..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Yaam ksa, sanat uzun, frsat aceleci, deney aldatcdr. -Hippokrates
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > yk > ocuk > Ali Osman ztrk




1 Temmuz 2007
Almanya"daki Trk ocuk Edebiyat zerine Ksa Notlar*  
Ali Osman ztrk
Doksanl yllarda Almanya'da ocuk edebiyat zerine Yksel Pazarkaya balamnda ksa notlar.


:AJDAA:
Giri
Bugn 500.000’i akn sayda Trk ocuk ve genci Federal Almanya’da yayor. Bunlarn kimi Trkiye’de doup kk yalarda Almanya’ya gelmi, orada bym, kimi ise Almanya’da domu ve orada kalm. ok ilgin bir konumlar var Alman toplumunda. Ne tam Trkler, ne de tam Alman. ki dnyann ortasnda yabanc, ikisine de tandk. Kendi yatlar Alman ocuklaryla salk iliki kurabilseler de, yabanclklar hep bir glge gibi onlar izlemekte. Sorunlar ok ynl ve karmak. Gerek Alman yazarlarn, gerekse Trk yazarlarn rnlerine yansyan bu sorunlarn yllar itibariyle rengi ve younluu deimekte. Estetik kayglardan ok, edebi eserlerin odak noktasn oluturan sorunlar aslnda yalnzca ocuk ve genlerin sorunu deil; anne-babalar, yetikinler de tek balarna zemeyecekleri byk bir problemle kar karyadr artk.

Almanya’da Trk ocuk Edebiyatnn Konular
Almanya’da yaayp da edebi rnler veren Trk yazarlarn inceleyen Nuran zyer (“Themen der in Deutschland schreibenden trkischen Autoren fr Kinder und Jugendliche”. Germanistentreffen-Tagungsbeitrge. Deutschland-Trkei, Bonn 1994, Bonn 1995, s. 333-341) ocuk ve genlere ynelik edebiyatn aslnda onlar iin yazlmadn belirtir. 1994 tarihi itibariyle 40 kadar ocuk-genlik kitabn aratrma malzemesi olarak kullanan zyer, ncelikle Jugend und Volk, Ararat, nel, Anadolu ve Ortadou gibi yaynevlerinin ocuklarn dil retimine katkda bulunmak iin iki dilli kitaplar yaymladn tespit eder. Bu kitaplarda, fakir ailelerden gelen Trk ocuklar hep ba rol oynamaktadr; 7-14 yalarnda Almanya’ya gelir, evde geleneksel bir yaam srmekte, sokakta ise modern yaamla karlamaktadrlar. ki kltr arasnda bunalan ocuklar, sorunlarn stesinde gelinmesi sz konusu olduunda yalnz kalmaktadrlar, nk anne-baba zaten aresiz bir durumdadr. Bu ekilde, 70’li yllarn kitaplar, Trk ocuklarnn dil ve kltr oku yaantlarn ele alr ve dolaysyla onlara Almancay ve Alman kltrn retmeyi hedefler (bkz. age., s. 334).

80’li yllarn kitaplar ise, artk yalnzca Almanya’ya gelen ocuklarn deil, ayn zamanda orada doanlarn sorunlarn ele almaya balarlar: Yksel Pazarkaya, Glten Dayolu, Zlf Livaneli, Fakir Baykurt, Ycel Feyziolu gibi yazarlar, Trk ocuklarnn dil-kltr sorunu tesinde, endie ve kayglarn, korku ve umutlarn, istek ve zlemlerini de dile getirirler. Bu kitaplarda, ilikiler eitsel amalarla idealize edilmitir ve olaylar mutlu sonla biter (bkz. age.,s. 335).

imdi 90’l yllardayz. 1997 tarihli Alamanc’larn ocuklar (Berlin 1997) balkl kitabn da gsterdii gibi, bugn artk “kaybolan ocuklarmz ve genlerimiz. Dalan aileler, zellikle psikolojik ynden saln kaybeden insanlarmz” konulatrlyor. Ad geen kitabn yazar 1944 Hatay doumlu retmen yazar Halim Demirci Berlin’de yayor. Bir retmen titizliiyle Trk ocuklarnda gzlemledii sorunlar arlkl olarak mektup slubunda dile getirmi. 1970 ylndan itibaren birleen ailelerin ve Almanya’da evlenen iftlerin dourganl ve Trkiye’de braklan ocuklarn byk gruplar halinde Almanya’ya getirilmesiyle artan ocuk saysna dikkati eken Demirci, ancak buna paralel olarak artan sorunlarn zm iin ne Trk ne de Alman yetkililerin hazrlkl olmadn hatrlatyor (bkz. nsz).

Kitapta, ailesi Almanya’da yaayan bir ocuun, dt ete ve uyuturucu bataklndan kamayp hapishaneyi boylayan bir gencin, evini terkeden, sk sk koca deitiren annesi ve alkolik babasndan muzdarip bir kzn mektuplarn, eylemlerine ortak olduu eteleri anlatanlar, Trk doup Alman olan genleri, retmenine mektup yazanlar, nc kuaktan ocuklarn sorunlarn, birok ulustan ocuklarn bulunduu snflarda eitim grp eitim-retim ansn yakalayanlar birinci tekil kii azndan okuyoruz. Yazar bylece dorudan bir slupla yneliyor okuruna ve uyar grevini yerine getirmeye alyor.
ocuk Edebiyat Yazar Olarak Yksel Pazarkaya
1958’den beri Almanya’da yaayan yazar ve evirmen Yksel Pazarkaya 80’li yllardan beri Almanya’daki Trk ocuklarnn sorunlarn ele alan yazarlarn banda gelir. 1974’te “Utku” adl eseriyle balayan bu yazma serveni, hal byk bir ilgiyle devam eder.
194O zmir doumlu olan Yksel Pazarkaya, Stuttgart’ta kimya ve felsefe eitiminin yansra edebi bilimler zerine doktora yapmtr. Halen Stuttgart’ta oturmaktadr. Pazarkaya’nn iir, hikye, dram trlerinde edebi almalar, bilimsel yazlar ve Almancadan Trkeye, Trkeden Almancaya pek ok evirileri vardr.

“AATAK UURTMA” zerine
Pazarkaya’nn yaymc olarak imza att “Der Drachen im Baum” (Aataki Uurtma) kitabn bal, Fazl Hsn Dalarca’nn ayn ad tayan bir iirinden alnmtr (iirin evirisi iin bkz. s. 120).
Pazarkaya, Trk edebiyatnda genler ve yetikinlere hitab eden eserler arasnda prensip itibariyle bir ayrm yaplmadn, masal ve halk hikyelerinin yetikinlerce de sevilerek okunduunu vurgulamakta ve bu kitabn hazrlanmasnda da ayn dnceye bal kalndn belirtmektedir (bkz. nsz).

Yaymc ve evirmen Yksel Pazarkaya’ya gre; gnlk yaamlarn 20 senedir (kitabn yaymland 1975 tarihine kadar geen zaman dilimini kapsar bu dnem) aralarnda Trklerin de bulunduu yabanc uyruklu toplumdalaryla paylaan Alman okuyucular (ocuklar, genler ve yetikinler), bu kitap sayesinde “gurbetileri” daha iyi anlamak, tanmak ve onlara yaknlamak frsatn bulabileceklerdir. Bunun yan sra Trk edebiyatnn tannm yazar ve airlerini okurken, manevi bir edebi tatmin ve haz duyacaklar, Trk ressam Orhan Peker’in resimleriyle de grsel bir doyum salayacaklardr.

Kanaatimizce, Pazarkaya bu amac gderken, dolayl olarak Almanya’da yaayan Trk ocuk ve genlerinin daha olumlu bir ortam ierisinde yetiebilmelerini mmkn klmaya almaktadr. Kitapta tantlan yazar ve airler ocuk yazarlar deildir; aksine ki byle olmasna zellikle dikkat edilmi; “suni bir ayrm sadece insanlar iin deil, edebiyat iin de sakncaldr zaten”, diyor Yksel Pazarkaya.

Derleme yaplrken dikkat edilen husus, hemen hemen her eserin kahramannn Trkiye’ye zg gnlk ve sosyal yaam ierisinde gsterilen ocuk veya gen insan olmasdr. Anadolu insan ekonomik ve sosyal glkler sonucu, ocuk yata bu artlarla mcadele etmeyi ve ayakta kalmay renmek zorunda olmutur hep.

eviride dilsel zellikler ve yazarlarn slbu dikkate alnm, bir Alman okuyucusu iin allmam yap, sembol, karlatrma ve deyimler, anlalabilir lde ise orijinallikleri muhafaza edilerek sunulmutur. Bu yaklam, Trk kltrn yanstarak, “farkl” olann da tannp “yabanclktan” kurtarlmas amacn ortaya koymaktadr. rnein:
“Los mein Widder” (haydi koum) (s. 53);
“ran mein Lwe” (haydi arslanm) (s. 55);
““in Freuden gehen und in Freuden zurckkommen (gle gle git, gle gle gel) (s. 47).
Bu cmleler tam szck karl verilerek evrilmitir ve dilimizdeki deyim ve blgesel dil kullanm zelliklerini aynen yanstmaktadr.
Bu derleme kitapta, Trkiye ve Trk insan, corafyas, kltr, dini, geleneksel spor ve oyunlar, rf ve adetleri, dilsel zellikleri, sosyal yaps, ekonomik sorunlar, ksaca yaam tarz, ir, hikye, masal, tiyatro oyunu, vecizeler ve nktelerden oluan edebiyat rnleriyle tantlmaya allmtr. Seilen edebiyatlar, eitli meslek dallarndan ve yrelerden gelen air ve yazarlardan olumakta, eserlerinde iyisi ve ktsyle, gzeli ve irkiniyle gereki bir tablo izmeye almaktadrlar.

Atatrk’n szleriyle balayan eserde, Trk Halk edebiyatnn byk halk filozofu ve nktedan Nasrettin Hoca’nn yan sra 1902-1940 yllar arasnda doan yazarlara yer verilmitir. Pek ounun yurt dnda yaam olmas ve yabanc dil bilmesi, tabii ki bir tesadf olamaz. Mesleki tecrbelerinin birikimlerini de eserlerinde ileyen bu yazar ve airler, kltrel farkllklarn ortaya karabilecei anlamazlklar giderebilecek ustalktadrlar.
Yazar ve airler ylesine dnlerek seilmiler ki, tm birlikte bu geni edebi yelpazeye bir btnlk katmlardr. rnein, 1915 Meyre/Konya doumlu edebiyat retmeni Ouz Tansel, zgn airlerimizden biri ve ayn zamanda bir masal ustasdr. lk iirleri Servet-i Fnun dergisinde yaymlanr, 1977 ylnda masallaryla Trk Dil Kurumu ocuk yazn dln alr. Ouz Tansel, lke ve halk sevgisiyle dolu bir cumhuriyet vatanda, bir aydnlanmac olarak tannmtr 1960’larn Konya’snda.
Melih Cevdet Anday, Fazl Hsn Dalarca, Cahit Klebi, Orhan Veli Kank ve Cahit Stk Taranc gibi air ve yazarlarmzn eserleri de hali hazrda ilkretim 6., 7. ve 8. snf Trke ders kitaplarnda ilenmektedir.
Almanya’da Trk ocuk edebiyatnn bir paras olarak deerlendirebileceimiz bu derleme-eviri kitapta, Yksel Pazarkaya’nn iir ve ykleri de var. Trkiye’nin nehirlerinden (Kzlrmak, Frat), Yenieriler ve onlarn kazanlarndan (burada Anadolu insannn ac ekme kapasitesi dile getirilir), Kur’an ve muskadan, Aa’dan, Ankara Atatrk iftliinden, efsanevi Yusuf’tan, Ardahan ve evresinden, deve grelerinden, Helvacdan, Kzlay’dan, Tahtakale’den ve Souksu’dan (fakirlerin blgesi), kltrmzn bir paras olarak dokuma sanat kilimden, Trk tarihinden, kaddan, efendiden, knal ineklerden, Trk masallarnn giri blmlerinden, ocuk oyunlarndaki tekerlemelerden, dini nder mftlerden, yeil sarkllardan, dervilerden ve imamlardan da sz edilen bu eserde, istenilen amaca ne denli ulald konusunda kesin bir yargya varlamaz; ancak gsterilen abay saygyla karlamak gerekir.
Almanya’daki Trk ocuklarnn iinde yaadklar ortamda rahat edebilmeleri, daha pek ok eyin deimesi ve Alman ocuklaryla dosta bir iliki kurabilmeleri iin, ada yazarlarmza (zellikle de Almanca yazan Trk yazarlara) byk grevler dyor.

Kltrler aras iletiimin sadece yabanc dil renmekle mmkn olmayacan gz nne alrsak, yabanc lkede uzun zamandan beri yaamakta olan “gurbeti ocuklarn” gncel sorunlarn dikkate alarak gerekletirilen edebi rnlerin, kendini tanma srecine ve bununla birlikte kltrler aras ilikilerde daha etkin bir katk salayacan umuyoruz. Yeni kuaklarn, konunun yabancs olmayan gen yazarlarn desteklenmesi ile kendi sorunlarna eilmesi salanarak, yaratc ve yapc bir etkinlik kazanlabilir. Ayrca, ocuk ve genlerin geici sorunlarnn yan sra kltrel farkllklardan kaynaklanan psikolojik sorunlar da dikkate alnmaldr.

KAYNAKA
Demirci, Halim: Almanc’larn ocuklar, Berlin 1997.
zyer, Nuran: “Themen der in Deutschland schreibenden trkischen Autoren fr Kinder und Jugendliche”. Germanistentreffen-Tagungsbeitrge. Deutschland-Trkei, Bonn 1994, Bonn 1995, s. 333-341.
Pazarkaya, Yksel: Der Drachen im Baum. Gedichte-Erzhlungen-Mrchen und Spiele [Aataki Uurtma. iirler-Hikyeler-Masallar ve Oyunlar]. Hg. und aus dem Trkischen bersetzt von Yksel Pazarkaya. Jugend und Volk Verlag, Mnchen-Wien 1975.

*) Trk Yurdu, Say: 136, Aralk 1998, s. 93-95. (. Meral Akn ile birlikte)



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn ocuk kmesinde bulunan dier yazlar...
Altn ocukluk

Yazarn yk ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Luise Rinser'de Sevgi, Yaam ve lm*
Brecht"i Nkteleriyle Anlamak
San Salvador
Afrodit'in Uyluundaki Leke
Alman tra ve Alman by
yk/ yknme/ Hykrme
Ksa yk zerine (1965)
Srlara Yolculuk
fade
Pencere

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Nasreddin Hoca'nn iiri [iir]
Bir iirdir Yaam [iir]
Hazan Gn [iir]
Rudolf Otto Wiemer [iir]
Anladm ki... [iir]
Sanal Bayramlar [iir]
"Gsnn stne iki yldz/gzlerinin stne iki pck" [iir]
air [iir]
Ezginingnl [iir]
Sadece Dostlarma [iir]


Ali Osman ztrk kimdir?

Akademisyen, evirmen, halkbilimci, karlatrmac, eletirmen.

Etkilendii Yazarlar:
Bilimsel anlamda Wilfried Buch, Otto Holzapfel, Grsel Ayta; edebi anlamda Luise Rinser, Buket Uzuner.


yazardan son gelenler

bu yaznn yer ald
ktphaneler


yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Ali Osman ztrk, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.