..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Pek ok doktorun yardm ile lyorum. -Byk skender
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Deneme > Yaptlar > Ya Irmak




18 Eyll 2023
Krleme  
Ya Irmak
Elias Canettinin roman Krleme 40-50 yl nce ilk Ahmet Cemalin evirisiyle yaynland. Yaklak yarm asrlk kitab mrm boyunca ya bir ya da iki kez zerinde dnmeden, tartmadan okudum. imdi yine elimin altnda ve tekrar not olarak okuyorum


:ABD:
Elias Canettinin roman Krleme 40-50 yl nce ilk Ahmet Cemalin evirisiyle yaynland. Yaklak yarm asrlk kitab mrm boyunca ya bir ya da iki kez zerinde dnmeden, tartmadan okudum. imdi yine elimin altnda ve tekrar not olarak okuyorum

Elias Canetti souk bir mizahn, incelikli, mesafeli bir kara yerginin eliinde yazm bu biricik romann. Meramm biraz daha amak iin kitaptan alnt yapacak olursam: Marur bilim adam Kien, kitaplarna iyi bakt iin hizmetisi Thereseyle evlenir. Nikh treninden sonra; Rastladklar ilk durakta tramvay beklemeye koyuldular. Kien, bugnn dierlerinden ayr hibir yan olmadn belirtmek iin taksiye binmekten kanmt. Tramvay geldiinde basamaklara nce kendi srad. Ama daha vagonun sahanlndayken, nce karsn bindirmesi gerektii aklna geldi. Arkas dnk olduu halde tramvaydan aa inerken, Thereseye iddetle arpt. Bileti fkeyle yola devam iareti verdi. Tramvay, ikisini de durakta brakarak hareket etti.

Canetti, Kafkay tandktan sonra, arad slubu bulduunu syler. Belki de bu yakn gelecekte olup biteceklerin kaygsn tayan bir sluptur. Gnmz okur yazarlarna samalk gibi gelen ancak drt be yl sonra o samalk korkun gerekliin kendisi olup kmtr. Krlemeyi zaman dilimi belli, tarihe kanl damgalar vurmu bir dnemin habercisi sayarsak hi birimiz bu slubu yadrgaayz. Zira kitabn blm balklar bile kendi dneminin sebeplerini on ikiden simgeleyerek:
Dnyasz Bir Kafa, Kafasz Bir Dnya, Kafadaki Dnya olarak belirtilmi.

Kitapta, marur, bencil, ilevsiz, faydasz bilim insan Kienin zmlenmesinde faizme adm adm yaklaan Avrupann bir amlanmas ile karlarz. Faizmden, nasyonal sosyalizmden, sloganlardan hemen hi bahsedilmez bu kitapta. te yandan bu roman, yalnzca bu sloganlar klgya geirecek karanlk bir ortamn btn panoramas gibidir. stelik daha ortalk st limanken, uygar yaam yerli yerinde dururken Kien iin d yaam, bakalarnn ortak dnyas kaybolmu; dahas hibir zaman var olmam gibidir. O, maddi gereklikleri yok sayan, kitaplar dndaki dnyay, ounluun dnyasn kmseyen kafasz bir dnyann adamdr. Bundan da sonsuz bir mutluluk duymakta, kendi kabuu iinde in dil ve uygarlnn grkemiyle har neir yaamna bakmaktadr.

Therese ise kitapsz (kltrsz) bir dnyann, basit, yaygn anlamyla maddi dnyann simgesidir. Kitaplar eya diye grdnden korur ama okumaz Kienle Theresenin bilekesinden doacak cehennem, ok deil, Krlemenin yaymlanndan birka yl sonra, btn Avrupann genel grnmne dnecektir. Bylesi bir kehanet roman sz konusu olunca, Dostoyevskinin Ecinnileri ve Stalin Rusyas da aklma gelmedi deil.. Kien iin d yaam kaybolmutur dedim. yle de denebilir: Kien, yaad dnyada gerekliklerle olan organik balantsn tmyle yitirmitir. Avrupann gittii yerden habersiz, kendi sarsak deerlerine kr krne bal yaamaktadr. Bu da ilgin bir tarzda romana yedirilir.

rnein, Kien, kendisine bir caddeyi soran yurttan dinlemez. Krleme sonucu, bir nc kiinin, yant verecek sradan bir baka yurttan varlna inandndan, sorunun tekrarlanmasn ve yantsz kaln byk bir hazla izler. Yantlamaktan kanan nc kii, Kienin gznde, byle adi sorular yantlamad iin saygn bir kii konumundadr. Caddeyi soran yurtta, sonunda bir gzel tokatlar Kieni. Ama Kien, bana gelen olay, gndelik, sradan bir bayalk eklinde alglar. Artk hi sokaa kmamas gerektiini dnmeye balar. Canettinin cehennem dnyasna baknda yce gibi gzken, ama gereklie ayak uyduramam lklerin tm kap dar edilmitir. Krleme neredeyse umutsuzluk zerine kurulu bir roman olarak durur. Sz verdii tek umut ise cehennem ateinden semenderin sa kabileceidir!

Theresenin tutumundaysa, kr iktidar hrsn kavramak olas. Aslnda maskesiz bir yzle Kienin karsna kyor hizmeti kadn; saklamad istekleri ve tercihleriyle: Ev, eya, para, daha ok para, parann salayaca an, hret ve o mehur grkem! Bunlardan ibaret Therese. Sonu gelmeyecek ihtirasyla baarya kotuunu sanr.

Krleme d grnm olarak, yaadmz dnyann somutluuyla hibir zdelik tamaz. Bir delinin bak asndan yazlmasna arpktr ortaya kan atmosfer. Ne var ki, 1935-1945 yllarnn keskin izgili bir maketi bu romanda eksiksiz biimde karmza karlmtr. Somut dnya, Krlemenin yaymlanndan biraz sonra, romanda anlatlanlarn hepsini tek tek yaamaya balar. Kafasz bir dnyada, dnyasz bir kafayla yaamann dehet verici bedeli bir bir denmektedir.

Romann sonlarna doru, bilim adam, hizmeti, kapc, cce ve karakol simgeleri Avrupa kltrnn iine atlmakta olduu cehennem ateini hissettirirken, bir yandan da Amerika hayali patlak verir. Canettinin souk mizah artk doruktadr. Batan Avrupa yalnzca Amerikann iine yarayacakken; Kien de Therese de, tekiler de Amerikan ryasn grmeye balar.

Her eyi kmseyen, iine kapandka sanrlara srklenen, kmseyii ve ie kapanyla kendi rkn, ibret verici sonunu hazrlayan Kien, hl kurtar, aydnlat reetelerini sunmaya devam eder. Tabii, Therese de yeni kocasnn ve eski efendisinin kurtar, aydnlat reetelerini azdrmaktan geri durmaz. rnein, Therese birdenbire okumak, aydnlanmak arzusuyla yanp tutumaya balar. Kien ise eski hizmetisi, yeni kars Thereseye nasl, ne trden bir kitap semesi gerektii konusunda dnmektedir:

Yalnzca bir roman sz konusu olabilirdi Therese iin. Ne var ki roman okumak hibir ruhu zenginletiremezdi. Romandan belki alnan zevk iin denen bedel, pek yksek olurdu; en stn kiilikleri bile bozard romanlar. Romanlar sayesinde insan; kendini her trl insanla zdeletirmeyi reniyordu. Deiiklikten zevk almaya balyordu. Kiilikler para para zlp, hoa giden kahramanlarn kalbna giriyordu. Her gr as savunulabilir oluyordu. Okur, gnll olarak kendini yabanc hedeflerin akna brakyor, bu yzden uzunca bir sre iin kendi hedeflerini gzden yitiriyordu. Romanlar, yazarlk yapan bir oyuncunun, okurlarnn bir btn oluturan kiiliklerine batrd kamalard. Oyuncu, kamann gcn ve karlaaca direnci iyi hesaplayabildii oranda hedef ald kiilii paralayabiliyordu. Devlet, romanlar yasak etmeliydi. der.


Kienin saltacakken zehirleyen reeteleri, Theresenin iine bir sre yarar. Onun derdi tasas Kieni ortadan kaldrmak, evin, maln mlkn stne oturmak, mutlak iktidarnn zaferini yaamaktr. Fonda Avrupa cayr cayr yanarken


Krlemeyi okurken bu lkeyi de zihnimin iinden geirdim. O kadar ok benzer durumlar var ki kendi kendime arp kaldm


Her ne ise
Dilerim Kien, Therese, Avrupa ve isimleri olduu gibi kalr ve bu okuduum isimler hi deimeden romann iinde sonsuza kadar kalr, durur

Salcakla kaln



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn yaptlar kmesinde bulunan dier yazlar...
Yabanc Gzyle Trkler
Eski Kitaplar Neden Okunur?
Batl iiri Bize Nasl Sevdirdiler?
Uzak Nasl Yakn Edilir?
iirdeki Roman
El Ruido de Las Cosas Al Caer (Den eylerin Grlts)
Mihr ile Mh
Budalalk Nedir, Nasl Kefedildi?
Eskimek
Grmeyi renmi Gzler

Yazarn deneme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
"Gzel"in Anadilini Konuursak Ne Olur?
lbr (Yourtlu Yumurta)
stanbul Dinmeyen Bir Esinti Bir Devam Editir
Duann Gizemli Yolculuu
Yrek Evinde Oturmak
ekyatalt Romanlar II
Sevgili
Bir lk
Antakya
Kendini Anlatma ekli

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Sakin Bir Ac [iir]
Gzbebei Turusu [iir]
Bilemezsiniz [iir]
Ayrln Bitii [iir]
Szn iei [iir]
Sevgiliye Hasretle [iir]
Geceye Kside [iir]
Benimle lr Msn? [iir]
Beste-i Nigar [iir]
Tesirsiz iir [iir]


Ya Irmak kimdir?

Felsefe ve edebiyat a! Yaync, gazeteci ve kitapsever. . .


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2023 | Ya Irmak, 2023
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.