..E-posta: Şifre:
İzEdebiyat'a Üye Ol
Sıkça Sorulanlar
Şifrenizi mi unuttunuz?..
İnsanların arasında yaşadığımız sürece, onları sevelim. -Andre Gide
şiir
öykü
roman
deneme
eleştiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
Üyelik
Yazar Katılımı
Yazar Kütüphaneleri



Şu Anda Ne Yazıyorsunuz?
İnternet ve Yazarlık
Yazarlık Kaynakları
Yazma Süreci
İlk Roman
Kitap Yayınlatmak
Yeni Bir Dünya Düşlemek
Niçin Yazıyorum?
Yazarlar Hakkında Her Şey
Ben Bir Yazarım!
Şu An Ne Okuyorsunuz?
Tüm başlıklar  


 


 

 




Arama Motoru

İzEdebiyat > Eleştiri > Türkiye > Akakiy Akakiyeviç




2 Mart 2010
Muhafazakar Tahayyülde Osmanlı İmgesi  
Akakiy Akakiyeviç
Türkiye’de muhafazakâr duruşun peşinen getirdiği açık ya da örtülü bir önkabul vardır. Bu önkabul, Osmanlı geçmişine, Osmanlı’ya dair her şeye sempati duyma ve bu dönemi “ideal devlet ve toplum düzeni” olarak tahayyül etme biçiminde tezahür eder. Bu düşünüş biçiminin aynı zamanda bir tepkiselliğin sonucu olduğu da kuşku götürmez bir gerçektir. Tepkisellik ise Cumhuriyet’e karşı Osmanlı’yı öne çıkarma ve muhafazakâr yaşam biçiminin en idealinin ya veya en özgür şeklinin Osmanlı’da yaşandığının iddia edilmesi biçimindedir. Bu tepkiselliğin, özellikle Cumhuriyet’in çoğulcu bir yapıya kavuşmadan önceki politik atmosferi kapsayan Osmanlı karşıtlığıyla öne çıkan tutumuyla oldukça ilintili ve hatta onun sonucu olduğu da savunulabilir. Buna mukabil, çoğulcu yapının inşa edildiği ve her türlü yaşam biçiminin göreli de olsa toplumsal yaşamda kendini göstermeye başladığı yıllarda da devam eden geçmişe ve Osmanlı’ya özlem duygu ve düşüncesi vardır ki sebeplerini düşünmek gerekir.


:BHIA:
Türkiye’de muhafazakâr olmanın milliyetçilik ve İslamcılık yanında diğer bir esasını da Osmanlıcılık diyebileceğimiz bir ilke teşkil eder. Muhafazakâr düşünde “ Osmanlı ideali” olarak tabir edilebilecek bir toplum modeli vardır. Bu toplum modeli ya da yaşandığı biçimiyle Osmanlı toplumu bütün yönleriyle çözümlenemese bile, toplum yapısı aşağı yukarı bilinir. Bu toplum yapısına bugünden bakıldığında, çok hoşgörülü yönler tespit edilse bile, başka açılardan bakıldığında çok da özgürlükçü bir toplum modeli olduğu söylenemez. Fakat Türkiye’de muhafazakârlar Osmanlı’yı çok idealize edilmiş bir biçimde anlamak isterler ve öyle de anlarlar. Gerçeğin sair boyutlarını görmek istemezler. Bu anlamda Osmanlı muhafazakâr düşünde apayrı bir yerde durur. Bu durumu anlamak muhafazakâr olmayanlar için pek kolay değildir. Fakat meseleye yakından bakıldığında bazı ipuçlarından hareketle bu düşün şeklinin dayandığı noktalar anlaşılabilir.

Türkiye’de muhafazakâr duruşun peşinen getirdiği açık ya da örtülü bir önkabul vardır. Bu önkabul, Osmanlı geçmişine, Osmanlı’ya dair her şeye sempati duyma ve bu dönemi “ideal devlet ve toplum düzeni” olarak tahayyül etme biçiminde tezahür eder. Bu düşünüş biçiminin aynı zamanda bir tepkiselliğin sonucu olduğu da kuşku götürmez bir gerçektir. Tepkisellik ise Cumhuriyet’e karşı Osmanlı’yı öne çıkarma ve muhafazakâr yaşam biçiminin en idealinin ya veya en özgür şeklinin Osmanlı’da yaşandığının iddia edilmesi biçimindedir. Bu tepkiselliğin, özellikle Cumhuriyet’in çoğulcu bir yapıya kavuşmadan önceki politik atmosferi kapsayan Osmanlı karşıtlığıyla öne çıkan tutumuyla oldukça ilintili ve hatta onun sonucu olduğu da savunulabilir. Buna mukabil, çoğulcu yapının inşa edildiği ve her türlü yaşam biçiminin göreli de olsa toplumsal yaşamda kendini göstermeye başladığı yıllarda da devam eden geçmişe ve Osmanlı’ya özlem duygu ve düşüncesi vardır ki sebeplerini düşünmek gerekir.

Tek parti döneminde kurucu elitin yeni ve nezih bir geçmiş icat etmek amacıyla, Osmanlı tarihini görmezden gelip, hatta inkâr edip, uzak tarihe, Orta Asya Türklerine ve daha eski tarihe yönelerek yakın tarihi yokmuş ve yaşanmamış gibi telakki etmesi “Osmanlı ideali” nin doğuş sebeplerindendir. Osmanlı devlet ve kültür geleneği içinde yetiştikleri ve Kurtuluş Savaşı’nda işgalci devletlere karşı lider kadro içerisinde mücadele verdikleri halde, Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte gelişen süreçte, Cumhuriyetçi ve laisist kadroyla ayrı düşen bir kesim vardır ki ,”Osmanlı ideali”nin bu kesim tarafından ortaya konduğu ve tahkim edildiği görülmektedir. Özellikle halifeye, padişaha, Osmanlı devlet geleneğine, örfi ve şer’i hukuk şeklindeki ikili yapıya bağlı olan kesimin, bu kurumların kaldırılması sonucu hayal kırıklığına uğradıkları aşikârdır. Öyle ki,çok partili hayat denemelerinde kurulan partilerin, Cumhuriyet’le birlikte dışlanan kadrolar tarafından desteklendiği ve hatta bu kesim tarafından kurulduğu düşünüldüğünde tepkisellik boyutu daha net anlaşılabilir. Örnek verecek olursak, ezanın Arapça okunmasının yasaklanması ve Türkçe okunmaya zorlanması, Latin harflerine geçişle birlikte kendi geçmişini, edebiyatını, kültürünü okuyup anlayamayacak duruma gelinmesi, halifeliğin kaldırılmasıyla oluşan dinsel otorite boşluğu gibi travmatik olgular, tepkici bir nesilin yetişmesine ve Cumhuriyet düzeninde bulamadıkları ideallerini Osmanlı geçmişinde aramalarına neden olmuştur. Bahsedilen bu idealleştirme daha çok İslamcı kesim tarafında üretilmekte ve yeniden üretilmektedir. Milliyetçi kesimde de “Osmanlı ideali” zihinlerde varlığını korusa ve zaman zaman göndermede bulunulan “şanlı geçmiş”i simgeleyen bir imge olsa da, İslamcı kesimin konuyu ele alış biçimi, yaklaşım tarzı daha derli toplu ve bilinçlidir. Milliyetçi kesimin geçmişe bakışı daha çok,”hamaset” ve “husumet” üretmek içindir. İslamcı kesimin de geçmişe bu amaçla baktığı olur fakat belirttiğimiz unsurlara takılıp kalmaz, daha geniş bir perspektifle, bilinçle geçmişi yorumlar.

Tahayyüldeki Osmanlı imgesinin İslamcı muhafazakârlık açısından tahkimi 2.Abdülhamit’le birlikte daha somut bir hal alır. İmparatorluğu bir arada tutabilmek için başvurulan İslamcılık siyaseti, Abdülhamit’in muhafazakârların gönlünde taht kurmasına vesile olmuştur. Fakat Abdülhamit’in açtırdığı modern eğitim veren okullarda yetişen genç neslin, imparatorluğun gelecekteki kadrolarını oluşturacağı, öngörünün tersine laisist bir Dünya görüşüne sahip olarak Cumhuriyet rejimini kuracakları görmezden gelinir.
Burada vurgulanması gereken husus, muhafazakârların herhangi bir konuyu değerlendirirken tamamen sahiplenme ya da toptan reddetme biçiminde bir tutum takınmalarıdır. Gerçeği anlamak, irdelemek, yorumlamak yerine ideolojik davranma söz konusudur.

Osmanlı’nın din devleti zannedilmesi de muhafazakârların tahayyülündeki imgenin anlaşılması açısından önem arz eder. Esasen örfi hukukla idare edilen fakat şeklen de kararlarında şer’i hukuktan da “olur” alan bir sisteme sahip olan Osmanlı’ya din devletidir demek doğru olmaz. Buna mukabil dini esasları da tamamen dışlayan ya da yok sayan bir yapıdan da bahsedemeyiz. Osmanlı’nın hukuk sistemi aslında dünyevidir ve pragmatiktir. Bu anlamda yinelersek görünürde ikili bir sistemin varlığından şüphe duyulmasa bile son tahlilde Osmanlı hukuk sistemi örfi hukuka dayalı ve şer’i hukuktan da “olur” alan ve dini meşruiyeti de gözeten bir yapıya sahiptir.

Muhafazakâr cenah için Osmanlı, muhafaza edilmesi gereken değerlere uygun olarak yaşanmış bir geçmişin adıdır. Bir daha yaşanması mümkün olmayan, geri gelmesi imkânsız bir geçmiştir bu. İdealize edilen geçmişin bir daha yaşanması olanaksız olduğu için, hep hayal edilecek, yeni şeyler keşfedilecek, üretilecek ve yeniden üretilecektir. Maddi olarak Cumhuriyet rejiminde yaşanılıyor olsa da, manevi olarak Osmanlı’ya özlem duyulacak ve bir anlamda orada yaşanmaya çalışılacaktır. Kutsiyet atfedilen değerlere Osmanlı’nın ve Cumhuriyet’in nasıl baktığı karşılaştırılacak sonuç hep Osmanlı’nın lehine olacaktır. Osmanlı’nın ideal bir hoşgörü toplumu olduğu sürekli olarak vurgulanacak, günümüzde hoşgörüden eser kalmadığından ve insanların inançlarına uygun olarak yaşayamadıklarından dem vurulacaktır.”Güneş Ülkesi” ya da “Ütopya” kadar olmasa bile insanların Osmanlı toplumunda mutlu bir şekilde yaşadıklarından bahsedilmeye devam edilecektir. Fakat bütün bunların yanında “acaba gerçekten böyle bir yaşam mevcut muydu” biçiminde bir soru ise asla sorulmayacak, sadece inanılacaktır. Çünkü Osmanlı inanılacak, iman edilecek kutsal bir geçmiştir.



Söyleyeceklerim var!

Bu yazıda yazanlara katılıyor musunuz? Eklemek istediğiniz bir şey var mı? Katılmadığınız, beğenmediğiniz ya da düzeltilmesi gerekiyor diye düşündüğünüz bilgiler mi içeriyor?

Yazıları yorumlayabilmek için üye olmalısınız. Neden mi? İnanıyoruz ki, yüreklerini ve düşüncelerini çekinmeden okurlarına açan yazarlarımız, yazıları hakkında fikir yürütenlerle istediklerinde diyaloğa geçebilmeliler.

Daha önceden kayıt olduysanız, burayı tıklayın.


 


İzEdebiyat yazarı olarak seçeceğiniz yazıları kendi kişisel kütüphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi kütüphanenizi oluşturmak için burayı tıklayın.

Yazarın türkiye kümesinde bulunan diğer yazıları...
Türkiye'nin Yeni Vesayeti: Muhafazakar Hegemonya
Dersim Meselesi,chp'nin Tutumu ve Cumhuriyet Politikaları Üzerine
Muhaliflikten Muktedirliğe,mağduriyetten Mütegallibeliğe
Açılımın Mantığı ve İslamcı Muhafazakârların Toplum Tahayyülü Üzerine
Şeriat Değil Muhafazakar Tahakküm Tehlikesi Var
Türkiye’nin Demokratik Anayasa Arayışının Önündeki Engeller Üzerine

Yazarın eleştiri ana kümesinde bulunan diğer yazıları...
12 Eylül,anayasa Tartışmaları ve 1960 - 1980 Dönemine Dair Bazı Değerlendirmeler
Otoriter Demokrasimizin Hal-i Pür Meali
Ramazan Bizim Neyimiz Oluyor?
Kılıçdaroğlu'nun Mevkii Belli Oldu: Sağ (A) Açık Oynuyor!
Alevilik ve Kemalizm
"Yeni" Chp ve Sol Arayışlar
Cumhuriyete Nasıl Bakmalı?
Nuri Bilge Ceylan’ın "Taşra Epiği" : Bir Zamanlar Anadolu’da…

Yazarın diğer ana kümelerde yazmış olduğu yazılar...
Bir Memurun Sabah Mesaisi Öncesi Gördükleri,düşündükleri [Öykü]
Alevilik İslam'ın Dışındadır..! [Deneme]
Askeri Vesayetten Sivil Otoriter Vesayete: Kısırdöngü,imkanlar ve Sınırlar [Deneme]
Futbol ve Ben [Deneme]
Türban ve İslami Kesim Üzerine Bazı Mülahazalar [Deneme]
Rus Edebiyatı'nda Gerçekçilik Akımının Öncüsü: Gogol'un Palto'su [İnceleme]
Son Otuz Yılın İdeolojisi Yeni Muhafazakarlık [İnceleme]
Çoğunluk: Türk Kimliğinin Sıradan Halleri [İnceleme]
Seçmen Davranışlarının Önemi ve Dp (Akp) 'Nin Nasıl Uzun Süre İktidarda Kaldığı Üzerine Bazı Değiniler [İnceleme]
Son Ekonomik Krizin Düşündürdükleri [İnceleme]


Akakiy Akakiyeviç kimdir?

Özellikle eleştirel yazmaya özen gösteren,Türkiye tarihi,politika,sinema ve hatta edebiyat üzerine kafa yoran ve yazmaya çalışan ve yazmayı önemseyen bir amatör yazar. . .

Etkilendiği Yazarlar:
Gogol,Puşkin,Çehov,Ahmet İnsel,Murat Belge,Ömer Laçiner v.b.


yazardan son gelenler

 




| Şiir | Öykü | Roman | Deneme | Eleştiri | İnceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babıali Kütüphanesi | Yazar Kütüphaneleri | Yaratıcı Yazarlık

| Katılım | İletişim | Yasallık | Saklılık & Gizlilik | Yayın İlkeleri | İzEdebiyat? | SSS | Künye | Üye Girişi |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

İzEdebiyat bir İzlenim Yapım sitesidir. © İzlenim Yapım, 2018 | © Akakiy Akakiyeviç, 2018
İzEdebiyat'da yayınlanan bütün yazılar, telif hakları yasalarınca korunmaktadır. Tümü yazarlarının ya da telif hakkı sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadır. Yazarların ya da telif hakkı sahiplerinin izni olmaksızın sitede yer alan metinlerin -kısa alıntı ve tanıtımlar dışında- herhangi bir biçimde basılması/yayınlanması kesinlikle yasaktır.
Ayrıntılı bilgi icin Yasallık bölümüne bkz.