki ktcl yann vurgulanmas ve insani zelliklerini yitirmeleri oluturur. Hikyede memur Akakiy Akakiyevi’in daire arkadalar tarafndan srekli alaya alnmas, aalanmas ve hatta gururuyla oynanmas sradan bir durum haline gelmitir. Gogol bu durumu yle anlatr:

“Gen memurlar ise, memurlara zg o keskin zeklarnn rn olan nktedanlk becerilerinin en gzel rneklerini sergileyerek Akakiy Akakiyevi’le alay eder, onun gururunu zedeleyen espriler yaparlard. Mesela hemen yan banda, onunla ve yetmi yandaki ev sahibesiyle ilgili kendi uydurduklar hikyeleri birbirlerine anlatrlar; Akakaiy Akakiyevi’in ihtiyar kadndan dayak yediini syler, ikisinin ne zaman evleneceini sorar, kttan hazrladklar konfetileri bandan aa dkerek ‘A! Kar yayor!’diye dalga geerlerdi.”

Sadece iini yapan, hibir ie karmayan basit bir memurun, ya biraz ilerledii, maa yetersiz olduu ve kendine de yeterince bakamad iin nasl alay alnd bu ekilde anlatlr. nsann acmasz yan aka resmedilir. Bununla birlikte Akakiy Akakiyevi’in “brakn beni neden bana bu kadar eziyet ediyorsunuz “eklindeki ac haykrlar, dairede greve yeni balam bir memuru derinden ve memur bu tr davranlarna son verir. Nihayet Akakiy’in ac haykrlarn duyan ve ona gerekten acyan bir kii kmtr. Ve Gogol acma duygusu olan memurun bu durum hakkndaki duygularn u ekilde resmeder:

“Hayat boyunca bu sahne gznn nne geldike, gen adam elleriyle yzn kapatp insan denilen varln ne kadar acmasz olabildii; ince, kltrl, terbiyeli kiilerde (Tanrm!),hatta toplum tarafndan asil ve erefli insanlar olarak kabul grm kiilerde bile ne kadar gaddarca bir yan olabildii gereini grdke derinden sarsld.”

Hibir biimde yoruma yer brakmayacak kadar ak olan bu cmle, Gogol’de insana dair gl bir umutsuzluk dncesi olduunu ortaya koymaktadr aslnda.Eitimli ve kltrl olmann insan olmaya yetmeyecei bu kadar net bir biimde vurgulanamazd.

Gogol hikyenin banda Akakiy Akakiyevi’i tantrken yle yazar:

“ Evet, ne diyorduk… Devlet dairelerinden birinde grev yapmakta olan bir memur vard ve bu memurun, d grnm itibaryla insanlarda ilgi uyandran biri olduu da sylenemezdi! Ksa boylu, ipil gzl, biraz da opur suratlyd; kzla alan salar yer yer dklm, her iki yananda da derin krklklar olumutu; yznden, basurdan yana dertli olduu anlalyordu… Elden ne gelir ki! Tek sulu Petersburg iklimi! Memurumuzun unvanna gelince (ki bizde bir kimsenin adndan nce unvan belirtilmelidir)kendilerine di geiremeyeceine inandklar insanlara yklenmeyi meziyet sayan pek ok yazarn acmaszca alay ettii, sivri dilleriyle inelemekten asla vazgemedii sradan kalem memurlarndan ve ilelebet ‘sradan kalem memuru olarak kalacaklardan’ biriydi.”

Gogol byle bir giri yaparak kendi edebiyat anlayn ya da tarzn ortaya koymak istemitir. Hikyenin kahramannn veya anti kahramannn ne mal mlk, ne memuriyet hayat ne de grn itibaryla hibir zellii olmayan sradan bir adam olduunu vurgulayarak, dier yazarlarn hibir zaman eilmeyecekleri bir konuyu ileyeceini belirtmektedir. Bu durum o zamann edebiyat anlayna gre bal bana aykr bir yaklamdr. Edebiyat sadece nemli kiilerin hayatlarn, zellikli durumu olan ahslar anlatmaktan ibaret gibi grnrken Gogol Palto’yla her eyi altst etmi ve adeta devrimsel nitelikte bir adm atmtr. Kk bir memurun yaayn, hayat mcadelesini mercek altna alm ve onu edebiyatn znesi haline getirmitir. Tabiidir ki bu durumun sindirilmesi, kabul edilmesi kolay olmamtr, zaman almtr. Ama ne gam! Kk adam bir kere girmitir hikyeye ve bundan byle de edebiyata konu olmaya devam edecektir.

Gogol’un Akakiy Akakiyevi’in lm hakknda yapt deerlendirme olduka arpcdr:

“Akakiy Akakiyevi topraa verildi ve Petersburg onsuz kald; sanki bu kentte byle biri hi var olmamt. Davasna kimsenin sahip kmad, kimsenin yaknlk gstermedii, bir inenin ucuna yerletirdii sradan bir sinei bile alp mikroskop altnda incelemeyi ihmal etmeyen doa bilimleri uzmanlarnn dahi dikkatini ekmeyen bir yaratk, mrnn son gnlerinde de olsa palto biimine brnm l l bir misafir tarafndan ziyaret edilmi, sonra da arlarn ve dnyadaki dier tm hkmdarlarn zerine ken felaket onun da karsnda belirmi yllarca dairedeki arkadalarnn acmasz alaylarna sabrla katlanan Akakiy Akakiyevi bir hi uruna bu dnyadan sessizce gp gitmiti.”

Yukardaki yorum ya da deerlendirmenin Palto’nun en etkili pasaj olduunu iddia etmek yanl olmaz sanrm. Zira iirsel ve ayn zamanda trajik bir yorumla kar karyayz. Akakiy Akakiyevi gibi sradan bir adamn lmnn bu denli etkili bir biimde yorumlanmas, okuyucuyu memurun lm karsnda aresizlik ve acma duygusuna itmesi edebiyat metinlerinde kolay kolay baarlamayacak bir durumdur. nsan hayatnn bu kadar ucuz olmas, bir insann lmnn o kadar nemsiz bir ey gibi alglanmas ve insanln lm karsndaki kaytszl ancak byle etkili anlatlabilirdi. Zor g edinilen bir paltonun alnmasnn o insann hayatnda lmcl nitelikte bir yara amas, paltonun bulunmas iin yaplan bavurularda olduka sert bir azarn kk bir memurun hayatna mal olmas ve hikyede kullanlan alayc ve dokunakl dil Palto’yu olaanst bir metin haline getirmektedir.

Palto’nun bir bayapt nitelii kazanmasnn nedenlerinden biri de gerekliinin yannda gerekst, fantastik bir sonla bitmesi olduu aktr. lm olan memurun hayalet olarak ehrin belirli yerlerinde grlmesi ve insanlarn srtlarndan paltolarn almalar gayet arpcdr. Bu fantastik sonun bir nedeninin de insanlarn zor artlarda edindikleri nesnelerin, eyalarn onlarn hayatnda ok nemli bir yere sahip olduu gerei ve kaybedildii takdirde adeta gzlerinin arkada kalaca vurgulanmak istenmektedir. Akakiy Akakiyevi’in ruhu ancak kendisini sk biimde azarlayan “mhim adam”n paltosunu ald zaman huzura kavumutur. Burada bir aresizliin ve karamsarln var olduu gerei de gzden kamamaldr. zm olmayan bir durum ya da sorun ancak fantastik bir sona dayanlarak zme kavuturulmaktadr ki, bu bir karamsarlk, adaletsizlik ve gvensizlik gstergesidir.

Sonu

Gogol’un Palto’sunun zerimizde brakt tesirle byle bir inceleme/yorumlama yapmay hikyeye kar bor bildik. zerimizde nasl bir etki braktn ise bu ksa incelememizde aklamaya altk. Hikyenin evrensel bir boyutu olduunu da gnmz artlarnda zellikle yoksul insanlarn hayata tutunma abalarna bakarak gzlemlenmek mmkndr. Palto’nun gnmzde bile hala okuyucu tarafndan ilgiyle okunan bir metin olmasnn sebepleri ise: Hikyenin ok arpc gerekilii, insani boyuta yaplan vurgu, kamu kurumlarnn ustaca ve edebi bir dille eletirisi, kullanlan alayc ve ackl bir dil olduu sylenebilir. Palto iin belirli bir mecrann balangc olarak deerlendirilen bir metin olduundan bahsettik. Balang metni ya da gerekilik anlamnda ilk metinlerden biri olduu halde, kanmca Palto’yu aan bu kadar etkileyici bir yapt hala yazlamamtr. Ve insann hallerinden, zellikle yoksul insanlarn hayata tutunma abalarndan, meta karsndaki esaretinden bahsedildii srece Palto var kalmaya devam edecek en nemli metin olma zelliini koruyacaktr.



.Eletiriler & Yorumlar

:: ses
Gnderen: Glcan Aksoy / , Trkiye
13 Haziran 2019
ok gzel bir inceleme olmu. Emeinize salk. Palto'yu ok uzun zaman nce okumutum. En ksa zamanda yeniden okuyacam. Teekkrler...

:: Palto
Gnderen: Akakiy Akakiyevi / , Trkiye
18 ubat 2011
Teekkr ediyorum.Edebiyat olmadm halde,yazdm bir edebiyat incelemesinden dolay takdir edilmek olduka sevindirici.Ve eklemeden geemeyeceim.Gogol'un Palto'su okuduum en etkileyici edebiyat metni...Selamlar...

:: selam
Gnderen: Aysel AKSMER / , Trkiye
17 ubat 2011
Batan sona kadar ilgi ile okudum. Emeinize salk. Sayg ve selamlarmla..




Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.


Yazarn nceleme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Son Otuz Yln deolojisi Yeni Muhafazakarlk
Semen Davranlarnn nemi ve Dp (Akp) 'Nin Nasl Uzun Sre ktidarda Kald zerine Baz Deiniler
ounluk: Trk Kimliinin Sradan Halleri
Son Ekonomik Krizin Dndrdkleri
"Milli rade" Kavram erevesinde Trk Sa'nn Demokrasi Anlayna Bir Bak
12 Eyll Referandumunda Neden "Hayr" Oyu Kullanmalyz

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Bir Memurun Sabah Mesaisi ncesi Grdkleri,dndkleri [yk]
Alevilik slam'n Dndadr..! [Deneme]
Askeri Vesayetten Sivil Otoriter Vesayete: Ksrdng,imkanlar ve Snrlar [Deneme]
Futbol ve Ben [Deneme]
Trban ve slami Kesim zerine Baz Mlahazalar [Deneme]
Muhafazakar Tahayylde Osmanl mgesi [Eletiri]
12 Eyll,anayasa Tartmalar ve 1960 - 1980 Dnemine Dair Baz Deerlendirmeler [Eletiri]
Trkiye'nin Yeni Vesayeti: Muhafazakar Hegemonya [Eletiri]
Dersim Meselesi,chp'nin Tutumu ve Cumhuriyet Politikalar zerine [Eletiri]
Otoriter Demokrasimizin Hal-i Pr Meali [Eletiri]


Akakiy Akakiyevi kimdir?

zellikle eletirel yazmaya zen gsteren,Trkiye tarihi,politika,sinema ve hatta edebiyat zerine kafa yoran ve yazmaya alan ve yazmay nemseyen bir amatr yazar. . .

Etkilendii Yazarlar:
Gogol,Pukin,ehov,Ahmet nsel,Murat Belge,mer Lainer v.b.


yazardan son gelenler

bu yaznn yer ald
ktphaneler


 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2023 | Akakiy Akakiyevi, 2023
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.