..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Ben bir retmen deil, bir uyandrcym. -Robert Frost
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > 7nci Sanat (Sinema) > Hakan Bilge




28 Mart 2012
Milos Forman'n Guguk Kuu Filmi zerine  
Hakan Bilge
Delilik, tek tek insanlarda pek seyrektir; ama gruplarda, partilerde, halk arasnda, alarda kural olarak bulunur. (Friedrich Nietzsche, Tan Kzll)


:GIFD:
Delilik, tek tek insanlarda pek seyrektir; ama gruplarda, partilerde, halk arasnda, alarda kural olarak bulunur.
(Friedrich Nietzsche, Tan Kzll)

Be Perspektif

1) Etki Alan ve erevesi

Hollywoodda 1970lerin hayat tarz ve sinema anlay bugn ksmen de olsa referans alnmakta ve stelik buna hem byk (dev yapm irketlerinde, starlarla ekilen A tipi filmler) hem de dk bteli filmler (majrslerin hkimiyetinde kotarlan bamsz filmler ve tamemen stdyo dnda ekilen avant-garde filmler) nayak olmaktadr. 70lerin Amerikan sinemas kalburst filmlerin yapld ok-sesli bir enliktir adeta. Janrlarn dntrlmesi bu yllarn hemen banda gerekleecektir. Bu balamda One Flew Over The Cuckoo's Nest / Guguk Kuu (1975, Milos Forman) politik sylemi, sosyo-psikolojik boyutuyla gne gibi parlyor. Szm ona etki alan hi de dar deil. Modern toplumun trel ve moral mantalitesini hastane (tmarhane olarak okuyun) eretilemesiyle masaya yatran film, Amerikan sistemine getirdii sert hicivle sinema tarihinde nemli bir yer tekil ediyor. Guguk Kuunun, toplumsal figrleri prototip olarak kullanan simgesel dili, baskn ve ezilmi zneleri alglamamza / okumamza olanak tanrken, dier yandan da girift ahlaki belirsizliklere k tutuyor.

2) Ka Sorunsal

Ka sorunsal, salt ka miti zerine ina edildiinde Guguk Kuu, anlamsal evreninden ok ey yitirmekle birlikte dnsel kimliinin de posasn boaltr. Burada geni lekte dillendirilmesi gereken olgu, liberal ve ama son kertede anti-demokratik, hadi syleyelim unu, faist sistemin otoriter bireylerince terbiye edilmeye yanamayan, sz konusu arka direnen zgrlk insan-znenin evrensel tabana yaylan mcadelesidir. Uyuuk zneleri belirli bir klfn iinde narkoza maruz brakan baskc figr, alt edilmesi tartma gtrmeyen bir otorite figrdr.

3) Bir Mukayese Denemesi

Sisteme kar, sistem kart znenin yannda yer alan Guguk Kuu, altn eeledii evrensel temalar asndan Stanley Kubrickin A Clockwork Orange (1971, Otomatik Portakal) filmiyle rtr; fakat ulat nihai hedef bakmndan btnyle ayr bir yol izer. A Clockwork Orangeda -her ne kadar bakarakteriyle belli llerde zdelesek de- Alexin (Malcolm McDowell) sonunda bedenini ve zihnini iktidara sunmak mecburiyetinde braklmas aradaki ayrm daha da netletirir. (Beyin ykama seanslar ve bunun sonularn anmsadmzda her ey yeterince berraklayor mu?)
Yani Alex, tm aidiyetiyle ngiliz liberal sistemine empoze edilirken Randle Patrick McMurphy (Jack Nicholson) sistem ve iktidardan uzaa yol almaya alr. Trajik son nemli deildir burada. Asl nemli grnen ise Guguk Kuundaki mcadele dsturudur. Bir dier ortak yanlarna gelince: fazlasyla karamsarlar veya fazlasyla gerekiler (ben ikicisinden yanaym). Karar sizin.

4) Tek-tip Birey

Kapitalizmin ve siyasal tamamlaycs liberalizmin (imdilerde moda deyimle neo-liberalizmin) nihai iar ve slogan tek-tip birey yaratmak zerine kurgulanm bir yanlsamalar labirentini iaret eder. Ayn arabaya binmek, ayn marka gne gzlklerinden takmak, ayn fabrikadan kan best-sellerlar okumak u ya da bu olmak, sr ruhu tamak, marjinal olan dtalamak, aznlklar telemek, ecinsellerden nefret etmek Guguk Kuundaki tekiler ise delilerdir. Normal olmayan, normalitenin emberi iine dhil olmayan manyaklar, kafadan atlak herifler, deliler
McMurphy mevcut emberin snrlarn zorlayan kararl bir anaristtir. lgndr, iinden geeni yapacak denli cesur biridir. Ksaca O, zneleme peindeki bir bireydir. Srnn dna kmak iin elinden geleni yapar. Eylem ve tavrlar, Michel Foucaultya referansla, psikiyatrinin doas ve kapatlmann sonular zerine nemli enformasyonlar sunar. Genel balamda toplum, tekini, farkl ve marjinal olan teler, dlar, hakir grr. zel balamlara indiimizde manzara udur: Okullar, niversiteler tek-tip birey yaratmak iin ina edilen bask kurumlardr. Her gn Andmz okur ve Ne mutlu Trkm diyene! dersiniz; demek zorundasnzdr. Resmi tarihleri okuyup ksr bilgiler edinirsiniz. Sra arkadanzdan fazla bir karakteristik edinmeden bir disiplenden mezun olur, meslek edinirsiniz. Biraz ansnz varsa ve olanla yetinmezseniz yeni bir eyler yaratabilir, yaratc bir sre izleyebilirsiniz. Ama muhafazakr niversitelerde bunu yapabilmeniz ok zordur. Rekabet etmeniz gerekir. Kmsenirsiniz. Marjinal olana kapal olan kurumlar sizi giderek krletirir. Kendinizi bir Kafka memuru gibi hisseder, kendinize ve evrenize yabanclarsnz. Bir bcee dnmemek iin didinirsiniz
McMurphy de evresini saran, onu tek-tip bir hasta, bir deli yapmak iin faist bir polis gibi hareket eden hastane alanlarna kar savar. Bahemire Ratched (Louise Fletcher) belirgin bir prototiptir. Otoriter, bask kurucu bir memurdur. Grevi prosedrleri yerine getirmekten ibarettir. Bunu da hakkyla yapar.
Artk bir tehlikedir McMurphy ve beyni ykanmas gerekmektedir. George Orwelln 1984 adl romanndaki Winston Smith gibi. Ya da yukarda szn ettiimiz, Otomatik Portakaldaki drogi Alex gibi. nk sistem iin bir tehlike arzetmektesinizdir. Yokedilmeniz gerekir. Susturulmanz gerekir. 68 kuann hippieleri gibi. Vietnam Sava kartlar gibi. Sosyalistler gibi. Zenciler gibi. Bir tekisinizdir ve sistem sizi sahnesinden uzaa frlatmak zorundadr. McMurphy de uzaa (lme) frlatlr. Potansiyel bir figrdr O. Erken domutur. Yakn gelecekte yeniden domak iin lmesi gerekir

5) Muhalif & Gmen Bir Ynetmen: Milos Forman

ek Cumhuriyetinden teki meslektalar gibi (bkz. Ivan Passer) Amerikaya yerleen Forman, Guguk Kuunda aratrd temalarla iki sosyal sistemin, szmona kapitalizm ve sosyalizmin baskc mekanizmalar uygulamalar asndan herhangi bir farklar olmad gstermitir. lkesindeki basklara bakaldrp doup byd topraklar terketmi, fakat zgrlkler lkesi (!) Amerikada benzer basklarn, engellemelerin bulunduunu yakinen gzlemlemitir. lkesinde ektii ilk dnem filmlerinde, Cerný Petr (1964), Lsky jedn plavovlsky (1965, Bir Sarnn Aklar), Hor, m panenkoda (1967, Koun tfaiyeciler) sosyalist toplumdan enstantaneler sunan zgn bir ynetmendi. Hollywoodda byk btelerle ve starlarla alt. dller de ald. Avrupal kimi sinema yazarlarna gre Hollywoodda irtifa kaybettii, eski yaratclk dnemlerini geride brakt ve eski muhalif ruhunu yitirdii bir lde dorudur; fakat Milos Formann 70lerde (mesela Hair) ve 80lerde ektii kimi filmler (rnein Amadeus) bugn hl hafzalardadr

hakanbilge@sanatlog.com



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn 7nci sanat (sinema) kmesinde bulunan dier yazlar...
John Ford'un Gazap zmleri Filmi zerine
Stanley Kubrick'in Otomatik Portakal Filmi zerine
Delilik ile Ak Ayn ey

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Ak ve Kin [Eletiri]
Sinemada savan ocuklar [Eletiri]


Hakan Bilge kimdir?

Sinemay ve edebiyat bir elence arac olarak deil, evrenin iinde binbir ruhu barndran sisli bir aynas olarak grdm ve halen de yle gryorum.

Etkilendii Yazarlar:
Marx, Freud, Kolker, Kafka, Dostoyevski, Rilke


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2023 | Hakan Bilge, 2023
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.