..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
"Kirazlar ve dutlarn tadn ocuklar ve serelerden sor." -Goethe
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Deneme > Yaptlar > Ya Irmak




23 Haziran 2023
Batl iiri Bize Nasl Sevdirdiler?  
Ya Irmak
... eyh Galibin tasna erebilen airin kmay bir yana, Nedim gibi syleyebilen adamlar da yok olmutu.


:AHI:
Edebiyat tarihimizi incelediimizde Tanzimat yllarnda divan iirinin yerini bat tarz iirlerin aldn hemen fark ederiz. Bu fark edite edebiyatn tr ve nazm ekilleri iin tam olarak doru ise de muhteva ve konularn deime srecinin ise Tanzimattan nceki yllarda balam olduunu grrz. Bu durum, divan iirinin syleyecek sz tkettii savyla izah edilebilecei gibi baz divan airlerinin bir yenilikilik hareketi veya gayreti olarak da okunabilir elbette.


Evet, XIX. yzyln balarnda edebiyatmza yn veren airler, yzyllardr sylenegelen mazmunlar ve gelenekte var olan dnceleri gelitirecek akli, mantki, ve gnl zemininden yoksundular. ok uzun zamandr ustaca iirler syleyip yeni bir katman oluturacak air yetimemesi, iir muhitlerinde eski ifadelerin tekrarlar ve eskilerin iirlerine yorumlar getirmekle vakit geirilmesi gibi sebepler byle bir alann ksrlamasna yol at. Dahas, sosyal hayatn gerekleri, lkenin iinde bulunduu berbat ekonomik artlar, askerlerin her yeni giriimini baltalayan bakaldrlar, Anadolu ve Rumelindeki isyanlar, ynetim boluunun halkta meydana getirdii moral bozukluu ve knts, bir de lkenin her tarafnda cereyan eden kargaa hali edebiyatn yn almasnda psikolojik olarak byk rol oynuyordu. Haliyle byle bir ortamda brakn edebiyatn gelimesini insann gelimesi bile mucizeydi..

rnein, eyh Galibin tasna erebilen airin kmay bir yana, Nedim gibi syleyebilen adamlar da yok olmutu. Yzyllardr kalplaan ve kurallar belirlenen bir iir geleneini tekrarlamakla yetinen ve o kurallar iinde an ihtiyac olan yeni sanat zevkini oluturamayan airlerin tekrar edip durduklar, hatta bazen alay ettikleri [1] kalplam dnceler, artk hem syleyenler, hem de dinleyenlerde bkknlk meydana getirmiti.

Bu kmazdan kurtulmann yolu, bana gre, Hsn Ak gibi yksek zevk rn edebiyat eserleri vermek iken XIX. yzyln airleri daha basit olan tercih ederek Nedimin mahallileme izgisinde halk zevkini iire yanstma yolunu setiler. Evet, tercih ettikleri stanbul hayatna ilikin anlatmlar ile gnlk konuma dili hi phesiz an icaplarna uygun bir edebiyat meydana getirmek iin bavurulmas gereken tercihler olarak grlyordu. Ancak ne var ki bunu yaparken Nedimin uh slubunda var olan o yksek edebiyat zevkini yok etmekle kalmadlar, iirin znde de deer kaybna yol aan sama sapan tekrarlara dtler. Byle bir tercih, mesela iki yz yl evvelin (XVII. yzyl) usta sanatlar tarafndan yaplm olsayd divan iiri bambaka bir edebiyat oluverir, Tanzimat yllarndaki evrilme, batl tr ve ekiller kadar mana ve mefhum bahsinde de daha kvam bulmu bir ekle dnrd diye dnyorum.. Haksz mym?

Yani bakldnda Tanzimatta hazrlksz yakalanan divan iiri halkn hayatna dair imajlar ile yine onlarn kulland dil ile yksek edebiyat eserleri yaratacak ustalar yetitirememiti, batl fikirler baz airler arasnda bir fantezi olarak kalmt. Bunun tabii sonucu olarak divan airlerinden saylan Smblzade Vehbi (.1809), Enderunlu Fazl (.1810), Sruri (.1817), Enderunlu Vasf (.1824) ve zzet Molla (.1829) gibi sanatlar hep gndelik hayata dair zevklerin peinde halka daha fazla yaklama endiesiyle kaleme almlard eserlerini

Sonuta bu yzyln divan airleri sanki iki kiilikli gibi sanat rettiler. Divanlarnn bir sayfasnda nadiren syledikleri derin anlamlar okunurken sayfann dier yznde zevksizlik rnei iirler de bulunabiliyordu.

Mesala bir yandan;

O gl-endm bir al ale brnsn yrsn

Ucu gnlm gibi ardnca srnsn yrsn

diyebilen Vasf, hemen bu iirin arka sayfasnda sanki yalnzca vezin ve kafiye uysun diye birbirine balanm, ii bo;

Sana kim dedi ey ayr beni dilbere ge

Getiinin beni ol serv-i revna yere ge

tarznda beyitler de syleyebiliyordu..

Hani baz ark gfteleri vardr; srf terennmn ritmine uysun diye sylenmi olduunu hissedersiniz de anlamn dndnzde sizi basitliiyle hayrete drr ya hah ite o cinsten Yine bir rnek vermek gerekirse:

Cann kimi isterse gr gayr karmam

Kstm sana ben nafile yalvarma barmam

Haddim bilirim yr ile beyhude yarmam

Kstm sana ben nafile yalvarma barmam (Vasf)

Divan iirinin kurallarna gre ksen, ka yz vermeyen, hatta sitem edip zen hep sevgili iken, kendini k olarak gsteren airin yaptna baknz. O her eye raz olan, sevgilinin azarn ve cefasn bile sevinle karlayan, karlk bulamad halde yalvarmaktan vazgemeyen klasik k nerelere gitmi, o asil ak ne hale gelmi?

XIX. yzyla kadar akn bir sr olarak saklayan, sevgilinin yzn grmeye can atan, eteini pebilmek iin yalvaran k artk sitem etmeye, baka sevgiliden bahis amaya, hatta onunla gezip dolatn uluorta anlatma densizliinde bulunmaya balam.

Yukardaki arknn gftesinde aka sylenmeyen Yolun ak olsun! sz divan iirinin ruhunun da deitiini, Tanzimat olmasayd bile bu deiim neticesinde o eski tavrndan bir eser kalmayaca gn gibi ortadaym ite.

Bence airlerdeki bu deiim, Tanzimat yllarnn edebiyat ortamnda bat kaynakl deiimlerin hem bir habercisi, hem de zemin hazrlaycs olarak dikkate alnmaya deer ve aratrlmas gereken bir husus olarak gryorum. Yoksa altyz yllk bir gelenek Tanzimatlarn hcumlar karsnda bu derece savunmasz filan olamaz, bu kadar da kolay yklmazd diye dnyorum

Kaln salcakla


Girye-i blbl glende alp maskaraya

Gldre gldre ol gonca gl atlattk [1]

Hami: Gl bahesinde blbln gz yalar ve alaylarn maskaraya alp gldre gldre o gonca gl atlattk.



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn yaptlar kmesinde bulunan dier yazlar...
Eski Kitaplar Neden Okunur?
Krleme
Yabanc Gzyle Trkler
Uzak Nasl Yakn Edilir?
iirdeki Roman
El Ruido de Las Cosas Al Caer (Den eylerin Grlts)
Mihr ile Mh
Budalalk Nedir, Nasl Kefedildi?
Eskimek
Grmeyi renmi Gzler

Yazarn deneme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Birey mi, Bencil mi?
Bir lk
Kendini Anlatma ekli
Gzelliin Evine Kurulmak
Dnyaya Alan Yol
"Gzel"in Anadilini Konuursak Ne Olur?
stanbul Dinmeyen Bir Esinti Bir Devam Editir
Yrek Evinde Oturmak
Elveda Bilgi Elveda Akl
Kendini imdiklemek!

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Szn iei [iir]
Sakin Bir Ac [iir]
Bilemezsiniz [iir]
Gzbebei Turusu [iir]
Sevgiliye Hasretle [iir]
Geceye Kside [iir]
Benimle lr Msn? [iir]
Beste-i Nigar [iir]
Tesirsiz iir [iir]
Kehribar Gzlm [iir]


Ya Irmak kimdir?

Felsefe ve edebiyat a! Yaync, gazeteci ve kitapsever. . .


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2023 | Ya Irmak, 2023
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.