..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Kendi grlerim var -salam grler-, yine de her zaman onlara katlmyorum. -G. Bush
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Sanat ve Sanatlar > Ya Irmak




28 Mart 2020
Aydn ve Politikaclarn Sava Neden Bitmez?  
Aydn ve Politikaclarn Sava Neden Bitmez?

Ya Irmak


Birka gndr ounuzun bildii mehur filozof Sokratesin dneminde kendisini sulayanlara kar yapm olduu mehur savunmasn okudum. Bu okumalar ylesine deil kendi dnemini, iinde bulunduu ruh halini, karsndaki muhataplarn kafamda canlandrarak gerekletirdim


:ADJD:
Birka gndr ounuzun bildii mehur filozof Sokratesin dneminde kendisini sulayanlara kar yapm olduu mehur savunmasn okudum. Bu okumalar ylesine deil kendi dnemini, iinde bulunduu ruh halini, karsndaki muhataplarn kafamda canlandrarak gerekletirdim


Aslnda bendeniz felsefe ve mantk alann pek sevmeyen bir yapya sahibim. Bu biraz gnl ehli olduumdan, biraz da iki alann slam dini ile akmasndan felsefenin geneline, mantn ise baz kaidelerini anlamaya almaktan hep uzak durdum, i ie olmak istemedim.


Bunun bende brakt boluu da gzlemleyebiliyordum. Yani felsefesiz ve mantksz bir hayatn aslnda olmazsa olmazmz olduunu biliyordum. Zira bu iki mefhumun nimet olduunu hatta baz insani melekelerin almasna ki zellikle vicdan gibi nemli bir santralin almasna zemin hazrladna birok kez ahit oldum.

Bugn felsefe ve mantk alannda okumalar yapmaya beni iten iki faktr var. Bunlardan biri, bir arkadan hayata, dnyaya, aileye, insana bakndaki dncelerini mantk erevesinde usulne uygun bir ekilde deerlendirip bana anlatmas, sunmas dieri de dnyadaki aydnlarn fikirlerini siyasetilere ve politikaclara kabul ettiremeyiindeki gizemdir diyebilirim.

Bu alana olan ilgimden deil, sadece bana bo gelen bu dncelerin zeminindeki kaypakl beton gibi salamlatrma gayretinde bulunamadm iin ok zgnm. Ancak zararn neresinden dnlrse kardr deyu ilk okumam Sokrat zerine yaptm.

Evet, birok filozofun hayat, fikirleri, yaadklar, dnya grlerinde herkesin alaca bir takm dersler olduunu rahatlkla syleyebilirim. Eflatunun bu gzel eserinden sadece benim deil her insann alaca bir ok ders var.

Sokrates, bundan takribi olarak 2500 yl nce devletin tanrlarn inkar etmek ve memleketin genlerini yanl yollara srklemekle sulanm daha sonra da lme mahkum edilmi nemli bir dnce insandr.

Hem Sokrates; arda, pazarda, toplantlarda, gittii ve urad her yerde, her grten insana, toplulua; rf, adet gelenek, grenek, inan ve n yarglar zerine sorular soruyor, sorduu sorular kendilerini bilgili sananlarn bilgisizliklerini ortaya karyor, elitikleri noktalara temas ediyor, akl temeline dayanmayan her eyi rtyordu. Sokrates, insan alkanlklarnn yine insann iradesini adeta bir snger gibi emdiini gryor bu kiilere acyor, o gne kadar allagelmi her eyi yeni batan dnmeye ve doruyu akl yoluyla bulmaya zorluyordu.

Egemenliklerini ve karlarn halkn bilgisizlii ve kr alkanl zerine kuranlara, karn ahlakn ve inanlarn akli kaynaklarn aratrp bulmaya alan ve her eyi akl temeli zerine kurmaya alan Sokratesin bu tutumundan halk tedirgin oluyor, onu, ahlak ve dini inkar etmekle suluyorlard.

Sokratesi yarglamakla grevli 281 kiilik jrinin verdii lm karar akland zaman, Sokrates en kk bir sarsnt geirmemi, yreklilikle br dnyaya gitmekten korkmadn sylemi ve hepsini yerin dibine sokan alayc slubuyla: Orada hi phesiz sormak yznden lme mahkum edilme durumu yoktur diyerek hem cesaretini hem de hakikat ve bilgiye ne kadar a olduunu bilvesile paylamtr.

Gnmz Trkiyesinde Ahval ve Abilerin abisi: Sokrates Abi

Buraya kadar: abi seni anlamakta zorlanyoruz diyenleriniz kabilir.. Hatta bu konuyu nereye balayacam merak edip dnenler de olabilir. Hi merak etmeyin konuyu yle yerlere balayacam ki iyi ki bu yazy okudum diyeniniz de olacaktr, ne diyor la bu ddk makarnas diyenleriniz de olacaktr illaki. Ben her iki dnce sahibine de imdiden okuma zahmetine girdikleri iin teekkrm pein pein sylemi olaym. Mhim olan burada bir fikir teatisi yapabilmek. Belki dncelerinize baka kanallar, baka damarlar sunup oradan beslenmenizi salamaktr. Evet, herkesin nasibi anlayabildii kadardr diyerek esas konumuza giri yapmaya alaym

Efendim, yapm olduum bu okumalarda o gnden bu gne aslnda ok ey deimediini grdm. Yani o gn de bugnde gerek aydn zmresini politikaclar, politikaclar ise aydnlar bir ekilde krma uratmay baarmtr.

Bugn memleketimizde ikide bir patlak veren baz olaylar, halkn aydnlanmasn, renmesini, dnmesini kendi karlarna aykr gren politik veya siyasi kiilerin, ya da topluluklarn tutumunda inann zerre kadar deiim yaanmam. Sadece fiziksel olarak baz deiimler gzmze arpyor..

Evet, kim olursa olsun bir insan dncesi fiiliyata gemeden, dncesi ile bir aksiyon sahnelemeden srf fikirlerinden dolay o kiiye kar yumruk skmak, onu ademe mahkum etmek byk bir yanllktr diyorum. Yani dnceleri yznden mahkm edilenlerin adn bildiimiz en eski kahraman filozoflardan biri Sokratese kar 2000 ksur yl nce yneltilen sulamalarnda ne yaandysa gnmz Trkiyesinde de hala Liklik, slamclk, Devrimcilik, Sosyalizm, Aklclk, Sosyal Adalet v.b. gibi konu ve kavramlar zerine herkes birbirine di bilemekten ekinmiyor.

Yani Sokratesten 12 (ya da 16) yl nce baka bir filozofun gelenek, ahlak, din ve kanun kavramlar zerinde dnmeler yapmaya kalkan Leukipposun rencisi Protagorasn eserlerinin Roma dnemi Atinasnn pazar meydanlarnda resmi emirle yaklmas, dinsizlikle sulanarak kamak zorunda kalmas, kaarken boularak ldrlmesi ile bu gn Trkiyede kimi yaynlarn yasaklanmas, toplatlmas, yok edilmesi, fikirleri yznden cezaevlerinde lenler arasndaki bu benzerlie insan gerekten hayret ediyor imdi adn hatrlayamadm Batl bir dnrn dedii gibi, nsanlk haklar saldrya urad zaman, ilk kurbanlar verenler hep aydnlar olmutur. sz hem mantkl hem felsefi hem de bir hakikat olarak karmza kyor.

Evet, geen 2000 yl bir kenara brakp daha yakn tarihe yle bir gz atalm

te insanlk tarihindeki byk bir devrimin hazrlayclar: Voltaire ile Rousseau. Bu iki dnr av kpekleri nnde nefes nefese koan tavanlar gibi, yllar yl oradan oraya kamadlar m? Her zorba ynetimin katlanamad tek varlk anladm kadaryla; gren, anlayan, dnen kiilerdir ve nedense ilk onlar temizlenmeye kalklr. Avrupada bunun rneklerini saymakla bitiremeyiz imdi Avrupallar da bir kenara brakp Trkiyedeki duruma yle bir gz atalm..

Dncenin Kel Kahyalar

nl bir dnr olduu kadar bir eylem adam da olan Simav Kads olu eyh Bedreddini saymazsak, Osmanl Devletinde dncelerinden tr kovuturmaya urayan ilk nemli bilgin Molla Ltfidir. Fatihin kitaplk memuru olan ve patavatszlndan dolay halk arasnda Deli Ltfi diye anlan bu matematik ve astronomi bilgini, akli bilimlere nem veriyor, her frsatta kendi ann bilim adamlarn eletiriyor ve daha tehlikelisi, akac mizacnn drtlerine kaplarak, onlar ikide bir ineliyordu. I. Beyazt devrinde Fatih medresesine tayin edilmesi ile rakiplerinin kskanln bsbtn kkrtan ve derslerinde dinin biimsel ynnden ok vicdan ve ruhla ilgili yn zerinde duran Molla Ltfinin bu tutumu frsat bilinerek dinsizlii ileriye srlm; ann en uyank bilgini byk bir kurul nnde yarglanp 200 tank dinlendikten sonra 1494 ylnda Fatih ilemizin mehur At Meydan denilen yerde kafas kesilerek idam edilmitir. Kendi devrinde yaayan Muhyiddin-i Foavi gibi aydnlar, Ltfinin iyi niyetli olduunu, zamann ileri gelen airleri, Molla Ltfinin idamna haksz yere, haset yznden ldrldn, bu sebeple de ehit olduunu sylemi olsalar da i iten gemitir

Bilim ve dnceye kar ilenen ve birok ynleriyle Sokrates faciasna benzeyen bu cinayet, bizim bir Efltunumuz olmad iin, zamanla unutulmu, tarih sayfalarnn tozlu raflarnda maalesef zeri rtl bir ekilde kalakalmtr. Dnk dinsizlik sulamasnn yanna bugn baka trl sulamalar da katld gzel lkemde. Anayasa, yurttalara dnce, sz ve yaz zgrl tanm olsa da, politikaclarmzn dnceleriyle atan aydnlardan dn de bugn de holanmad, holanmayacaklarda. nk toplumla ilgili her konuda kendilerinden dnme izni alnmasn pek seven ve isteyen siyaseti ve politikaclar bir bakma, vatandalarn kel khyasdr; unu dn, unu dnme diye iki de bir emir vermeye, buyruk buyurmaya pek tenedirler. Bu konuda yrei yanan ateist yazarmz Tevfik Fikret: Vatan, kurumu ulu bir nara benzetmi, aacn tepesinde uup duran kargalar gstererek;

u dnen kargalar banda senin,

Syle bunlar mdr zehirleyenin?

diye sorar.

Fakat her devirde ihtiyar nar, kendi hayatlar pahasna da olsa zehirlenmekten kurtarmaya alan dnce yiitleri de km hakk savunmutur kukusuz.

k Devri Aydnlar

Molla Ltfi rneinde olduu gibi, imparatorluun parlak alarnda dahi grlen aydn krm, k devrinde artk alabildiine hzlanm dnen kiileri yurttan srmek, hapsetmek veya rastgele bir yerde kndeye getirerek ldrmek bir gelenek haline gelmitir. Yukarda; temizlenmek dedim. Trk aydnnn yzyllardan beri aln yazs budur diyebilirim. Hem de her inan ve grten slamcs, Sosyalisti, Alevisi, Krd, Trk toptan dnce dnyasnda ne kadar fikir beyan eden kii varsa sonlar hep ya hcre cezas, ya srgn ya da yal urgan olmutur

Btn mrn Abdlhamit ve onun akaklarn bertaraf edip filemekle geiren air Eref, bir yergisinde:

Haps ile neyf ile ikence ile mr geer,

te Trkiyede air olann hli budur.

der.

I. Mahmut devrinin en uyank, szn saklamayan bir devlet adam ve airi olan Keecizade zzet Mollada devlet ileri gelenlerini eletirdii iin, nce Edirne / Keana, sonra da Sivasa srlm ve 1829 ylnda birileri tarafndan ldrlmtr.

Abdlaziz devrinde Namk Kemal, Ziya Paa ve arkadalarnn, Abdlhamit devrinde Jn Trklerin yurt dna kamak zorunda kallarnn nedenleri zerinde de yle bir durup dnnce acaba bunlar niin hapsedilmek, srlmek ya da ldrlmek isteniyor diye soras geliyor insann Hepsinin gazeteleri, dergileri, kitaplar niin yasak ediliyor, kapatlyor, toplatlyor, yaklyordu. O gnlerde bir kimsenin zerinde bulundurmas bile ar su saylan yasak yaynlar bugn okuduumuzda padiah da dahil hepsinin derdinin zgrlkler, eitlik ve adaletten baka bir ey olmadna ahit oluyoruz Hal byle iken bu aydn kymlar neden olmu? Neden kovulmu, neden ldrlmlerdir?

Sanyorum bu sorunun cevab: kraldan ok kralclarn varlndan veya batakilerin keyfine bal olan baskl bir ynetim anlayndan diyebiliriz Bilirsiniz okumu, hayat ve dnya hakknda fikirleri olan hi bir gerek aydn bir ey sylettirmeye ikna edemez, zorlayamazsnz. Bu tarz aydnlar iinde yaadklar dnemlerde Millet Meclisinin kurulmasn, devlet ynetiminde ulusun sz sahibi olmasn, vatandalara vicdan, yaz, sz ve toplanma zgrl tannmasn, halkn srtndan geinmenin ve devlet hazinesini yama etmenin nne geilmesini, halkn hayat artlarnn ykseltilmesini, yabanc devletlerin iktisadi ve siyasi boyunduruundan kurtulma yollarna bavurulmasn istemelerinden dolay bu duruma duar olmulardr. Yine o dnemin sanatlarna bakacak olursak: iir, roman ve oyunlarnda, hatta yazdklar makalelerinde yurt ve ulus sevgisini ilediklerini grr, o gnlerin iktidar mevkinde bulunanlara gre bu yaynlar evrak- muzirre (zararl ktlar) saylm olmas zerinde dnlmesi gerektiini syleyebilirim.

Abdlhamiti indirip 1908 Merutiyetini kuran ttihat ve Terakki devrinde de deien bir ey olmam? Hem de hi bir ey olmam! Eskiden kanunsuz yaplan iler Kemalist zihniyetler tarafndan kanunlarn arka sokaklarnda gizlenilerek yaplyor ve Tevfik Fikretin deyiiyle; Kanun diye, kanun diye kanun tepeleniyor; Bu tutuma kar direnen yolsuzluklar yazmak cesaretini gsteren gazetecilerse sokak ortalarnda hi acmadan ldrlmlerdir. Hem de gen yata ldrlen Ahmet Samim ile Hasan Fehmi yurtsever gibi milliyeti, lkc, namuslu kiiler bile (D. P. dneminde sokakta bana sopayla vurulan gazeteciyi hatrlatmak isterim).

Abdlhamitin baskl ynetiminin birok siyasi ve politik nedeni olabilir. Onu bu tutumundan dolay hakl gren ben de dahil milyonlarca insan vardr elbette. Yani neden bu ekilde davrandn, neden airleri ve yazarlar byle sus pus haline getirmeye altn, iinde bulunduu topraklar korumak iin aydnlarn hep bir azdan lkenin selametine ynelik almalar yaptrmak isteyiini de anlyorum. Fakat ne olursa olsun, bir aydnn dncesine, fikrine deer verilmesi gerektiini sylemeye alyorum. Evet beenmeyebiliriz o kiiyi. Huyu, suyu, yaam, bize benzemese de aydn kiilerin fikirlerine deer vermek zorundayz. Hatta bugn slamc dnceye sahip kiilerin bir dnem fikirlerine deer verdii bugn ise gndemlerine bile sokmadklar Dcane, smet zel, Murat Mente, hsan Eliak, gibi bir ok kiiye fikirlerinden dolay, szlerinden dolay kfrler savurup onlar dinlemeden kestirip atmak, fikirleri karsna baka bir fikirle kmadan salvo yapmak bence ne halka, ne siyasetilere yakmyor

Atatrk Devri Ve Sonrasnda Aydnlar

Trk aydn ite yukarda saydmz birok sebeplerden dolay hep yalnz kalmtr. Hatta bu yalnzl Gazi Mustafa Kemal Atatrk devrinde de grebiliriz. Sadece yeni balattklar fikirleri kabul edenlere nefes veren Kemalist ynetim, dindar grd her fikre kar klc ekip direk kafasn kesmitir. Dnn ki apka giymedi diye ldrlenler, evinde Kuran okuyor diye filenenler, memurlar, idareciler, patronlar vs.. saymakla bitiremeyeceimiz haksz, hukuksuz yargsz infazlarn bu dnemde de gerekletiine ahit oluyoruz. Evet, dnyann sanyorum hibir lkesinde aydn ile politikaclarn aras dzelmeyecektir. Bu lkede de dzelmedi dzelmeyecek nk aydnlarn politikaclarn kafas ile dnyaya baktklarn dnmyorum. Aydnlarn dnya ahvaline bireysel planda ve daha hmanist, yani insancl baktklarn, umuma bakan ynn ise politika ve siyasetilerin fikirlerinin doru olduunu sylemi olalm.. Politikac veya siyasetilerin herhangi bir meseleye bireysel bakmadklarna defaatle ahit olduk. Onlar ulusun tamamna, bir anne veya baba gibi bakyorlar. Aydnlar ise daha hmanist ve bireysel te bu yzden politikaclarla aydnlar arasnda kyasya bir sava, i bandakilerin kendi kiisel karlarn devlet kar diye gstermeye altklar dncesi yznden yryp giden kutsal savata krma urayan aydnlarn yerlerine dn de yenisi geldi, bugn de yenisi gelecek, her konuyu bireysele indirgeyip sadece insani bakan aydnlarn karsna da mutlaka daha geni bakacak ve tm lkenin durumunu gz nne getirerek geni bakabilecek politika ve siyasetiler hep var olacaktr.

air Eref, bir baka iirinde: Tanrm! gidenler br dnyada cezasz kalmasn, bu dnyadaki hainlere ben yeterim. demiti! air Erefe bu sz syleten eyin ne olduunu tahmin edebiliyorsunuzdur. Dn air Eref bugn onun yerini baka yazarlarmz almad m?

Dnya Kyamete Kadar Dnecek ve Dnyor

Politikaclarla aydnlar arasndaki atmalarn tarihini incelediimizde, her zaman ve her yerde aydnlarn hakl, politikaclarn ise boyal basnda hep haksz olduklarn okuyoruz. Bunun tersini gsteren bir tek rnek ben imdiye kadar taradm evraklarda grmedim.

Dnyann dnmediini syletmek iin Galileye ikence ile gzda verenlerin torunlar, Galilenin buluunu bugn kendi okullarnda okutuyorlar. Bunun yalnz biz farknda deiliz. Kyllerimiz arasnda alan bir ankette: Dnya dnyor diyorlar ya, doru mu? sorusuna, gen bir kyl: Dnyann dndnden hi haberim yok. diyerek karlk vermi. Yalnz baz kyllerimiz mi? bandaki siyasetilerimiz de olay sadece bireyselletiren aydnlarmz da aslnda dnyann dndnden bihaber ya da bunun farknda deil Oysa dnya dnyor ve kyamete kadar da dnmeye de devam edecektir.



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn sanat ve sanatlar kmesinde bulunan dier yazlar...
Byk airlerin iirleri Nasl Okunur?
iirin ifresi Nasl zlr?
Pavesenin Yaama Ura
Niin Yazyorsunuz?
Mahere Uzanan Sevgi: Rveyda Ya da kinci Mona Rosa
Meri Sac Myd Solcu Mu? Mtefekkir mi, Mtercim mi?
Sanat Anlaymz ve Fuhu Sektr!

Yazarn nceleme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Tarihimizi Aydnlatan Bir Kitap
Sefil Tarihilerimiz!
Edebiyat Dncesi zerine
Kldarolu Tayyip Erdoann muhalifi mi, Yoksa, mefhum - U Muhalifi mi?
Bartl Cadlar
"Tufandan nce" Kitab zerine Notlar
Devletler Nasl lr?
Dilin Dndrdkleri
Hasretin Sebebi: lham
Cihan Harbi Yahudiler ve Trkler

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Szn iei [iir]
Sakin Bir Ac [iir]
Bilemezsiniz [iir]
Gzbebei Turusu [iir]
Sevgiliye Hasretle [iir]
Geceye Kside [iir]
Benimle lr Msn? [iir]
Beste-i Nigar [iir]
Tesirsiz iir [iir]
Kehribar Gzlm [iir]


Ya Irmak kimdir?

Felsefe ve edebiyat a! Yaync, gazeteci ve kitapsever. . .


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2023 | Ya Irmak, 2023
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.