..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Milli egemenlik yle bir nurdur ki, onun karsnda zincirler erir, ta ve tahtlar batar, mahvolur. -Atatrk
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Deneme > Meslekler & Yaam > Ya Irmak




25 Austos 2022
Soytarlar  
Ya Irmak
Prof. Dr. Mina Urgann Elizabeth Devri Tiyatrosunda Soytarlar adl eserinde; soytarlk g meslektir der. Gerekten de soytarlk sanld gibi yle kolay bir meslek deil, aksine ok g bir meslektir.


:CGA:
Prof. Dr. Mina Urgann Elizabeth Devri Tiyatrosunda Soytarlar adl eserinde; soytarlk g meslektir der. Gerekten de soytarlk sanld gibi yle kolay bir meslek deil, aksine ok g bir meslektir.

Shakespearein komedileri ve tragedyalarnda, soytarlarn sz konusu bu zor zenaat nasl yaptklarn gsteren bir sr rnek var. rnein, On kinci Gecedeki Festeyi ya da inize Nasl Gelirsedeki Touchstoneu, belki komik tip olarak grebilirsiniz; ama asl Troilus ve Cressidadaki Thersites ve Kral Leardaki The Fool, soytarl incelikli, lk bir zek ve zarif; ama rseleyici nktelerle gerek bir bilgelie dntrdklerini de fark edersiniz Arthur Koestler, Mizah Yaratma Eyleminde de sylyor ya, soytar ile bilge, kardetirler diye Soytar da, bilge de gerekten zeklaryla yaarlar. Nkte, yaratclk, icad etme ustal demek olan zek ile dim ayn dzlem zerinde yol alrlar

Shakespearein ve genelde ngiliz tiyatrosunun The Fool (soytar) dedii tipler (Feste, Touchstone, Thersites ve Kral Learin The Foolu), bilge soytarlar diye bilinirler. ngiliz dilinde fool, ayn zamanda budala ya da dmdz deli anlamnda da kullanlr. Soytarlar, bazen safdil grnrler, ou defa da uuk ve kaktrlar!- Uuk ve kak, evet; ama George Orwellin Tolstoy zerine yazd bir denemede dedii gibi, dim en doru ve en akllca szleri ilk onlar sylerler

Dorudur. Soytarlk, yle kolay kolay edinilmesi mmkn olmayan bir nkte ustal ve zarif bir bilgelikse eer, yapan iin bu i zor bir zenaat olmaldr. Fakat bir bakma da kolaydr! Yani bir kere soytarlar ne yaparlarsa yapsnlar, ne sylerlerse sylesinler, kimse onlar ciddiye almaz, alamaz Mina Urgann dile getirdii bir soytar, alaylarnda ne kadar ileriye giderse gitsin, szleri iftira addedilip cezalandrlmaz. szne dayanarak bunu sylemek mmkn. Yine, On kinci Gecede, Oliviann dile getirdii de tam olarak budur. Olivia yle der: There is no slander in an allowed fool (zin verilmi bir soytarnn szlerinde hakaret yoktur.) Google evirisinde: zin verilen bir aptalda iftira olmaz yazyor ama bence dorusu ilk yazdm gibi olmaldr

Bilge soytar ya da Bilge kak tipi, Erken slam dneminden balayarak, Arap ve bir anlamda da Osmanl dneminde karln bulmutur. Arap ve ran almalarnda uzmanlam bir ngiliz tarihi ve oryantalistti olan Clifford Edmund Bosworthn, The Medieval Islamic Underworld adl kitabnda, Dou Hristiyanlnn Erken slam dnemindeki nfuzunun bu Bilge soytar tipinde grnr olduunu yazar. Bosworthe gre, Araplarn kil elMecnin dedikleri tip bu tiptir. kil elMecnin, giyim kuamlarnda yoksul ve asketik tiplerdir. Aptalm gibi grnrler; ama gerekte bilgece szler syleyerek herkesi hayretler iinde brakrlar Bosworth, Erken slamn kil elMecninlerinden en ok bilineninin, Ebu Vuheyb Behll bin Amr el Kf yani bizim bildiimiz adyla Behll-i Dn olduunu bildiriyor. Behll, Harunrreid dneminde yaam ve Charles Pellatnn slam Ansiklopedisine yazd Behll maddesine baklrsa, onun ykleri, esprileri ve akalar, Bin Bir Gece Masallarnda bile zikredilmitir. Bu arada Prof. Dr. Ahmet Arslann Trkeye evirdii Franz Rosenthalin Erken slamda Mizah adl kitabnda Behll Dnya dair herhangi bir ey gremedim Rosenthal, grdm kadaryla daha ok, mehur Eebe isnat edilen 160a yakn hikyeyi aktarm eserinde

Burada ilgin olan, Franz Rosenthalin, bu tiplere Arapa battal (soytar) denildiini, ama yaygn kavramlar olarak, ahmak, mufel ve reki (budala, deli, vb.) kelimelerinin kullanldn belirtmesidir. lgin, zira Rosenthal battal ngilizceye buffoon diye evirmi. Mina Urgan da soytarnn ngilizcede fooldan baka clown, buffoon, jester gibi kelimelerle karlandn yazm. Shakespearein On kinci Gecedeki Festeyi ve Nasl inize Gelirsedeki Touchstoneu ve Kral Leardeki The Fool iin foolu kullanm. Mina Urgan yle diyor: Buffoon, bilinli soytarlk yapan kiidir ve onun kak olmas sz konusu deildir. Ama fool ya gerekten delidir ya da deli olmad halde, evresindekileri gldrmek iin deli grnebilir. Urgan, buffoon ile jester arasndaki fark da yle izah ediyor: Buffoonun akalar kaba ve ilkeldir. O ince akalar ve nktelerden ok, el akalar ve aklabanlklar yapar. Oysa Jesterin szlerinde dima zek ve bir zarafet vardr. yleyse, diyor Urgan, en yksek ve en akll soytar tipine jester diyebiliriz.

Jestere bu adan bakldnda, daha ok, saray ve yksek aristokrat evrelerinin soytarlarna verilen bir isimdir desek herhalde realist bir tespitte bulunmu oluruz. Bunlara direkt olarak saray soytarlar demekte bir beis yoktur. Bilinen Jesterler: XV. yzyln balangcnda Meksikada, mparator Montezumann sarayndaki soytarlar, Eski Msrda Firavun mezarlarndaki resimler, hkmdarlarn yannda soytar ccelerinin varln ispat ediyor. Yine Hint tiyatrosunda, irkin ccelerin soytarlk yaptklarn Wikiden aratrdmzda grebiliyoruz

Saray soytarlarnn Osmanldaki karlna bakacak olursak o da herhalde, ncili avu olmaldr. ncili avuun IV. Murat dneminde yaadn biliyoruz. Aratrmac, yazar Aydn Oy, Trk Folkloru Belletende (1987 12) ncili avu fkralar zerine yazd bir yazda, bir aya sarayda, br aya sarayn dnda olan avuun, saray adamlar arasndaki dedikodular, birbirini ekememezlikler, gammazlklar, kskanlklar, rekabetler, entrikalar ve toplumsal yapdaki bozukluklar, mizahn ve hicvin arayp bulamad malzemeler olarak kullandn syler. ncili avuun szlerinde de dim bir zek ve zarafet vardr der.

Evet, bu iler byledir! Uzun lafn ksas soytarlk aslnda ok zor bir zenaattr!

Kaln salcakla



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.


Yazarn deneme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Bir lk
Kendini Anlatma ekli
Yrek Evinde Oturmak
Eski Kitaplar Neden Okunur?
Gzelliin Evine Kurulmak
High Rise (Gkdelen)
Mektup
Birey mi, Bencil mi?
Sevgili
stanbul Dinmeyen Bir Esinti Bir Devam Editir

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Sakin Bir Ac [iir]
Geldim [iir]
Szn iei [iir]
Bir Hicran Namesi [iir]
Gzbebei Turusu [iir]
Sevgiliye Hasretle [iir]
Geceye Kside [iir]
Benimle lr Msn? [iir]
Bilemezsiniz [iir]
Beste-i Nigar [iir]


Ya Irmak kimdir?

Felsefe ve edebiyat a! Yaync, gazeteci ve kitapsever. . .


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Ya Irmak, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.