..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Mutlu kle oktur. -Darwin
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Deneme > Yaptlar > Ya Irmak




6 ubat 2023
Uzak Nasl Yakn Edilir?  
Ya Irmak
Yazya yazlanlar var, bir de yaz yazanlar Bu ikisi arasnda da farklar var. Yani, Yazya yazlanda, yaz ile yazcs arasnda herhangi bir mesafe yoktur; yazan, yazya konu olmu eyi sadece muhayyilesinde tamaz, o konunun iinde yaar ve konunun adeta kendisi olur.


:CHE:
Yazya yazlanlar var, bir de yaz yazanlar Bu ikisi arasnda da farklar var. Yani, Yazya yazlanda, yaz ile yazcs arasnda herhangi bir mesafe yoktur; yazan, yazya konu olmu eyi sadece muhayyilesinde tamaz, o konunun iinde yaar ve konunun adeta kendisi olur. Okumalar, yreinde hissettikleri onu bir kapnn nne koymutur. O kap, arkasnda neyi tuttuu merak edilen bir ey olmaktan km, alacak kapyla yrei de alacak ve genileyecektir. Bu durumda yazc m yazy yazar, yoksa yaz m yazcy kurar, belli deildir. Bundan byle yazc yazsnda ne anlatrsa anlatsn, kendisini yazyordur. Akl ve kalbiyle yazya dntnden, yazc artk yaz olarak ortaya kar; sanki yazmam da yazlm gibidir. Oysa yaz yazan ile yaz arasnda her zaman bir mesafe vardr! Yani yaz, yazarn kendisi deil, kendisinin yapt bir i haline gelmitir. Bu durumda yaz, yazcnn sadece kafasndadr; yazc da yaznn iinde deil, yaz yazcnn iindedir. Bylece yaz yazann yazsnda yazcy deil, yapt ii grm oluruz.

Yukarda anlattm ey ilk bata ounuza kark, anlamas g, itici hatta skc felsefik bir dnce gelebilir. Ancak sakin bir kafayla dndnzde ayn dzlemde buluacamzdan eminim
Gelin imdi yukarda zet gemeye altm eyi rneklerle aalm.

Efendim, daha nce okuduum yk ve yazlarndan, ilk roman Hibiryerden ve ikinci roman Fatma Aliye: Uzak lkeden hareketle kitabn yazar Fatma Karabyk Barbarosolu, yazya yazlan bir yazardr. Yazar, biz okuyuculara aslnda bir eyler anlatmak derdinde filan deildir; yaarken, okuyup yaarken, kendini kurmak derdindeyken, dile geliyor. yklerinde, yazlarnda ve romanlarnda grdm ve hissettiim ey, neredeyse yazcnn kendisi olmu meselelerdir. En souk, en nesnel bir eymi gibi grnen Moda ve Zihniyette de bu vard. Fatma Karabyk Barbarosolu, hastasna yabanclaarak i yapan bir doktor gibi deil; meseleyi, kendi iinde ald renklerle anlatyor.


rnein, Fatma Aliye: Uzak lke roman Bu kitapta bir btnlemeden bahsedebiliriz elbette. Bu, benzer isimler tayan iki yazar kadnla snrl bir btnleme de deil! Sanki Barbarosolu kendini kurmaya koyulmuken, yolculuu onu Fatma Aliyeye gtrm; Fatma Aliyeye vard yerde ise kendi fotorafyla karlam. Yani Fatma Aliyeyi yazmam, onu yaarken kendini yazar bulmu. Romann imdi de geen (ki yazc, imdiyi kendisi olarak okuyor) nc blm ise tam olarak bunu gsteriyor. Onu Fatma Aliyeye gtren okumalarn ve i heyecanlarn bilmiyorum ama Kadky meydannda Fatma Aliyenin torunu Suna Selen ile karlamas, adeta barda taran son damla olmu. Bu son damla, o gne kadar yazcda yaanan Fatma Aliyenin yazya konu olmasna sebep olmu. Romann imdide geen nc blmnden ise unu anlyorum: Yazc uzunca bir dnem Fatma Aliyede yaayarak o uzak lkeye yolculua hazrlanm. Bu blm, Barbarosolunun Fatma Aliyeye, yani uzak lkeye yapt yolculua hazrlan olarak grdm. Bu sebeple roman okuyup bitirdiimde, aslnda son blm, ilk blm olabilirdi diye dndm.

Fatma Aliyenin Uzak lke romannda st blm var: Okumak, yazmak ve kilitli kalmak Bu blmn toplam olan romann esas izgisinde, slm medeniyet perspektifine oturan Osmanlnn son dnemlerinde yaananlarn bir yazar kadn zerinden okunmas vardr. yi bir tarih yazcs olan Ahmet Cevdet Paann kz ve tarih yapc / yaayclardan Faik Paann ei Fatma Aliyenin biyografik hayatnda grnen hakikatlerde imdiyi okuma abas Yazc imdiden uzak lkeye, bugnden dne gidiyor oluu, maksad sadece uzak lkeyi, dn gstermek deil, bugnn izlerini dnde aramak veya dnn bugnde ald ekli gstermektir diyebilirim. Baka bir ifadeyle denilebilir ki: Yazc, yazar kadn kimliinin kklerine giderek kendini bir yere konumlandrmak istiyor. Elbette ki metnin yazardaki yorumu kendinde sakldr, ancak bu tespitler ise bir okuyucu olarak benim karmlarmdr. Bilindii gibi her okuyucu herhangi bir metni okuduunda onu kendine has yorumlar ve zihninde farkl bir ekilde kurar.

Bu romanda, Fatma Aliyenin ahsnda temel insanlk meseleleriyle karlayoruz. Sebep ve sonu ilikisiyle i ie gemi bu dnemin (Abdlaziz, Abdlhamit ve Trkiye Cumhuriyetinin kuruluu) iklimiyle birlikte, yazar kadn Fatma Aliye, anne Fatma Aliye, Dou-Bat arasndaki Fatma Aliye ve kurulan yeni devlete smayan Osmanl bakiyesi ailelerinden biri olarak Fatma Aliye zerinde dndm.

nsan merak etmeden duramyor. imdi de Fatma Aliyelerin izlerini srmek gerektiini dnyorum.

Evet, slm medeniyet perspektifinin ulema geleneinin son temsilcilerinden biri olan Ahmet Cevdet Paann evinde tatl bir heyecan vardr. Adviye hanm hamile olduu ocuunu dourmaktadr. nceki doumuna ebelik yapm ebenin yerine yeni bir ebe ie koyulmutur. lk kez ebe olarak geldii evin sahiplerini renmi olmann heyecan iinde, doan ocuun gbek ban keserken, Sesi de, talihi de gzel olsun diyecekken, Akl gzel olsun der. Hi phesiz irrasyonel bir durumdan bahsediyoruz. Kendisine Fatma Aliye ismi verilmi bebenin sesi ve talihi hikyesinde sakldr, ama ok ak ki, akl ak biri olarak hayatta yerini alr. Hayat harflerin, kelimelerin, dilin, kitaplarn sayfasnda ve dncenin iinde geer. Yatlar gibi oyunlarn iinde kaybolmaz, kitaplarn sayfalarnda grnr bir hayatn kahraman olur. ocuklarn ok da yaklamad, kz ocuklarnn zellikle uzanda dur(durul)duu kendince bir oyuna giriir. Harflerle oynar, kelimelerle bir dnya kurar, iine dt dil ile durduu yerle yetinmez, baka yerlere uzanmak ister. Abdlaziz devridir. Evler, imparatorluun byklne yakr tarzdadr; evler okulda deil, okul evdedir. Kendisine gelen hocalara sorduu sorulardan edindii cevaplarla kendi yolunu amaya alr. Aliye sorduka sorar, her sorduu soruya kendini tatmin eden cevaplar aldka, bambaka diyarlara yrdn zanneder. Annesi ve babas hayretler iindedir; harflere, kelimelere, dile gelen Fatma Aliye herkesi artmaktadr. O, kitaplarn sayfalarnda baka yerlere kanatlanr. Hem burada hem deil. Rya gibi yani Okumak, iradeyle bir d grmek deil miydi ki zaten. Okurken hem buradasnz, hem deilsiniz; okuduunuz ey sizi baka yerlere gtrmtr nk. Kendisini uzaklara tayan okumalar onu yeni bir dille karlatrr. Franszca ile Gizlice ve kendi bana Franszca renmeye koyulur. Bunu sonradan renen baba kzn artr, bu dile giden yollar aar. Bir dil sadece bir dil deildir, yeni bir dnyadr ayn zamanda Franszca ile baka bir dnya ile karlar.

Bir sre sonra eve gelen hocalardan bir eyler renme istei biter. Hocalar artk konaa gelmeyecek, kendisi hocalarn kitaplarna gidecektir. Ahmet Mithat Efendinin kitaplaryla buluur. Hayata karamayan Aliye, kitaplardaki hayata pek abuk karr. Okuduu kitaplar, rendii Franszca ile karlat dnyalar, Ahmet Mithat Efendinin romanlar kendisinde romanc hassasiyeti gelitirir. mparatorluk uzand yerlerden geriye doru ekildike o ileriye doru geliir. ine ok ey doluur, ya byr. On yedi yana vardnda babasnn mnasip grd Abdlhamitin Kolaas Faik Paa ile evlenir. Babasna ramen bir ey yapacak biri deildir o; baba Ahmet Cevdet Paa, Fatma Aliye iin merkezi bir eydir. O ki, romanlarnda bile kahramanlarn babalaryla kar karya getirmez. Ahmet Mithat Efendinin bir talebesi olarak derse yatkndr. Yazarak bir vazife grmek istemektedir; yazar kadn olarak Ancak Faik Paa da buralarn erkei olarak, okuyan, dnen ve yazan bir kadn fazla grmektedir. Fatma Aliye ise evlilikten bunu beklememektedir. Gizli sakl yazmaya devam eder. stelik bunu kda deil, zihnine drerek Ancak bir gn gelir Faik Paa kararndan vazgeer, yaz! der. Bu Fatma Aliye iin byk bir lkstr. Hem evlilii sknt olmaktan km hem de yeniden diline kavumutur. Buralarda ilk kez bir kitabn kapanda Bir Kadn imzas grnr. Fatma Aliye evirdii Franszca kitabnn kapana kendi ismiyle deil, Bir Kadn imzasyla yer alr. Verilen tepki udur: Bir kadn ne bilsin Franszcay, ne ilgisi var yazyla Osmanl erkei byle tepki vermiti. Osmanl erkekleri, Osmanl kadnlarna nasl bakyor ki! Bakyor mu? Baksn veya bakmasn, Fatma Aliye kendinde yaarken, hurufatla birok yere gitmitir. Artk o Osmanlnn ilk kadn yazardr.

Konanda, kitaplarn sayfasnda geen bir hayata yazlmt. Ama hayat yerinde durmuyor, imparatorluk zlyor, insanlar baka yerlere savruluyordu. Erkekleri ve kadnlaryla Osmanl, rengini kaybediyordu. Yaz yazmak ile hayat tanzim etmek tercihleri arasnda Fatma Aliye yazy seiyordu. Madam Serandi, Mslman kadnlar 20 yl nce byle deildi. Artk siz baka trl yayorsunuz. Oysa biz, yere der gibi geerken yllarn stnden, siz ge ulalacak basamak niyetine geiyordunuz yllar. Ama gryorum ki, imdi siz de artk gklerden de de yayor ve dahi yalanyorsunuz. demiti. Hayr, gklerden der gibi yaamayacaklard. Bunun iin yazarak akacakt hayatn iine. Teselli arayanlara kitaplaryla teselli olacakt. nk sadece kendi ocuklarna anne olmakla valide olunamyordu, sadece yaknlarna yakn durarak Allaha yakn olunamyordu.

Klen imparatorlukla beraber evler de klmt. lim, evlere smaz olmutu. ocuklar, erkekler ve kzlar okullarda baka dillere, baka dnyalara, dinlere, tasavvurlara yakalanyordu. Bir garip zgrlk esvaplar dalgalandrarak ve deitirerek yzlere baka baklar taktryordu. Osmanl erkeini ve kadnn savuran bu rzgr onlar kendilerince olmayan bir toprakta buluturuyordu. zgrlk, ak, evlilik yeniden tanmlanyordu. Kzlarn evden kat bir dnemdi. Annesi ve babasna ramen kz Aye aknn peinden gitmiti. Ahmet Cevdet Paann torunu, ilk muharrire Fatma Aliyenin kz smet Hristiyan olmutu. Fatma Aliye kzn aryor ve soruyordu: Ak bizi terbiye ediyordu. Ne oldu da biz ak nefsimizi terbiye eden bir basamak olmaktan karttk? Muhaderat romannda Eninde durumun dayanlmazlndan yazya kayordu. mparatorluk topraklarndan ekilmi, kzlar evden kap Hristiyanl tercih etmi, Fatma Aliye de kendi garna ekilmiti. Dnem, hrriyetten yararlanmak iin ikbal peinde Ankaraya hcum vaktiydi. nsanlar yzn Ankaraya evirip ona koarken, Osmanl bakiyesi Fatma Aliye, kendini dne ve stanbula hapsetmeye raz olmutu. Ona gre: Yol belliydi. Maziyi ykmadan istikbali hazrlamak nkar deil, ikmaldi. Padiah ykmak ile maziyi ykmak arasndaki fark keke bilebilmi olsalard. Gemi ile ilikinin her zaman gelecek ile iliki kurmak olduunu keke kabullenebilmi olsalard.

Kzlar evden kap Hristiyanl tercih ederek annelerini, tarihlerini de inkr ediyorlard. Gemi ile kurulan mevcut iliki de evden kaan kzlar gibiydi. Neden hurufat(yazlar) oullara ve kzlara benzetmiti!? Hurufat zerinden dnyaya deip dokunulduu iin mi? Yaz yoluyla istif edilen dnce, geriye kalan olduu iin mi? Hayrl yaz, amel defterini ak brakan. Hayrl yaz! Ama yeni dnemle birlikte yazlar da deimi, artk Latin harflerine geilmiti. Bu hurufat baka dncelerin gemisiydi. Kendi dncelerini bu gemiye yklemeye kalknca dnce ksyordu. Fatma Aliye evden kaan kzyla gemile kurulan iliki arasnda srekli muhasebe yapyordu. Romanlarnda anlatt ve kkrtt kadnn ald hal zerinde kendi sorumluluklarn dnyordu. Yaad bir hayal krklyd. Byle bir kadn m arzuluyordu, kitaplarnda at yoldan giden kzlar din mi deitirmeliydi?

ekildii garnda, Hristiyanl tercih eden kz smeti arayan dedektifin parasn temin iin babas Ahmet Cevdet Paadan kalma mallar satyordu. Ei Faik Paann, yani babasnn lmne bile gelmeyen smetten yakc mektuplar alyordu. Dnn bakiyesi olan Fatma Aliye bugne eklenemiyor, kendine tutunarak yayordu. Kendisini anlamayacak gibi grnen gen adam soruyordu: Yaarken unutulmak ok elem veriyor olmal. Fatma Aliyenin cevab u oluyordu: Ben trenden indim. Ayn yerde ve ayn zamanda olanlar birbirlerini hatrlayabilir ya da unutabilir. Ben sizin zamannzda deilim. Zalim ile mazlumun yan yana durduu, iyi ile ktnn aralarnda hi fark yokmu gibi idrak edilmeye alld zamanlara ait deilim. Unutulmadm. Sizin dnyanza hi girmedim diyelim.

Kurulmakta olan yeni dnyada kendisine yer olmadn iyice kavramt. ki tr insan ortaya kmt. Gemie btnyle srt dnp bugnklere yarananlar, bugnkleri btnyle ktleyip gemite takl kalanlar O ikisinden de deildi. Kendisini unutturmutu. Yazlar okunmayan yazar olmaktansa artk yazmayan eski zaman muharriresi olmak daha iyiydi. Haksz da deildi! Dn, memleket olarak gittii yerlere bugn artk pasaportla gidiliyordu. stanbulun eski aileleri Trkiyeye samyordu. Fatma Aliye, oktan bir uzak lke olmutu.

Fatma Barbarosolunun tekrar okuduum romanlarnda zellikle uzak lke Fatma Aliyeye gidip onu bize yakn klm. Romann ilk iki blm olan okumak ve yazmak bu uzak lkeden haber veriyor. Kilitli kalmak isimli son blm ise imdiden bahisler ayor. Daha nce de sylendii gibi, yazc, Fatma Aliyeyi yaarken, yani bu roman yazmaya koyulurken hayatna vuran Fatma Aliyeyi kilitli kalmakla tanmlyor.

Evet, Uzak nasl yakn klnr? sorusunun cevab, yazya yazlarak desek ziyadesiyle realiste bir tespitte bulunmu oluruz. Yazdnz eye dnmseniz, o ey ne kadar uzakta olursa olsun, artk yaknnza kadar gelmi demektir.

Kaln salcakla



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn yaptlar kmesinde bulunan dier yazlar...
Eek Edebiyat
Yabanc Gzyle Trkler
High Rise (Gkdelen)
Eski Kitaplar Neden Okunur?
Krleme
Batl iiri Bize Nasl Sevdirdiler?
El Ruido de Las Cosas Al Caer (Den eylerin Grlts)
Mihr ile Mh
Budalalk Nedir, Nasl Kefedildi?
iirdeki Roman

Yazarn deneme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
lenmemi Cevherler lkesi: Trkiye
Kayg ve Endie nsan nsanlktan kartr
Glmek in Krala Alamak in Filozofa Gitmek
stanbulu Dnmek
"Bu Dnya i Oyundur Oyun"
Ezberlerin Bilimsel Klkls Bir Felakettir
Abdlhamid, Abdlhak Hmid ve Karndeen Jack
Aa Deyip Geme!
Gidene Yol, Kalana Yer Vermek
Hakikati Hakikat Olduu in Sevmek

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Szn iei [iir]
Gzbebei Turusu [iir]
Bir Hicran Namesi [iir]
Sakin Bir Ac [iir]
Geldim [iir]
Sevgiliye Hasretle [iir]
Geceye Kside [iir]
Benimle lr Msn? [iir]
Beste-i Nigar [iir]
Bilemezsiniz [iir]


Ya Irmak kimdir?

Felsefe ve edebiyat a! Yaync, gazeteci ve kitapsever. . .


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Ya Irmak, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.