..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
nsanlar yalnzca yaamn amacnn mutluluk olmadn dnmeye balaynca, mutlulua ulaabilir. -George Orwell
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Deneme > Yaptlar > Ya Irmak




23 Mays 2024
Eek Edebiyat  
Ya Irmak
Eek, edebiyatn ve felsefenin olduu kadar geometrinin ve sosyolojinin de en gzde mecazlar arasnda yer alm. Birok air, yazar, dnce insan, filozof, bilim insanlar hatta folklor da eekten vazgememi.


:GA:
ocukluk amda memleketim Nizipin merkezinde yer alan parkta Mahsuni erifin ak hava konserine gitmitik. Sahneye kan Mahsuni eline mikrofonu alnca: Ben eei, aslandan daha ok severim. nk aslan paralar, eek insana hizmet eder. Ben insana hizmet eden, onun ykn hafifleten eek olmay, aslan olmaya tercih ederim. demiti. Halbuki o zamana kadar arkadalarm, byklerimiz, mahalledeki abilerimiz: Aslan, aslan dediklerinde gubarrdk. Nefsimiz balon gibi ier; Eek bu! Ne eei, Eek olu eek! dediklerinde yerin dibine girerdik

Hayatmda ilk defa Trkiyede herkesin trklerini dinledii, hrmet ettii, sayg duyduu bir sanatnn kendisine eeklii aslan olmaya tercih etmesini ok garipsemitim. Bu sylemi bir mtevazilik de deil, bilgece bir karm olarak zihnime kayt etmitim. Evet, eekler o gn, bugndr sesi hari her eyiyle merhametimi ve merakm celbeden hayvanlar olarak hayatmda yer edinmitir.

Eek, edebiyatn ve felsefenin olduu kadar geometrinin ve sosyolojinin de en gzde mecazlar arasnda yer alm. Birok air, yazar, dnce insan, filozof, bilim insanlar hatta folklor da eekten vazgememi. Divan iirimizden derinlemesine bilgi sahibi olmaya gerek yok. Lise yllarmda edebiyat kitaplarmzn divan edebiyatna ilikin blmnde eyhinin Harnamesi en ok bilinen metinler arasnda eek yer alrd.

Edebiyatla hi ilgisi olmam ve olmayan tandm ou insan Divan iiri ile ilgili bir sz syleyecek olsa hemen eyhinin

Bir eek var idi zaif nizr
Yk elinden kati ikeste v zr

dizesini ezberden srtarak sylediklerinin bir tanym.
Edebiyatmzda eyhiden, Ziya Paaya kadar kim varsa hepsinin birer eeksever olduunu bu vesile ile sylemeliyim. Hatta Mevlana da dahil
Nietzsche Putlarn Alacakaranlnda (11.), eei trajik bir varlk olarak grr:
Bir ykn altndadr: Ne tayabilecek ne zerinden atabilecek durumdadr. Tpk bir filozof gibi eyhinin ..yk elinden kati ikeste v zar dizesi ile Nietzschenin dile sylemlerinin ne kadar benzediklerini bir tarafa brakp gerekten u eein trajik yaratklar olduklarna bakmak gerektiini dnyorum. Onlar filozofa trajik konumlaryla ele almak yerine; kmsemek, aalamak sanrm eekliin (!) dik lsdr!!!

Eein, Nietzschenin konumlandrd gibi iki ihtimal arasnda kalmln (yk ne tayabiliyor ne de zerinden atabiliyor olmas) trajedisini, bir Fransz filozofu Jean Buridan, farkl bir dzlemde tekrarlar. nl sosyolog Georges Gurvitch, 1953 ylnda stanbul niversitesinde verdii; nsan Hrl zerine Alt Konferansta Buridann Eeine ilikin deneyini yle anlatm: Eit mesafeye konmu, ayn nitelikte iki yulaf yn karsnda bulunan eek, ikisi arasnda bir tercih yapamad iin hareketsiz kalr ve alktan lr.

Bu duruma biz Trkler: lme eeim lme! ile zapturapt altna alrz.

Peki gerekten u eek bir filozof mu yoksa bir ahmak m?

Realitelere baklrsa her iki medeniyette de ne hikmetse ahmakln istiare yoluyla dilegetirilme ekli genel de eek zerinden yaplyor. Latincede cerebrum asini (Eek kafal) bir hakaret olarak biliniyor ve bu hakaretin bizde ki karl Eekliin lzumu yoktur. Bu deyi ise, gemite ve bugn, genellikle babalar da eek olan eekler tarafndan kullanlmaya devam etmektedir.

Sadece kafas deil, yz ve kulaklaryla da bilim tarihine geen eek: Pythagorasn geometrisinde bir teorem, bir dikal genin kenarlar ile hipotens zerine izilen karelerin grnmnn, eein yz ve iki kulana benzetilmesi yoluyla, Eek davas diye bilim dnyasnn da gndeminde yerini korumutur. Yine eklemek gerekecekse Midasn kulaklarnn eek kulaklar olduunu hatrlatmakta fayda gryorum.

Folklor, dedik. Ortaa Anadolu tarasnda, eek bireysel tek ulam aracdr: Trkedeki eek yk deyii, arl temsil eder. Nasreddin Hocann eei, Don Quixotenin Rozinantesi gibidir. Ama Hocann eeinin ad yoktur ve stelik Hoca, eeine ters binmi olarak temsil edilir. Bu, Hocann tersliinden midir, yoksa eein tersliinden mi bilemem. Ama belli olan bir ey varsa o da: Altn ssleme palanl ya da semerli eek, ak hayatmzdan tutun, siyasi hayatmzn da bir paras olmutur.

Oldu olacak eek efendi ile ilgili bulabildiim zl szleri de bu yaznn altna ilitireyim. Belki birilerinin eeklik yapmamasna (!) vesile oluruz.

Kaln salcakla

Eek ile ilgili zl szler:
Eek ile ilgili zl szler:

Mal dadan, eek damdan; yk eee gelmiyorsa eek yke gider.
Emanet eein yular gevek olur.
G geriye dnerse topal eek ne der.
Aksak eekle yksek daa klmaz.
zlme; eek eei beenir. mer Hayyam
El elin eeini trk ararak arar.
Eee altn semer de vursan eek yine eektir.
Adam sandk eei, kaba yazdk dei.
Bal, eein az iin deildir. Miguel de Cervantes
Ak eee bile dans ettirir. Fransz Atasz
Attan indi eee bindi.
Emanet eein yular gevek olur.
Aksak eekle yksek daa klmaz.
Atlar tepiir olan eeklere olur.
Atlar tepiirken arada eekler ezilir.
Attan den lmez, eekten den lr.
El elin eeini trk ararak arar.
Eek, eei dn kar. Fakir Baykurt
kuruluk eein be paralk spas olur.
Eek bile bir dt yere bir daha dmez.
Eek hoaftan ne anlar; suyunu ier, tanesini brakr.
Eeini salam kaza bala, sonra Allaha smarla.
Eein kuyruunu kalabalkta kesme; kimi uzun, kimi ksa der.
Attan dene yorgan dek, eekten dene kazma krek.
Eee eek olduunu ispat edemezsin ki Cengiz Aytmatov
Can yanan eek attan yrk olur (can acyan eek at geer)
Zenginin kans dadan aar, fakirin eei dz yolda aar.
Adam adamdr, olmasa da pulu; eek eektir, atlastan olsa da ulu.
Allah fukaray sevindirmek isterse nce eeini yitirtir, sonra buldurur.
kzn nnde, eein arkasnda, aptaln her tarafnda hazrlkl ol.
Sahibi ok olan eei sonunda kurtlar yer. spanyol Atasz
Eek, kpee ot vermi, kpek eee et. kisi de a kalm. erkes Atasz
kzn nnde, eein arkasnda, aptaln her tarafnda hazrlkl ol.
erefin sebebi, sanma neseptir; Erefin eekten fark edeptir. Cengiz Numanolu
Ne gnlere kaldk ey gidi gazi hnkr, eek vezir oldu katr defterdar.
Olur, olmaz maslahata, olocuk karr oldu. Kllkteki boz eek, atla yarr oldu.
nsan hr deildir; hr olan, eek veya kpektir. Necip Fazl Ksakrek
Dnya be bilgisizin elinde; Onlarca her bilgi kendilerinde. zlme; eek eei beenir: Hayr var sana kt demelerinde. mer Hayyam
sann eeinden eker esirgenmez ama eek yaratl bakmndan otu beenir. Mevlana
nsan insandr cepte olmasa da pulu, Eek eektir altndan olsa da ulu.
Eee, katr boncuuyla inci birdir. Zaten o eek, inciyle denizin varlndan da phe eder. Mevlana
Eek alim olmaz ta tamakla tekkeye, adam insan olmaz gitmek ile Mekkeye. Ziya paa
Bir insan sana eek derse umursama, ama 5 kii sana eek derse git kendine bir semer al. Amerikan Ataszleri
Eei mektep mdr yapan dershanelerin ahra dndnden ikyet etmemelidir. Cenap ahabettin
Eer yol bilmezsen eein (nefs) dileine aykr hareket et; doru yol o aykr yoldur. Mevlana
Her grdn ata sakn deme binektir. Srrn verme dostuna, bazlar gevektir. Eee altn semer de vursan; eek yine eektir. Ziya Paa
Mey biter saki kalr. Her renk solar haki kalr. Diploma insann cehlini alsa da hamurunda varsa eeklik; baki kalr. Fuzuli
Ben sana zarar verebilirim, tekme atabilirim dersen bil ki insana deil, eek ve ata uygun bir zellikle vnyorsun. Epiktetos
Terk eden kiinin gittii yerde aradn bulamaynca geri dnp zledim demesi; zlediinden deil, eek gibi piman olduundandr. Aziz Nesin
Okulun ne nemi var? Okula yarn da gideriz. Ha bir ders fazla almz, ha bir ders eksik, yine hep ayn eek kalrz. Carlo Collodi
Dncede saplant ve azgnlk en ak ahmaklk belirtisidir. Canllar arasnda eekten daha kendinden emin, daha vurdumduymaz, daha iine kapal, daha ciddi, daha arbal olan var mdr? Michel de Montaigne
Ne gnlere kaldk ey gidi gazi hnkr, eek vezir oldu katr defterdar.
Adam hac m olur ulamakla Mekkeye, eek dervi mi olur ta ekmekle tekkeye? Eek alim olmaz ta tamakla tekkeye, adam insan olmaz gitmek ile Mekkeye. Ziya paa
mrmn sonuna kadar eee binmektense, bir yl ata binmek yedir. Hollanda Atasz
Terbiyesizden edep beklemek dehettir. Geme katrn nnden seni teper nk asl eektir.
Eee, katr boncuuyla inci birdir. Zaten o eek, inciyle denizin varlndan da phe eder. Mevlana
Soysuza asalet mi verir giydii niforma? Som altndan semer vursan eek yine eek. Hayati nan
Bedenin, bindiin eek. Dizgin sendeyken ahire gidersin ama ii eee brakrsan ahra gidersin. Hayati nan
Ah, bu eek anrlar! Dnyada bundan yank, bundan elemli bir ses daha bilir misiniz? Yakup Kadri Karaosmanolu
Diree iple balanan bir eek kendini kurtarmak iin direin etrafnda dnp durunca diree daha yapk, hareket edemez halde kalr. Ayn ey kendi korkularndan ve rahatszlklarndan kurtulmaya alp aclarna daha fazla saplanan obsesif dnme biimine sahip insanlar iin de geerlidir. Francesc Miralles
Geveze bir adam, bu derece megul ve nemli bululara imza atan nl bilginle kulaklar normalden biraz byke olduu iin dalga gemek ister: stat, kulaklarnz bir insan iin fazlaca byk deil mi? diye sorar. Galileo yapt iten ban kaldrarak adam szdkten sonra yeniden iine dnerek u yant verir: Evet, benim kulaklarm bir insan iin biraz fazlaca byk, ama seninkiler de bir eek iin fazlaca kk saylmaz m?
Msr Valisi Kavalal Mehmet Ali Paa, stanbula gidecek olan Nedimi air Nihat Beyden gelirken getirmesi iin beyaz renkli, ok iyi bir eek istemi. Fakat Nihat Bey eei almay unutmu. Msra geldii zaman Paa hakl olarak sormu: Nihat Bey, bizim eek nerede kald? air aknlkla yle demi: Vallahi unuttum Paam, imdi sizi grdm de hatrma geldi. Paa, ald cevaba memnun olmam; ama yine de glmseyerek yle demi: Neyse, siz geldiniz ya, artk lzumu kalmad.



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn yaptlar kmesinde bulunan dier yazlar...
Yabanc Gzyle Trkler
High Rise (Gkdelen)
Eski Kitaplar Neden Okunur?
Krleme
Batl iiri Bize Nasl Sevdirdiler?
Uzak Nasl Yakn Edilir?
El Ruido de Las Cosas Al Caer (Den eylerin Grlts)
Mihr ile Mh
Budalalk Nedir, Nasl Kefedildi?
iirdeki Roman

Yazarn deneme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Kayg ve Endie nsan nsanlktan kartr
lenmemi Cevherler lkesi: Trkiye
Gidene Yol, Kalana Yer Vermek
Hakikati Hakikat Olduu in Sevmek
Benjamin Button'un Tuhaf Hikayesi'nin Dndrdkleri
Hallerinden Memnun Cevherlerimiz
stanbulu Dnmek
Ezberlerin Bilimsel Klkls Bir Felakettir
ki Burlu Bir Kale: Zaman!
Elma, Yldrm

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Sakin Bir Ac [iir]
Geldim [iir]
Szn iei [iir]
Gzbebei Turusu [iir]
Bir Hicran Namesi [iir]
Sevgiliye Hasretle [iir]
Geceye Kside [iir]
Benimle lr Msn? [iir]
Beste-i Nigar [iir]
Bilemezsiniz [iir]


Ya Irmak kimdir?

Felsefe ve edebiyat a! Yaync, gazeteci ve kitapsever. . .


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Ya Irmak, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.