Türkiye’de yükseköğretime geçiş, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) tarafından gerçekleştirilen Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) aracılığıyla yürütülmektedir. YKS sonucunda bir yükseköğretim programına yerleşen adayların, ilan edilen tarihler arasında üniversite kayıt işlemlerini tamamlamaları zorunludur. Ancak bazı durumlarda adaylar, kendi iradeleri dışında gelişen ve belgeyle ispatlanabilen mazeretler nedeniyle normal kayıt döneminde kayıt yaptıramayabilmektedir. Bu noktada mazeretli üniversite kaydı, öğrencilerin eğitim haklarını korumaya yönelik önemli bir mekanizma olarak devreye girmektedir.
Mazeretli Üniversite Kaydı Nedir?
Mazeretli üniversite kaydı; YKS sonucunda bir yükseköğretim programına yerleştiği hâlde, geçerli ve belgelenebilir nedenlerle normal kayıt süresi içinde kayıt yaptıramayan adaylara tanınan istisnai bir kayıt hakkıdır. Bu uygulama, öğrencilerin beklenmedik durumlar nedeniyle eğitim hayatlarından tamamen kopmalarını önlemeyi amaçlar. Mazeretli kayıt uygulaması, yükseköğretim sisteminin katı ve mutlak bir yapıdan ziyade, insan odaklı ve esnek bir anlayışla işletildiğini göstermesi bakımından da önem taşır.
Mazeretli Kayıt Hakkının Dayanağı ve Önemi
Mazeretli kayıt uygulaması, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından belirlenen genel çerçeve doğrultusunda, üniversitelerin kendi senato kararlarıyla şekillendirilmektedir. Bu yönüyle uygulama:
Eğitim hakkının korunmasını,
Fırsat eşitliğinin sağlanmasını,
Zorlayıcı ve öngörülemeyen durumların telafi edilmesini,
Yükseköğretim sisteminde sürekliliğin korunmasını amaçlayan tamamlayıcı bir düzenleme niteliği taşır. Özellikle sağlık sorunları, doğal afetler, ailevi zorunluluklar veya resmî işlemler gibi nedenler, öğrencinin kusuru olmaksızın ortaya çıktığı için mazeretli kayıt kapsamında değerlendirilir.
Mazeretli Kayıt Başvurusu Nereye Yapılır?
Mazeretli üniversite kaydı başvuruları, adayın YKS sonucu ile yerleştiği akademik birime yapılır. Buna göre:
Fakültelere yerleşen adaylar başvurularını ilgili Fakülte Dekanlığına,
Meslek Yüksekokullarına yerleşen adaylar ise ilgili Meslek Yüksekokulu Müdürlüğüne yapmakla yükümlüdür. Başvurular, üniversiteler tarafından ilan edilen özel mazeretli kayıt tarihlerinde kabul edilmektedir. Bu tarihler, normal kayıt döneminden sonra belirlenir ve genellikle sınırlı bir süreyi kapsar.
Mazeretli Kayıt İçin Gerekli Belgeler
Mazeretli kayıt başvurularının değerlendirilebilmesi için adayların eksiksiz ve doğru belgeler sunması büyük önem taşır. Genel itibarıyla talep edilen belgeler şunlardır:
- Mazeret Belirten Dilekçe
Adayın, normal kayıt döneminde neden kayıt yaptıramadığını açık, net ve gerekçeli şekilde ifade ettiği dilekçedir. Dilekçede:
Mazeretin türü,
Mazeretin süresi,
Mazeretin belgeyle desteklenip desteklenmediği açıkça belirtilmelidir. - Lise Diploması / Mezuniyet Belgesi
Lise diplomasının aslı ve 1 adet fotokopisi
veya
Geçici mezuniyet belgesinin aslı ve fotokopisi istenmektedir. - 2026-YKS Sonuç Belgesi
ÖSYM’nin resmî internet sitesinden alınan 2026-YKS Sonuç Belgesi internet çıktısı başvuru dosyasına eklenmelidir. - Fotoğraflı Nüfus Cüzdanı Fotokopisi
Adayın kimlik bilgilerini gösteren, fotoğraflı nüfus cüzdanının veya Türkiye Cumhuriyeti kimlik kartının fotokopisi gereklidir. - Vesikalık Fotoğraf
6 adet,
4,5 x 6 cm ebatlarında,
Son 6 ay içinde çekilmiş
vesikalık fotoğraf talep edilmektedir. Fotoğrafların biyometrik özellikte olması, üniversitelerin öğrenci bilgi sistemleri açısından önem arz eder. - Askerlik Durum Belgesi
29 yaşından büyük erkek adaylar için “Askerlikle ilişiği yoktur” ibareli askerlik durum belgesi zorunludur. Bu belge, e-Devlet sistemi üzerinden temin edilebilmektedir.
Başvuruların Değerlendirilmesi Süreci
Mazeretli kayıt başvuruları, ilgili fakülte veya meslek yüksekokulu yönetimleri tarafından incelenir. Değerlendirme sürecinde:
Mazeretin geçerliliği,
Sunulan belgelerin doğruluğu,
Başvurunun süresi içinde yapılıp yapılmadığı esas alınır.
Başvurunun uygun bulunması hâlinde adayın kaydı gerçekleştirilir; uygun bulunmaması durumunda ise başvuru reddedilir. Bu nedenle adayların, mazeretlerini güçlü ve belgeli şekilde sunmaları kritik öneme sahiptir. Mazeretli üniversite kaydı uygulaması, yükseköğretim sisteminde öğrenci odaklı yaklaşımın somut bir göstergesidir. Bu uygulama sayesinde, adaylar beklenmedik ve zorlayıcı koşullar nedeniyle eğitim haklarını tamamen kaybetmemekte; makul ve belgelenebilir gerekçeler doğrultusunda sisteme dâhil olabilmektedir. Ancak bu hakkın istisnai olduğu unutulmamalı, adaylar mümkün olduğunca normal kayıt dönemlerini takip etmeli ve yalnızca zorunlu hâllerde mazeretli kayıt yoluna başvurmalıdır. Belgelerin eksiksiz hazırlanması ve üniversitelerin ilan ettiği tarihlere titizlikle uyulması, sürecin olumlu sonuçlanmasında belirleyici faktörlerdir.
