..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Bar bulacaz. Melekleri duyacaz, gn elmaslarla parladn greceiz. -ehov
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Toplumbilim > Erda Duru




11 Nisan 2019
Hi Bilmediimiz Bir Tarih: Ermeni Sorunsal  
Erda Duru
Ermenilerin Dou Anadolu'da bamsz bir devlet kurma giriimleri XIX. yzyla kadar uzanr. Bu olgu, 1870'lerden itibaren de facto bir sorun haline gelmeye balam ve Osmanl devletinde eitli yerlerde etnik isyanlar ve karklar kmtr.


:IEC:
TARH BLNCMZ
Lisede rendiimize gre biz Trkler Anayurt Orta Asya'da kuraklk balaynca Anadolu'ya g etmitik. Osmanly kurmu, yedi cihana egemen olmu ve asla yenilmemitik! I. Dnya Savanda Almanya ve dier lkeler yenilince Mttefikler Osmanl'y da yenik saymt! Sonra da Moskof ile savap kahpe (!) Yunan denize dkmtk!

Tarih dersi kitaplarmzda Yunan' denize dktmzden (!) bol bol sz edilir, ama, nedendir bilinmez, ayrlk Krt, Ermeni isyanlarndan, Tehcirden, Osmanl-Ermenistan ve Trkiye-Ermenistan savalarndan hi sz edilmezdi! Bu byk savsaklamann ardndan gnn birinde karmza birdenbire "Ermeni Soykrm" diye bir sorun knca allak mallak olmamz ite bundandr!

ncelikle unu belirteyim: 2000li yllara kadar her sradan yurtta gibi ben de Ermenilerin soykrma uradna inanyordum. nk lkenin gemi sicili 6-7 Eyll ve benzeri olaylar yznden pek parlak deildi.

Ancak, 2001 ylndan itibaren ne zaman ki Ermeni Soykrmnn inkar edilmesini engellemek Avrupa'da tartlmaya baland, ite o zaman iimde yava yava bir kuku olumaya balad.

16 Aralk 2003 ylnda, svire'nin Ermeni soykrmn kabul edip, arkasndan soykrm inkar edenlere hapis ve para cezas getiren bir yasay yrrle koymas bu konudaki kukularm gittike arttrd: mdi, eer gerekten soykrm olduysa bunu inkar edenlere neden ceza verilmesi gerekiyordu ki? O zaman dnyann yuvarlak olduunu veya aya gidildiini inkar eden insanlara da m ceza verilmeliydi? Bu ite bir bit yenii, bir tutarszlk, mantkszlk vard.
te bu nedenle -tarih dersinden ikmale kalm ve o dersten nefret etmi biri olmama ramen- tm bu olan biteni, hibir dinsel veya siyasal nyargya dayanmadan, zenle aratrmaya karar verdim. Ulatm sonular artcyd ve grnen sadece buzdann su stndeki ksmyd. Ve bu beni fkelendirdi.

Ermeni Sorunsal balkl bu aratrma 3 ana blmden olumakta olup birinci blm, sorunsaln tarihsel geliimi ve olgular zerinde odaklanmaktadr. Bunu yaparken, ayn zamanda olaylar izgisel bir sralama iinde I. Dnya Sava ve Kurtulu Sava grngesinden vermeye altm. kinci blmde soykrm sav dnsel, siyasal ve uluslararas hukuk asndan irdelenmekte, nkar Yasasna, Uluslararas Adalet Divan ve Avrupa nsan Haklar Mahkemesinin ilgili kararlarna deinilmektedir. Son blm ise Ermenistan - Trkiye ilikileri ve Ermenistann misyon ve vizyonunun zmlenmesiyle ilgilidir.

BRNC BLM SORUNSALIN TARHSEL GELM
Her eyden nce Ermenilerin Dou Anadolu'da bamsz bir devlet kurma giriimleri XIX. yzyla kadar uzanr. Bu olgu, 1870'lerden itibaren de facto bir sorun haline gelmeye balam ve Osmanl devletinde eitli yerlerde etnik isyanlar ve karklar kmtr.

Osmanl'daki Mslman halkta zellikle Alevi ve Hristiyanlara kar bireysel ve toplumsal dzlemde gzlemlenen, hogrszlk, nyarg, kskanlk ve isel nefretten kaynaklanan bastrlm bir lin ve recm geleneinin rtk varl ve bu bastrlm itepinin aa kmasyla dman bellenen kiilerin ev, iyeri, mahalle ve kylerine yama, yakma, katliam ve krmlar dzenlendii gizlenmesi mmkn olmayan tarihsel bir olgular dizgesi olarak karmzda durmaktadr.
Oysa, Osmanl devlet dzeni rkl ve dincilii baz alan bir yapda deildi. Padiah analarnn %99u Avrupa kkenliydi: Rum, Ermeni, Arnavut, erkez, Fransz, talyan, Srp kkenli devlet adamlar, sadrazamlar, paalar olduu gibi Yahudi milletvekilleri de vard.

Osmanl yneticileri halktaki bu dinsel kkenli taassup, hogrszlk ve nefret algsn nlemeye almaktansa, bunu yeri geldiinde, siyasal karlar iin Mslmanlk emberi dnda kalan Alevi, Hristiyan ve Yahudi dininden olan beklere kar kullanmay semilerdir. Trkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra da pek deien bir ey olmam bu alg ve anlay artarak devam etmitir.
1876 Selanik olay, 1914-18 Ermeni ve Sryanilere kar dzenlenen saldrlar, zmir Yangn, Trakya Pogromu, Varlk vergisi, 6-7 Eyll, Mara, Sivas olaylar ve benzerleri hep bu siyasal ve toplumsal alkanln devamdr. Dinci zihniyetin iktidar olmasyla toplumun en alt katmanlarnda yaygnlaan taassup ile hzla ykselie geen zellikle kadna ynelik iddet, tecavz, pedofili ve cinayetler ile srf farkl ve acl grnl kiilere kar yaplan saldrlar da bu kapsamda deerlendirmek gerekir.

I. MERUTYET (PARLAMENTARZM)
1870'lerde Osmanl Devleti hem ekonomik hem de siyasal bunalmlar iinde yzyordu. Ynetimde reform yaplarak Merutiyet (Parlamentarizm, Parlamenter Krallk) ynetimine geilmesini savunan ve ilk Anayasa taslan hazrlayan Sadrazam Mithat Paa ve ekibi sivil bir darbeyle 30 Mays 1876'da Abdlaziz'i tahttan indirerek yerine, nce V. Murat', ancak tozutma belirtileri gstermeye balaynca da onun yerine II. Abdlhamiti tahta geirirler.
O srada Balkanlarda ayaklanmalar balam, arlk Rusya's Osmanl'ya ltimatom vermi, Avrupa devletleri de stanbulda dzenledikleri bir konferansta Srbistan ve Karadaa bamszlk, Bulgaristan ve Bosna-Herseke zerklik verilip verilmemesini tartyorlard!

Merutiyeti ilan ettii takdirde Avrupa devletlerinin bu isteklerden vazgeeceini zanneden Abdlhamit, konferansn topland ayn gn, Kanuni Esasiyi (Anayasa) ilan eder (23 Aralk 1876). Seimlerden sonra ilk Meclisi Mebusan faaliyete geer ve bylece Osmanlda merutiyet dnemi balam olur. Ancak, Avrupa devletleri kararlarndan vazgemeyince Osmanl ile Rusya arasnda Balkan sava patlak verir (1877).

ki yl srecek bu savata Osmanl ordular tm cephelerde bozguna urar. Rus ordular Yeilky'e (Ayastefanos) kadar gelir. Meclis bu ar yenilgi karsnda Abdlhamiti sular. Abdlhamit de 18 ubat 1878de meclisi tatil eder, Anayasay askya alr ve bylece I. Merutiyet devri sona ermi olur! (II Merutiyet 30 yl sonra 1908de balayacaktr)

Atekesin ardndan Ruslarla imzalanan Ayastefanos Antlamas (3 Mart 1878) Balkan halklarn Osmanl egemenliinden kurtarrken, Dou Anadolu'da Ermenilerin yaad blgelerde reform yaplmasn art koan ek bir madde iermekteydi. Aslnda, reform yaplmasndan ama o blgeye din adam kisvesi altnda bir takm ajanlar gndererek Ermeni halkn Osmanlya kar ayaklanmaya hazrlamakt. Bylece Rusya hem Balkan halklar, hem de Ermeniler zerinde sempati kazanmay ve siyasal g elde etmeyi umuyordu.
Ancak, Rusya'nn Balkanlar ve Anadolu'da etkin olma giriimi Avrupa devletlerinin houna gitmemitir. 13 Temmuz 1878'de Osmanl, Rusya, ngiltere, Almanya, Avusturya-Macaristan, talya ve Fransann katlmyla Berlinde ikinci bir kongre toplanr. Kongre sonu bildirgesinde Balkanlardaki Rus egemenlii yerine Osmanl denetimi az ok salanyor, Ermeniler ile ilgili reform koulu aynen kabul ediliyor, bylelikle Ermeniler bir sorun olarak ilk kez uluslararas gndeme tanm oluyordu. (Sonraki yaz: Ermeni syanlar 1890-1896)



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn toplumbilim kmesinde bulunan dier yazlar...
Holokost Yorgunluu
Hi Bilmediimiz Bir Tarih Ermeni Sorunsal (16. Blm)
Hi Bilmediimiz Bir Tarih Ermeni Sorunsal (13. Blm)
Hi Bilmediimiz Bir Tarih Ermeni Sorunsal (15. Blm)
Hi Bilmediimiz Bir Tarih Ermeni Sorunsal (17. Blm - Son)
Hi Bilmediimiz Bir Tarih - Ermeni Sorunsal (6. Blm)
Hi Bilmediimiz Bir Tarih Ermeni Sorunsal (11. Blm)
Hi Bilmediimiz Bir Tarih Ermeni Sorunsal (12. Blm)
Hi Bilmediimiz Bir Tarih Ermeni Sorunsal (10. Blm)
Hi Bilmediimiz Bir Tarih Ermeni Sorunsal (14. Blm)

Yazarn nceleme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Osmanl Saray Edebiyat Divan iirinde Erotizm ve Cinsellik - 1
Osmanl Saray Edebiyat ve Divan iirinde Erotizm ve Cinsellik - 2
Bilderberg "Eyes Wide Shut"
Her Milletin Ayr Bir Devleti Olmal m?
Hi Bilmediimiz Bir Tarih - Ermeni Sorunsal (8. Blm)

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Elsa'nn Gzleri [iir]
Avrupa'nn Barnda Yrtk Dondan Frlayan Neo - Siyonist Bir lke: Fransa [Eletiri]
Sanal nternet Hapishanesi: Facebook [Eletiri]
Facebook Neden Bana 30 Gn Tart Cezas Verdi? [Eletiri]
Eskiehir Bykehir Belediyesi Senfoni Orkestrasna Neden Bilet Bulunamyor? [Eletiri]
Eyfel Kulesi Havada Takla Atarak Kyla Glerdi! [Eletiri]
srail Nereye? (1. Blm) [Eletiri]
Ermeni Apostolik Kilisesi Karanlk Gemiiyle Yzlemelidir (4. Blm) [Eletiri]
Apartheid - Siyonist Irkln Avdeti [Eletiri]
Endlsung: 65 Ya stnden Kurtulmak! [Eletiri]


Erda Duru kimdir?

Galatasaray Lisesi, . . Edebiyat Fakltesi

Etkilendii Yazarlar:
Kant, Russell, Montaigne, Voltaire


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Erda Duru, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.